Category Archives: Kultura Paĝo

DANĜERAJ LUDOJ rakonto de Oğuz Atay (1)

DANĜERAJ LUDOJ

“Al vi mi neniam menciis tion sed vi certe aŭdis pri ĝi. En nia kvara jaro de geedziĝo Nazli forlasis la domon. Kiel oni diras, ŝi foriris al iu alia. Ĉi tiu estis kompatinda afero. Ne sciante kion fari, mi estis vaganta kaj rondiranta en la ĉambroj de la domo. Mi daŭre rigardis al la fotoj de mia edzino. Mi devis voli fari ion, viziti iujn, mi ne scias, lamenti al ili, plendi pri ŝi, elmeti la maljustecon farita al mi kaj tiel plendi pri tio. Mi almenaŭ devis voli fari tion, kion ĉiuj farus en tia situacio. Eble mi ĉion ĉi volis sed ne kapablis agi. Mi treniĝadis en la stratoj kun senordaj vestaĵoj. Eble mi ne sciis de kie mi devis komenci la paroladon. Kaj certe mi ne povus iri rekte al iu kaj komenci rakonti al li. Kaj ankaŭ kiam iu komencis paroli kun mi, mi time ĝemis, ke la parolado venos al tiu punkto, ĉar tiu afero estis trapikanta en mian bruston. En posttagmezoj mi forfuĝis de laboro kaj kutimis sidiĝi en tavernoj.”

“Iutage mi eniris la restoracion apud la staciodomo kaj mi subite trovis min en fremda etoso kun portistoj kaj ĉaretoj, kaj estis neniu alia taverno proksime. Mi sidiĝis en la ĝardeno de la restoracio proksime al la vagonaroj. Kvankam ĝi estis frue la tabloj estis plenplenaj. Mi mendis unu botelon da raki’on2 ĉar mi havis nenian deziron rigardi al la aliuloj. Mi nenion estis manĝinta ekde mateno. Mi mendis iom da frandaĵoj. Mi la unuajn glasojn drinkis rapide, kaj mia kapo komencis turniĝeti. Tiam mi rigardis al mia ĉirkaŭo: oni estis parolanta, nenio estis manĝata, nur kafo, teo kaj similaj trinkaĵoj estis trinkantaj. Oni atendis iujn. Ĉiu alrigardis al la fervojo. Mi daŭrigis la trinkadon. La bruo en mia ĉirkaŭo estis laŭtiĝanta, ekscitanta. Oni eĉ la teojn sur la tabloj ne estis trinkanta. Ĉiuj okuloj estis alidirektitaj al la fervojo. Ĉar la drinkaĵo malrapide moligis mian streĉiĝon, mi komencis vidi la homojn en mia ĉirkaŭo, kaj komencis aŭdi iliajnvoĉojn.”

“Oni atendis vagonaron elvenantan el fremdaj landoj. Ĉiu ridetis unu al la alia, kaj la atendantojn ĉirkaŭis ia mieno de intimeco. Mi ankaŭ ridetis, eble iomete pro la drinkaĵo. Poste, mi komencis ekscitiĝi kune kun ili. Precipe kiam oni rigardis al la fervojo, onia ekscitiĝo kreskiĝis. Mi sentis kvazaŭ ankaŭ iu mia konato estus alvenonta. Kvazaŭ el la vagonaro, ekzemple, elirus Nazli, kaj ŝi tuj brakumus ĉirkaŭ mian kolon. Kaj mi forgesante ĉion okazinta mi tuj ŝin pardonus. Ni tuj elprenus taksion, kaj ĉio ripariĝus. Ĉiu malpacienciĝis; supozeble la vagonaro estis iomete malfrua. Ĉar mi ne sciis la alventempon de la vagonaro, mi estis iomete trankvila.”

“La minutoj pasante miaj okuloj kaptiĝis en la fervojo. Kiam la vagonaro alvenis, mi estis ekscitita kaj malpacienca tiel, kiel ĉiuj aliaj estis. Mi ridetis kiel la aliaj. homoj Homoj, tiuj sidante en la apudaj tabloj de mi, iomete mire kaj avide rigardis al tiu viro, kiu sidante kaj drinkante atendis sian alvenonton. Mi estis en la rolo de matura homo. Mi estis zorgema pr ili. Mi timis, ke eble tiu, kiun ili atendis ne elirus el la vagonaro. Mi komencis ekzameni ĉiujn atendantojn per miaj okuloj. Mi unue rigardis al la pasaĝeroj en la fenestroj de la vagonaro, kaj kiam iu svingis la manon al iu sur la kajo, sekvante tiun svingadon mi  provis trovi la bonŝanculon kaj mi trankviliĝis. Poste mi rigardis al aliaj manoj. Mi ridis kune kun ili; eble mi ankaŭ svingis kelkfoje miajn manojn, plej eble pro mia ebriiĝo.”

“Kompreneble, Nazli ne alvenis. Mi iomete malgajiĝis. Kelkaj aliaj, kies konatuloj ne alvenis restis kune kun mi en la restoracio. Estante kelkaj aliaj kiuj kunhavas mian malgajecon, helpis al mi forlasi la restoracion kun mieno de tia homo, kies la atendata pasaĝero ne alvenis. Mi iomete ankaŭ stariĝis kun ili en la pordo de la doganejo. Eble ni maltrafis nian pasaĝeron en la amaso de homoj. Finfine ni forlasis la staciodomon kun klinitaj kapoj. Nazli ne alvenis.”

“Al tiu ludo mi alkutimiĝis en mallonga tempo. Mi de tempo al tempo vizitis la staciodomon por kontroli la tabelon de horaro. Kelkfoje mi demandis pri tio pere de telefono; krome en la alventago mi denove telefonis por lerni ĉu estos malfruiĝo aŭ ne. Tiel atendante en la restoracio mi komune travivis la eksciton scii la alventempo de la vagonaro. Post kelkaj tiaj tagoj mi fariĝis pli kuraĝa. Mi fervore svingis la manon, mi kriis, mi alvokis. Eĉ kelkfoje kelkaj pensis, ke mi estas unu el ilia konatulo kaj ili reen svingis la manon al mi. Ene de tiom da vojaĝantoj kaj atendantoj certe, ke mi ŝajnis esti ies konatulo. Tiaj miskomprenoj okazis ankaŭ al multaj aliaj do, estis neniu falsaĵo pri mia konduto. Krom tio, ĉar mi almenaŭ drinkis unu botelon ĝis la alveno de la vagonaro, mi tute ne estis en la pozicio pensi pri tiaj detaloj.”

“Kun la alveno de la vagonaro mi min kaptiĝis en la kreskanta inundo de movado en la staciodomo. Mi ankaŭ amikiĝis kun la doganistoj, kiuj provizis min kun kelkaj koncesiojn. Jes ja, estis neniu alia renkontante tiom da pasaĝeroj krom mi. Sed ial mi neniam renkontis miajn konatulojn en la kajo; ĝuste tiam kiam mi apartiĝis de la doganistoj, ĝuste tiam ke mi estus perdonta la esperon, tiam mia konatulo estis eliranta la pordon de la doganejo kaj mi iel renkontis ilin ekstere en la centro de la placo. “

“Pli poste oni permesis min eliri en la kajon kaj atendi miajn pasaĝerojn tie. Kiam la vagonaro alvenis mi enmiksiĝis en la amaso de pasaĝeroj, kaj poste sen vidita de la doganistoj mi forlasis la ejon. Miajn pasaĝerojn – mi kutime diris ke ili estis pli ol unu – renkontis en la kajo sed kompreneble ili min neniam vidis.”

“Kelfoje la doganistoj sidiĝis en mia tablo, kaj demandis ‘kiom da pasaĝerojn vi havas s-ro Tahsin!’. Ili min tre ŝatis. Sed ĉar estis strange por mi paroli kun ili kiel s-ro Selim, kaj tiu estis afero ekster la tagvivo de s-ro Selim, en mia laboro pri renkontado mi elektis fariĝi s-ro Tahsin. Kiam iutage doganisto konante min alvokis min kiel s-ro Tahsin ie ekster la dogano, mi ne aŭtomate returnis min al li, kaj tiel mi enfalis en stranga situacio. Ekde tiam, kiam oni  alvokis la nomon Tahsin mi alkutimiĝis returni kaj rigardi al la alvokanto.”

S-ro Selim enspiris longe.

“Kiel en ĉiuj miaj okazaĵoj, ankaŭ en ĉi tiu mi ne sukcesis meti bonan finon: Mi longigis kaj longigis ĝin. Danke al Dio tiam revenis Nazli al nia domo. Sed mi ne sukcesis tuj fini tiun kutimon de pasaĝero-atendado. Mi ankoraŭ dum iom da tempo treniĝis en la staciodomo. Poste mi forlasis tiun kutimon, kiu ankaŭ instigis min drinki raki’on. Kaj kun mia edzino ni neniam parolis pri kial ŝi forlasis la domon kaj kial ŝi revenis reen.”

“Poste mi perdis Nazli’on. Mi nun kelfoje pensas : Ĉu ne estus pli bone paroli pri ĉio kio okazis inter ni? Se ŝi nur rakontus al mi, kiel ŝi vivis post ŝi forlasis la domon, kial si subite decidis malaperi… Mi neniam sciis tiun parton de la vivo de mia edzino, kiun tiom multe amis. Ŝajne Nazli dum du jaroj ne vivis. Mi scias, oni diros, ke se ŝi rakontus tion al mi, ni travivus malĝojigaj aferojn, eble ni aŭdus vortojn, kiujn ni neniam volus aŭdi. Tamen, taksi je nenion parton de ies vivo, pli bone estus scii pri ĝi. Mi sentas ke mi faris malrespekton al tiu homo, kiun mi tiom amis, ne volante scii ŝiajn du jarojn, kaj ne volante scii kion ŝi sentis dum tiuj du jaroj.”

Sevgi3 skuis la kapon kvazaŭ neante.

“Ne, ne.. ĝuste tiel okazis,” diris Selim. “Kaj nun ne plu estas la tempo ripariĝi ion. Neniu amara vorto de Nazli min forlasus tiel senespere, kiel la netruniĝebla malvarmeco kiun alportas forpaso. Ĉiuokaze ni preterpasu tion. Post la morto de mia edzino mi denove komencis viziti la staciodomon. Sed tiu ludo ne plu havis diversan aspekton aŭ diversan guston. Kiel ĉiu homo mi ankaŭ en mia vivo unufoje kondutis malsimile, kaj en mia tuta vivo mi ĝis ĝeni min kaj ĉiujn aliajn mi algluiĝus al tiu mia karakterizaĵo kaj tiel fortreniĝus; en mia tuta vivo mi provus alteniĝi al tiu escepto.”

“La doganistoj jam estis ŝanĝitaj, neniu el la antaŭaj kelneroj estis en la restoracio. Nazli estis morta kaj nun estis neniu punkto atendi ŝin. Mi tiun eĉ ne imagus. Mi trovis alian rimedon; fakte kiam mi eniris la restoracion en horo proksima al la forveturo de iu vagonaro mi komprenis ke mi povus ŝanĝi la karakteron de mia ludo. Ĉiu estis malĝoja: ĉies konatuloj esis forveturantaj. Mi estis sidanta ĉe unu el la plej antaŭaj tabloj kun ĉiuj bezonataj instrumentoj por drinki raki’on. Mi eĉ ne plu sentis la bezonon ludi. Estis verŝajne ke mi neniun havis por adiaŭi. Pro tio mi nenies atenton altiris. Mi kun malgaja vizaĝo estis sidanta. Nazli jam estis foririnta. La forirantoj estis gajaj. Sed por ne senti honton kontraŭ la restantoj ili ankaŭ ŝajnis malgajaj. Tamen estis kelkaj pasaĝeroj kiuj vere estis malgajaj. Mi estis en tre malbona rolo kvankam neniu sciis pri tio. Mian aventuron mi konstruis kaj bazigis sur la ebleco, ke neniu el la forirontoj plu revenos. Senvoĉe mi nomis la vagonarojn  kiel “la vagonaro de morto”, “la vagonaro de mallumoj” kaj simile”.

“Mi sentis min kvazaŭ partoprenanto en aro de funebraj ceremonioj. Por ke oni ne elspezu grandan sumon de mono, oni faris funebran ceremonion en vagonaro plena je mortintoj. Por malaltigi la koston de ĉerkoj kaj ĉerkoportistoj, ĉiuj mortintoj, ankoraŭ ne tute  mortintaj, ankoraŭ ne perdiĝintaj siajn fortojn, ili mem estis venantaj al sia propra ceremonio. Nazli jam foriris unu tagon antaŭe kaj mi estante ĉi tie restis por partopreni al la aliaj ceremonioj. Kelkaj homoj kun forta imagpovo imagis ke iliaj mortintoj foriras al longa vojaĝo; sed mi, pensis ke ĉiuj vojaĝantoj estis jam mortintaj. Kia granda peko, ĉu ne?”

________
1 Oğuz Atay : esperante Oguz Ataj
2 raki : turka forta alkoĥolaĵo kun anizo, kiun oni drinkas dum manĝaĵoj.
3 Sevgi : la virino al kiun Selim rakontas la okazaĵon.

Tradukis Vasil Kadifeli 

 

Oguz Ataj (1934-1977)

oguz atayOguz Ataj estas unu el la nuntempaj verkistoj de Turkujo. Li naskiĝis en Kastamonu urbo en la jaro 1934 kaj kiam li estis kvin jaraĝa sia familio translokiĝis al la ĉefurbo Ankara. Li ricevis bonan edukadon kaj diplomiĝis el la “Fakultato de Civila Inĝenierio” de la “Istanbula Universitato”. Li poste fariĝis instruisto  en la “Istanbula Akademio pri Ŝtata Inĝeniero kaj Arkitekturo”. En 1975 li fariĝis docento. En la jaro 1977 li malsaniĝis pro cerba tumoro kaj kvankam li ricevis kuracadon en Britujo li ne saviĝis de la malsano kaj forpasis en la 13-an de decembro 1977 en Istanbulo.

Dum sia akademia vivo li verkis artikolojn en multaj gazetoj kaj revuoj en kiuj ankaŭ publikiĝis multaj de siaj intervjuoj. En 1970 li verkis sian unuan romanon “Tutunamayanlar” (Nesinteniĝeblaj) sed li sukcesis publikigi ĝin nur du jaroj poste en 1972. Tiu romano ricevis la premio “Premio de Turka Radio Televidilo por Romanoj”. Pro ĝia nekutima fikcio kaj strukturo la romano estis multe diskutata. Post unu jaro en 1973 li publikigis sian romanon “Danĝeraj Ludoj”.

Li kolektis siajn rakontojn en libro kun titolo “Korkuyu Beklerken” (Atendante la Timon). Li verkis romanon en kiu li rakontis la vivon de scientisto Prof.Mustafa Inan (1911-1967) sub la titolo “Bir Bilim Adamının Romanı” (Romano de iu Scientisto). Li verkis la teatraĵon “Oyunlarla Yaşayanlar” (Vivantoj pere de Ludoj). Li ne sukcesis fini sian grandan projekton “Türkiye’nin Ruhu” (La Spirito de Turkujo) pro sia frua morto.

Liaj verkoj post lia morto allogis intereson kaj ili estis multfoje publikigitaj. En la jaro 2005 la verkistino Yildiz Ecevit publikigis lian biografion sub la titolo “Ben buradayım” (Mi estas ĉi tie).

Advertisements

“Mia nigra moruso” – Bedri Rahmi Eyüboğlu

BRE03

Iutage en la jaro 1949 dum kunveno en la Granda Klubo en Istanbulo la invititioj petis, ke Bedri Rahmi Eyuboglu (Ejuboglu) legu unu el liaj poemoj. Eyuboglu ekstaris kaj legis sian poemon “Mia nigra moruso”.

Mia nigra moruso, mia forkita nigrulino, mia ciganino
Kio pli vi estus al mi, mia sola
Vi estas mia ridetanta cidonio, mia ploranta granato
Mia virino, mia ĉevalino, mia edzino

BRE02Legante la poemon, Bedri Rahmi komencis larmeti. Ĉiuj en la salono komprenis la kialon de liaj larmoj kej eĉ pli ol la aliaj, tion komprenis sia edzino, kiu estis sidanata apud li… Ĉar la verso “Mia virino, mia ĉevalino, mia edzino” tute ne estis por ŝi sed tiun poemon Bedri Rahmi verkis antaŭ tri jarojn por alia virino nomita Mari Gerekmezyan.

 

Mari, tiu nigra-hara virino, estis vizitanta armena studento en la Akademio pri Belartoj de Istanbulo, kie Bedri Rahmi Eyuboglu instruis kaj ŝi plue fariĝis lia asistanto. Mari estis ĉefe skulptistino kaj unu el la unuaj inaj skulptistinoj de Turkujo. Mari skulptis la buston de Bedri Rahmi, kaj li respondis al tio pere de siaj poemoj kaj pentraĵoj pri Mari. Ĉiu en Istanbulo nun sciis ilian amon kaj Bedri Rahmi pere de tiu amo spertis eksplodon en sia arta produktado. Dume lia edzino Eren Eyuboglu kun pacienco atendis, ke li iam revenos reen al ŝi.

Nigra moruso”, aŭ Mari,  en la jaro 1946 malsaniĝis pro tuberkula meningito. Por ke ŝi resaniĝu estis bezono pri antibiotikoj, kiuj ne facile troviĝis kaj estis tre multekostaj en la post mond-milita Turkujo. Pro tio Bedri Rahmi vendis multajn de siaj pentraĵoj en malaltaj prezoj. Tamen tiuj klopodoj ne efikis kaj Mari en la sama jaro mortis pro la malsano.

Bedri Rahmi kolapsis pro la morto-novaĵo de Mari. Kaj post li adiaŭis sian amatinon al eterneco, li revenis hejmen kun granda malĝojo, kie lin konsolis sia edzino. Bedri Rahmi komencis drinkadon kaj la jena poemo estas el tiu tempo:

La kantadoj finiĝis
Ronddancadoj haltis
Dancadoj haltis
Malĝojo alvenis kaj eksidis en la ĉefa angulo
Laciĝis mia koro, laciĝis…

BRE01Eren Eyuboglu, lia edzino estis tiu, kiu helpis al Bedri Rahmi  trapasi tiun malfacilan periodon. Ŝi multe kolopodis, ke li returniĝu al sia arto. Ŝi pensis, ke al tio ŝi sukcesis ĝis kiam ŝi aŭdis la poemon kiun legis sia edzo en la kunveno.

La larmoj de Bedri Rahmi estis signo, ke lia vundo pri amo ankoraŭ ne saniĝis. Eren post tiu incidento decidis movi sin al Parizo dum iom da tempo kaj de tie ŝi sendis la jenan leteron al Bedri Rahmi:

4-a de januaro 1950 – Parizo

Mia karulo,

En la Klubo vi iam legis pomeon! Ĉu vi tion akoraŭ memoras? Mia koro malheliĝis, kiam mi vidis la larmojn elfluantaj el viaj okuloj. Via voĉo estis tremanta.

Ho ve! Ĉu vi memoras kio okaziz tiunokte al mi?Mi sentis ke arda ferpeco algluiĝis al mia brusto. Tiunokte… mi komprenis ke vi ankoraŭ post tiom da jaroj estis febra kaj pasia al via amo! Mi preĝis je superhoma forto por kompati kaj doni forton al via animo. Mi deziras, ke Dio helpu malaltigi la doloron de via animo. Mi deziras, ke Dio redonu al vi ĝojon pentri denove kaj doni al vi feliĉon por ke vi denove vivi kune kun ni.
Eren

La eltenado de Eren kaj ŝiaj preĝoj helpis kaj  donis bonan rezulton ĉar Bedri Rahmi revenis al ŝi kaj lia tiam 11-jaraĝa filo. Ĝis la morto de Bedri Rahmi en la jaro 1975 ili kune vivis kaj produktis artaĵojn en sia domo. Post la funebra ceremonio de Bedri Rahmi, kiam Eren revenis hejmen alparolis al ŝia filo, kiu tiam estis 35-jaraĝa :

Ni adiaŭis vian patron sed mi volas, ke vi sciu, ke mia koro rompiĝis. Mi neniam sukcesis forgesi lian amaferon. Neniu virino eltenus tiom da humiligo. Mi volas ke vi sciu, ke mi eltenis tiom da suferon nur por ke via vivo ne malheliĝu.

Jen la tuta poemo:

MIA NIGRA MORUSO

I

Mia nigra moruso, mia forkita nigrulino, mia ciganino
Mia grajno de granato, mia grajno de lumo, mia sola
Se mi estus arbo, vi estus miaj branĉoj, aroj da franĝoj
Se mi estus mielĉelaro vi estus la mielo, mia rozo
Vi estas mia peko, mia kulpo.

Kun korala lango, korala genuo, korala dento
Vi estas tiu, al kies vojo mi metis mian vivon
Vi estas tiu, kiun serĉante en la ĉielo mi trovis surtere
Mia nigra moruso, mia forkita nigrulino, mia ciganino
Kio pli vi estus al mi, mia sola
Vi estas mia ridetanta cidonio, mia ploranta granato
Mia virino, mia ĉevalino, mia edzino

II

Vi estas tiu, kiun mi desegnas sur pakaĝoj de cigaredoj
Mi skribas vian nomon sur freŝaj plantidoj
Mia nigrulino, mia nigrulino
Ŝia brovo nigra, ŝia okulo nigra, ŝia fato nigra
Odoras sopiro, fumas deziro
Malpeze, malrapide kaj tre dense
Mi, sinjoro kaj noblulo
Mi, libera el ĉiuj kaj ĉiaj problemoj
Ŝajne tiu, kies pano elvenas el fremdulo kaj akvo el lago
Tiel delikata, ke laciĝas dum starante
Kaj facile rompiĝas kiel alumeto
Nur en artaj problemoj la kapon gratante
Nun mi vivas vane kiel la herboj por ĉevaloj
Vi, angoro mia, kiu bruligas kaj cindrigas min

Kio okazis, kion faris, kion mi fariĝis
Tiel, kiel la riveroj malavare bruas
Dank’ al Dio, ke via fato kunfandiĝis kun la mia
Mi laviĝis kaj baniĝis kaj ŝajne homo fariĝis.

Mia nigrulino, mia nigrulino
Ŝia brovo nigra, ŝia okulo nigra, ŝia fato nigra
Sen vi, tiu bela mondo estu por mi malutila.

———

BRE04

Bedri Rahmi Eyuboglu (1911-1975)  estas pentristo, verkisto kaj poeto de la respublika periodo de Turkujo. Lian artan karakteron multe influis sia patro Sabahattin Eyuboglu, kiu estis tradukisto de klasikaj verkoj. Plue la profesoroj en la Akademio pri Belartoj, Ahmet Haşim, İbrahim Çallı kaj Nazmi Ziya estis aliaj homoj kiuj multe influis kaj skulptis lian artan karakteron.

En la jaro 1931 post la studado en la Akademio li iris al Francujo. Unue en Diĵono li lernis la francan lingvon, poste li moviĝis al Liono. Iom poste en Parizo li studis en la studio de Andre Lohte, kie vi konatiĝis kun sia edzino, rumana pentristino Ernestine Letoni. En Parizo li multe studis kaj lin impresis la arto de Picasso, Gaugin, Van Gong, Cezane, Matisse, Dufy ktp. En Londono li inspektis kaj studis senlaciĝo la artaĵojn en la Brita Muzeo. Sed plej multe impresis lin la artaĵoj de Dufy kaj Matisse. Kiam ili revenis al Istanbulo ili geedziĝis. Ili ambaŭ partoprenis la D-grupon, kiun kreis Cemal Tollu kaj multfoje faris ekspoziciojn. Post li finis siajn poststudadon en la Akademio li fariĝis profesoro en la sama Akademio.

BRE06

Lia instruisto İbrahim Çallı iam diris, ke “kvankam oni en Turkujo preferas arton laŭ okcidenta stilo, Bedri Rahmi estas tute turka pentristo.” Li dum tempo liberigis sin el la okcidenta influo kaj trunis sin al la turka popolarto. Laŭ Çallı lia stilo estis “orientaj miniaturoj tra okcidentaj primitivoj”. Li pere de tiu stilo serĉis novajn esprimmanierojn. Li uzis desegnojn de popolaj artaĵoj, ekzemple desegnoj el ŝtrumpetoj, tapiŝoj, tapiŝetoj, porcelanaĵoj, sennomaj pentraĵoj en popolkafejoj, geometriaj kaj abstraktaj formoj ktp. Li uzis tiujn ornamaĵojn kaj ties kolorharmoniojn, kiel ornamo en la fono de siaj pentraĵoj.

BRE05

Li pentris freskojn en multaj grandaj konstruaĵoj kiel hoteloj, operejoj, teatrejoj ktp kaj faris mozaikojn. Ekzemple li faris mozaikon por la NATO sidejo en Parizo, kiu poste estis movita al Bruselo.

Same, kiel liaj pentraĵoj, ankaŭ liaj verkoj kaj poemoj estas la voĉo de la indiĝenaj popoloj de tiu terpeco. Kiel li ne povis malhelpi siajn larmojn rigardante al popola manfarita tapiŝeto, li same ne povis malhelpi siajn larmojn aŭdante popolan kanton, kaj dum tempo li eĉ fariĝis hontema pro sia propra poezio. Verkante poemojn lia ekzempla fonto estas la popolaj kantoj. Li ne kaptiĝas en mallarĝaj kadroj. Li majstrece aldonas siajn komentojn en sia arto pere de sia ekster-epoka komprenemo. Liaj poemoj estas viglaj kaj tio eble estas pro lia multa uzado de adverboj.

Kelkaj el liaj libroj:

  • Tuz (Salo) 1952
  • Üçü Birden (ambaŭ tri), 1953
  • Dördü Birden (ambaŭ kvar), 1956
  • Karadut (nigra morusı), 1969
  • Dol Karabakır Dol, 1974
  • Yaşadım (Mi vivis), 1977
  • Tezek (Sterko)

Tradukis Vasil Kadifeli

BRE07

Rakonto de Reşat Nuri Güntekin – Duonlasita Amo

Kiam Rasim revenis el la lernejo li trovis leterkovrilon surskribita al sia nomo. En ĝi estis flordesegnita papero kun la jenaj linioj:

Reşat_Nuri_Bey_Güntekin 1“S-ro Rasim 1, Mi estas juna knabino kiu sekvas vin el malproksimo. Mi sentime povas diri ke mi estas bela knabino. Mia plej granda deziro en ĉi tiu mondo estas fariĝi via amatino kaj via edzino. Sed ĉar niaj aĝoj ankoraŭ estas junaj mi pensas ke ni devas atendi kelkajn pluajn jarojn. Mi ne konatigos min al vi. Viajn leterojn sendu al adreso: ….. kaj bonvolu sendi ilin registrite. Mi havas tre konservativan patron, kiu malmulte permesas al mi eliri el la domo. Kvankam tio, mi esperas, ke ni iam konatiĝos mallonge. Ĉar mi jam taksas min kiel via amatino kaj fianĉino mi ne pensas, ke renkontiĝi kun vi estos malbona kaj hontinda afero. Min tre ĝenas mia soleco en la domo. Via leteroj estos granda konsolo por mi.”

Kiel ĉiuj dekses jaraĝaj lernantoj kaj knaboj, same por Rasim estis nenio pli grava afero ol ami kaj esti amata en la vivo. Legante tiun leteron tuj ardis la koro de la juna knabo. Li furioze enamiĝis al tiu nekonata knabino. Kvankam vespere li irus al la kinejo, tamen li rezignis, kaj frue retiriĝis en sia ĉambro por skribi longan leteron al tiu knabino, kiu amis lin.

Kiam li enpoŝtigis la leteron li subite sentis sin pli granda je dek jarojn.

Tiu knabino kiu malkaŝis ke sia nomo estis Bedia, daŭre kaj regule respondis al liaj leteroj, kaj se li prokrastis sendi leteron nur por unu tagon malfrue, ŝi tre koleris.

“Ĉu estas taŭga afero por vi, fari ke juna knabino, kiel mi kaj kies nura konsolo estas viaj leteroj, daŭre okulumi la vojon de la poŝtisto? Plue vi mallonge skribas viajn respond-leterojn. Kaj unu plia peto: ĉu vi ne povas skribi viajn leterojn iom pli legeble?”

La juna lernanto, ĉiuvespere estis retiriĝanta en sia ĉambro, kaj por ke liaj leteroj plaĉi al lia amatino, dum multaj horoj verkis malnetojn da leteroj, longaj kiel libroj.

Bedia estis ankaŭ scivolema knabino. Kelkfoje ŝi demandis ankaŭ tiajn demandojn:

“Kiam ni geedziĝos, ĉu ni pasigu nian mielmonaton en Italujo aŭ en Svedujo? Kiel eble estas tiuj du landoj? Kiel vivas la popoloj tie, per kio ili vivtenas sin? Kiujn landojn kaj marojn oni devas trapasi por iri tien?” aŭ demandoj kiel: “Ĉu vi legis la libron Eşber de Abdülhak Hamit?”

Rasim, por ke li ne ŝajnigu senscia, daŭre trafoliumis geografiajn kaj literaturajn librojn. Por ke li kolektu la informojn ŝi demandis, li ĉagrenis sin dum tagoj.

Bedia en iu letero de si, koleris al li, kiel jene:

“Mi promesis al mi konatiĝi kun vi. Hieraŭ mi atendis vin sur la vojo de via lernejo. Sed ŝajnas, ke vi forgesis, ke vi estas amato de juna knabino, kaj vi estis vestita terure. Ĉion, kion vi portis kaj viaj ŝuoj estis kovrita per koto. Ĉu vi luktis kun viaj amikoj sur la tero, kiel malgranda infano? Kiam mi vidis tion mi timis alproksimigi vin por ke mi ne embarasigu vin.

Rasim tre hontis kaj malĝojis pri tio. Ekde tiu tago li eksterordinare atentis pri si kaj prizorgis pri siaj vestoj. Bedia, en iu letero plendis, ke li ne rekte iris al sia domo post la lernejo, sed li vagadis en la stratoj kun siaj amikoj ĝis noktiĝo. Ĉu eble li postkuris aliajn knabinojn, kvankam ŝi estis hemje kaj ploris?

Rasim kun ĵuroj skribis al ŝi, ke li amos neniun alian knabinon krom sia Bedia, kaj la knabinojn li renkontos surstrate eĉ ne okulumos per la randoj de siaj okuloj.

Iun vesperon, la patrino de Rasim, s-ino Nedime renkontis sian edzon s-ron Ahmet per funebra vizaĝo, kaj per ploranta sinteno ŝi diris:

“Ho, mia s-ro, ne demandu pri kio okazas al ni. Nia filo estas infestita per iu knabino nomita Bedia. Hodiaŭ mi trovis ŝiajn leterojn en la ĉambro de Rasim. Ni eble perdos nian filon. Bolvolu trovi resanigon pri tio.”

Sed s-ro Ahmet montris neniun signon de maltrankvileco, kaj li eĉ male ridetis kaj flustre respondis:

“Ne timu sinjorino,” li diris, “la amleterojn al nia filo mi mem skribis! La malbonkonduto de nia filo estis daŭre kreskanta. Nek liaj instruistoj, nek mi, malgraŭ niaj penadoj, ni eĉ ne sukcesis fari ke li skribu legeble. Finfine mi pripensis tiun rimedon. Pere de la leteroj, kiujn Rasim skribis al tiu knabino, li lernis skribi bele la novan skribon 2 kaj mi havas fidon ke li pasos sian klason ĉijare. Mi devas konfesi, ke mi la malnovan skribon lernis skribi bele pere de miaj leteroj, kiujn mi skribis al vi.”

__________

Reşat Nuri Güntekin

Reşat Nuri Güntekin (1889-1956) estis turka novelisto, rakontisto kaj dramisto. Li estas konata pro siaj verkoj :

  • “Çalıkuşu” (Troglodito) en kiu li rakontas pri la destino de juna turka instruistino en Anatolio. 3
  • “Dudaktan Kalbe” (De Lipo al Koro)
  • “Yaprak Dökümü” (Falo de folioj)

Reşat_Nuri_Bey_Güntekin

 

Multaj de liaj noveloj estis filmitaj pli ol unu fojo por kino kaj televido. Li pro sia laboro travojaĝis Anatolion kaj konatiĝis kun la homoj vivantaj tie. En siaj verkoj li traktas vivon kaj sociajn problemojn en Anatolio kaj li respeguligas homojn kaj iliajn rilatojn en la homa-rondo.

Lia patro estis doktoro s-ro Nuri. Reşat Nuri lernis en la lernejo de Çanakkale urbo kaj en la Liceo de Fratoj en İzmir urbo. En 1912 li finis la fakultaton de literaturo en la Universitato de Istanbulo. Li laboris kiel instruisto kaj lernejestro en liceoj en Bursa kaj Istanbulo, kie li instruis literaturon, la francan lingvon kaj filozofion.  Poste li laboris kiel inspektisto en la Ministrejo pri Edukado (1931) kaj travojaĝis Anatolion.  Li fariĝis deputito de Çanakkale urbo en la turka parlamento en la jaroj 1933 kaj 1943. En 1947 li fariĝis la ĉefa inspektisto en la Ministrejo pri Edukado kaj en la jaro 1950 li fariĝis kultura ataŝeo en Parizo, kiam li ankaŭ estis la turka reprezentanto en UNESKO.

Post sia pensiiĝo li servis en la literatura komitato de la Urba Teatroj en Istanbulo. Li forpasis en Londono, kie li estis ricevanta kuracadon pri pulma kancero.

__________
1 En tiu epoko oni alparolis kiel S-ro aŭ S-ino al sia edzo aŭ edzino, fianĉo aŭ fianĉino. Plue oni uzis kaj ankaŭ uzas tiujn titolojn kiel respekta alparolo por ne konatuloj kaj gravuloj.
2 Ĉi tiun rakonton Reşat Nuri Güntekin verkis post la latinaj literoj anstataŭis la malnovajn arabajn literojn (1928).
3 Anatolio aŭ MalgrandAzio estas la duoninsulo kiu etendiĝas inter la maroj Nigra, Egea kaj Mediteraneo.

 

Tradukis Vasil Kadifeli

Yahya Kemal Beyatlı kaj lia poemo “Kvieta Ŝipo”

YKB1Yahya Kemal Beyatlı1 (1884-1958) estas unu el la plej gravaj turkaj poetoj. Li estis poeto, verkisto, politikisto kaj diplomato. Lia poezio estis la ponto inter la malnova kaj nova stilo de la turka poezio. En juna aĝo li forfuĝis al Parizo por fariĝi de “Junaj Turkoj” aŭ “Novaj Turkoj” (Tiu estis grupo de intelektuloj, kiuj provis alporti demokratecon al la Osmana diktatoreco. Kvankam ili me sukcesis fari ti, ili kontribuis al la konstituciismo en la Osmana Imperio.  Li poste apogis la militon de libereco kaj li eĉ farigis delegito de la turka registaro en la packonferenco en Lozano. Lİ poste fariĝis politikisto kaj laboris en turkaj ambasadejoj en diversaj landoj. Li dum sia vivo publikigis neniun libron sed post lia morto oni publikigis du librojn pri liaj verkoj “Kendi Gök Kubbemiz” (nia propra ĉielkupolo) kaj “Eski Şiirin Rüzgarıyla” (kun la vento de la malnovstila poezio”.

Nun ni revenu al lia fama poemo “Kvieta Ŝipo” kiu ankaŭ estis komponita.

YKB2Celile Hikmet2 estis bela konata virino tra la tuta Istanbulo. Ŝi estis la patrino de la fama komunista poeto Nazım Hikmet Ran. Dum la jaro 1916 ŝi havis gravajn problemojn kun sia edzo Hikmet. En tiu tempo Nazım Hikmet estis mararmea lernanto, kaj la turka gazetaro estis interesiĝema pri liaj poemoj. Yahya Kemal estis dungita kiel la instruisto de Nazım pri poezio kaj ili kunvenis en la hejmo de Celile en Büyükada3 kiam Nazım alvenis hejmen en la semajnfinoj. Dum someroj ili loĝis en Büyükada kaj dum vintroj ili loĝis en Istanbulo.

YKB3Yahya Kemal kaj Celile dum tiuj renkontiĝoj enamiĝis unu al la alia, sed Nazım komprenis iliajn aferojn kaj iam metis noton en la poŝo de la mantelo de Yahya Kemal kun la averto “li venis kiel mia instruisto al tiu domo, sed vi ne povos veni kiel mia patro”. Celile poste eksedziĝis kun sia edzo Hikmet tamen pro la noto de Nazım, Yahya Kemal maltrankviliĝis kaj kvankam li ŝin tre multe amis, li ne povis decidi proponi geedziĝon al ŝi. Kaj tiu geedziĝo neniam okazis. Ili poste haltis vidi unu la alian kaj nek Celile, nek Yahya geedziĝis kun aliaj homoj.

Multaj jaroj pasis. Nazim Hikmet nun estis grava poeto kaj komunisto. La tiamaj registaroj malliberigis kaj suferigis lin dum longaj jaroj. Celile estis tre maljuna kaj ŝi eĉ perdis parton de sia vidkapablo. En sia maljuna aĝo ŝi estis zorganta kolekti subskribojn por la liberigo de Nazım. Iun tagon, ŝi estis sur Galata ponto, petante subskribojn el la preterpasantoj. Yahya Kemal estis unu el ili kaj li rekonis ŝin sed li nek alproksimiĝis al ŝi, nek donis subskribon por Nazim. Li rapide malproksimiĝis el tiu loko.

Kiam Yahya Kemal mortis, en liaj ŝrankoj aŭ labortabulo, inter la paperfolioj, oni trovis leterkovrilon en kiu estis du rozfolietoj. En la leterkovrilo estis ankaŭ mallonga noto :  “Ĉi tiu memoraĵo estas la du folietoj de la rozo el la brusto de sankta virino, kiujn ŝi disŝiris kaj donis al mi en la 19-a de Aŭgusto 1930 je la 10:00-a horo kiam mi adiaŭis ŝin en Sirkeĝi Staciodomo. Ĉi tiujn du folietojn mi ĝiseterne konservos…” En tiu tago Yahya Kemal komprenante ke ĉi tiu amo ne povus daŭri estis forlasanta Istanbulon por iri al Parizo por iom da tempo.

La poemo “Kvieta ŝipo”

YKB4Ĉiuj pensas, ke la temo de ĉi tiu poemo estas pri morto, sed la “deakriĝanta ŝipo el tiu ĉi ŝiphaveno por kiu neniu poŝtuko aŭ mano skuiĝas” estis verkita por ŝia granda amo kaj ĉagneriĝo  kiam Celile estis foriranta el la insulo Büyükada por reveni al Istanbulo per ŝipo. Fakte le temo estis pri lia morto dum ĉi tiu momento.

SESSİZ GEMİ

Artık demir almak günü gelmişse zamandan,
Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan.

Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;
Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol.

Rıhtımda kalanlar bu seyahatten elemli,
Günlerce siyah ufka bakar gözleri nemli.

Biçare gönüller! Ne giden son gemidir bu!
Hicranlı hayatın ne de son matemidir bu!

Dünyada sevilmiş ve seven nafile bekler;
Bilmez ki giden sevgililer dönmeyecekler.

Birçok gidenin her biri memnun ki yerinden,
Birçok seneler geçti; dönen yok seferinden.

KVIETA ŜIPO

Se venis la tago por deankriĝi el tempo,
Al nekonata loko ŝipo ekveturas el ĉi tiu haveno.

Ĝi kviete survojiĝas kvazaŭ sen pasaĝeroj;
Dum ĝia ekveturo skuiĝas neniu poŝtuko, nek manoj.

Malĝojas pro tiu vojaĝo restantoj en kajo,
Malsekaj okuloj rigardas dum tagoj al la horizonto.

Senhelpaj koroj! Nek tiu estas la ŝipo lasta!
Nek tiu estas de nia malĝoja vivo la funebro lasta!

En mondo amantoj kaj amatoj vane atendas;
Kvazaŭ ili neniel scias, ke amantoj neniam revenas.

Ŝajnas kontenta de sia loko la foririnto,
Multaj jaroj pasis; sed neniu revenis el sia vojaĝo.

Fontoj:
https://www.takvim.com.tr/yazarlar/savas_ay/2011/04/15/yahya-kemal-bu-siiri-kime-yazdi
https://www.turkedebiyati.org/yahya_kemal_beyatli.html
https://www.turkedebiyati.org/forum/konular/1993-Jon-Turkler
http://blog.milliyet.com.tr/celile-hikmet-in-kirik-bir-ask-oykusu/Blog/?BlogNo=306383

1 Jahja Kemal Bejatli
2 Ĝelile Hikmet
3 Bujukada (la plej granda insulo de Istanbulo)

Pri Nazım Hikmet vidu:
Poezio de Nazım Hikmet Ran

Cahit Sıtkı Tarancı kaj la rakonto de lia poemo “Eku Abbas, la tempo venis”

Cahit Sitki 2En Turkujo eble estas neniu, kiu ne konas la poeton Cahit Sıtkı Tarancı, kiu verkis la faman poemon “Aĝo tridek kvin! Duono de la vojo” tamen kiu li perdis sian vivon en la aĝo kvardek ses. La poemo estis komponita kaj kantita de multaj kantistoj.

Yaş otuz beş! yolun yarısı eder.
Dante gibi ortasındayız ömrün.
Delikanlı çağımızdaki cevher,
Yalvarmak, yakarmak nafile bugün,
Gözünün yaşına bakmadan gider.

Şakaklarıma kar mı yağdı ne var?
Benim mi Allahım bu çizgili yüz?
Ya gözler altındaki mor halkalar?
Neden böyle düşman görünürsünüz,
Yıllar yılı dost bildiğim aynalar?

Zamanla nasıl değişiyor insan!
Hangi resmime baksam ben değilim.
Nerde o günler, o şevk, o heyecan?
Bu güler yüzlü adam ben değilim;
Yalandır kaygısız olduğum yalan.

Hayal meyal şeylerden ilk aşkımız;
Hatırası bile yabancı gelir.
Hayata beraber başladığımız,
Dostlarla da yollar ayrıldı bir bir;
Gittikçe artıyor yalnızlığımız.

Gökyüzünün başka rengi de varmış!
Geç farkettim taşın sert olduğunu.
Su insanı boğar, ateş yakarmış!
Her doğan günün bir dert olduğunu,
İnsan bu yaşa gelince anlarmış.

Ayva sarı nar kırmızı sonbahar!
Her yıl biraz daha benimsediğim.
Ne dönüp duruyor havada kuşlar?
Nerden çıktı bu cenaze? ölen kim?
Bu kaçıncı bahçe gördüm tarumar?

Neylersin ölüm herkesin başında.
Uyudun uyanamadın olacak.
Kimbilir nerde, nasıl, kaç yaşında?
Bir namazlık saltanatın olacak,
Taht misali o musalla taşında.

Aĝo tridek kvin! Duono de la vojo.
Ni estas en la mezo de nia vivo kiel Dante.
La minaĵoj en ni dum nia maljuneco,
Forlasas nin hodiaŭ senkompate,
Vane estas la priploro kaj almozpeto.

Ĉu estas neĝo en miaj temploj?
Ho Dio, ĉu ĉi tiu vizaĝo estas la mia?
Kaj kio pri la purpuraj cikloj sub la okuloj?
Kial vi tiel malamike aspektas spegulo mia?
Mi vin traktis kiel amiko dum tiom da jaroj.

Kiel la homo ŝanĝiĝas dum tempo!
Al kiu ajn foto mi rigardas, tiu ne estas mi.
Kie estas tiuj tagoj, mia entuziazmo, ekcitiĝo?
Tiu viro kun ridanta vizaĝo ne plu estas mi;
Estas mensogo ke mi ne zorgas pri tio, mensogo.

Reva kaj malklara nun estas nia unua amo;
Fremdaj estas por ni eĉ ĝiaj memoroj.
Kun geamikoj ni komencis la vojon de vivo,
Sed jam disiris unu post la alia niaj vojoj;
Dum paso de tempo kreskas mia soleco.

Jen estas alia koloro de la ĉielo!
Malfrue mi komprenis, ke ŝtono estas firma.
Homon dronigas akvo, bruligas fajro!
Ke ĉiu nova tago estas ĝeno nova,
Kiam tiun aĝon atingas komprenas la homo.

Cidonio flava, granato ruĝa, jen printempo!
Mi alproprigas tion pli kaj pli mense ĉiujare.
Kial la birdoj flugas turniĝante sur la ĉielo?
Kiu mortis, kaj tiu funebro aperis de kie?
Kioma estas, tiu perturbita ĝardeno?

Kion fari, morto estas proksime al ĉies kapo.
Ĝi ja okazos, vi dormas kaj ne povos vekiĝi
Kiu scias kie, kiel, kaj je kia aĝo?
Vi havos unu finan preĝon por reĝadi,
Sur tiu ĉerko tablo kiu ŝajnos kiel trono.

Cahit Sıtkı estis la poeto de soleco, malĝojeco, kaj romantizmo ĝuste tiel kiel li priskribis en ĉi tiu pomeo.  Estas multaj pecoj de lia poezio, kiuj estas enponarditaj ie en nia koro kaj daŭre bruligas nin. Jen la rakonto de unu el liaj plej famaj poemoj “Eku Abbas, la tempo venis”.

Cahit Sıtkı, kiu estis ano de la plej enradikiĝanta familio  Pirinççizade en Diyarbakır urbo, estis unu el la plej fortaj krajonoj de nia literaturo. Li ricevis bonan edukon kaj poste li verkis rakontojn kaj poemojn en diversaj ĵurnaloj kaj revuoj. Li iris al Francio por daŭrigi sian edukadon sed pro la Dua Mondmilito li revenis Turkujen kaj faris sian militservon en malgranda urbo de la Egea regiono.  Tiu poemo, “Eku Abbas, la tempo venis” eble estas la plej bela produkto de lia poezio el la tempo de lia militservo.

En la jaro 1941 li komencis sian militservon kiel Rezerva Oficiro de la Marborda Gvardio en Edremit-Ilıca urbeto. Ĉar tiam la nombro de Rezervaj Oficiroj estis malmulta ili rajtis havi propran ordonsoldaton por helpi ilin en siaj taskoj. Kiam Cahit Sıtkı alvenis al sia milita unio li petis la personel-kajeron de la personaro por elekti ordonsoldaton por si. Li subite renkontis tre interesan nomon “Abbas Abbasoğlu” (esperante: Abbas Abbasfilo). Tiu nomo rememorigis al li rakonton de sia avino, kiun li aŭdis dum li estis  knabo.

En la jaro 1944  post la fino de militservo, li verkis artikolon en ĵurnalo Cumhuriyet, kiu fakte rakontas la esencon de la poemo “Eku Abbas”, kiu poste fariĝos mito en la turka poezio. En ĉi tiu artikolo li verkis pri la rakonto li aŭdis de sia avino kiam li estis knabo : “Iam estis filo de sultano en iu lando kies nomo neniu rekonas. La filo de la sultano sonĝis knabinon, kiu estis alta kiel cipreso, kun haroj el ordrato, kun bluaj okuloj, tia belulino ke li tuj enamiĝis al ŝi. Do por trovi ŝin li forlasis ĉion kaj jetis sin al senfinan vojaĝon. Kiel en ĉiuj fabeloj li devus suferi multajn aferojn , ĉu ne? Amo signifas ekzamenado. Nur tiu, kiu metas la kapon al tiu vojo atingas sian deziron.  Sed dank’al Dio eĉ la unua paŝo fariĝis utila al tiu junulo. Jam en la komenco li renkontis maljunan virinon, kiu pene provis ĉerpi akvon el puto, li ne povis elteni ŝian ĉagrenon  do li alkuris al ŝi por helpi. La virino tre kontentiĝis kaj karesis la dorson de la junulo donante lin du harojn, kiujn ŝi deŝiris sia hararo kaj diris: Mia filo, se iam vin trafos ĝeno, tiam vi kunigu tiun du harojn kaj tuj arabo, kies unu lipo tuŝas la teron kaj la alia atingas la ĉielon, ekaperos antaŭ vi ! Ne timu. Lia nomo estos Abbas. Ĉu vi malsatis? Sufiĉos ke vi alvoku Abbas. Li tuj preparos al vi la plej belan tablon. Ĉu vi renkontis sovaĝajn bestojn? Neniu alia krom Abbas povos savi vin. Ĉu vi sopiris vian amatinon? Abbas tuj helpos. Kiom ajn for ŝi estos Abbas tuj alportos ŝin al vi. Gardu bone tiujn du haron mia filo. Dank’ al ili vi ĉiam estos savita.

Cahit Sıtkı neniam forgesis ĉi tiun rakonton kiun aŭdis de sia avino kaj kiu multe impresis lin. Li rakontas pri tio en alia ĵurnala artikolo: “Mi ne volis alvoki la tutan trupon kaj elekti tiun, kiun mi ŝatos. Mi petis la personel-kajeron de la personaro el la sekretario de la kompanio. Ĉi tiu Anatolio estas tre riĉa mia frato! Hasan’oj el Pötürge, Ömer’oj el Akseki, Hakkı’oj el Akçaabat, Osman’oj el Malatya, Mehmet’oj el Erzincan, kaj multaj aliaj! Kiu scias kiajn utilajn minaĵojn tiuj servantoj enhavas ene de si! Trafoliumante la kejeron mi renkontis la nomon: Abbas Abbasoğlu. Mi haltis en tiu paĝo kaj mi enprofundiĝis en liaj detaloj. Naskiĝjaro 331 el vilaĝo de Cobin. Li min rememorigis tiun Abbas’on en la rakonto de mia avino. Mi diris al mi “Ĉu eble? Kaj ridetis. Estis tagmezo. La kompanio devus esti reen de  trejnado. Mi alvokis la gardistan soldatserĝenton, kaj avertis lin  venigi Abbas Abbasoğlu’n al mi post la tagmanĝo.”

Cahit Sitki 5Estis meztaga horo kiam oni frapis sur lia pordo.  Eniris juna belaspekta, vireca soldato, kiu firme salutis lin kaj diris “Abbas Abbasoğlu, ordonu mia komandanto!”. Fakte pro lia handikapita mano oni devus pardoni lin de militservoservo.

 

 

– De kie vi estas?
– Mia urbo estas Mardin, mia distrikto estas Midyat, komandanto.
– Ĉu vi ŝatus esti mia ordon-soldato?
– Tion vi scias mia komandanto!

Li ordonis al la soldato ke li kolektu liajn propraĵojn kaj movi lin en la malplenan ejon sube de sia domo. Cahit Sıtkı dum tempo impresiĝis  de la inteligenteco kaj varmeco de tiu soldato. Abbas vekiĝis frue ĉiu matene kaj sen ordono nur per sia pensemo provizis ĉion , kion Cahit Sıtkı bezonis. Dum tempo inter ili kreskis rilato kiu estis pri forta ol la rilato inter komandanto kaj soldato. Cahit de tempo al tempo sidis kune kun Abbas kaj esprimis siajn ĝenojn al li kaj ankaŭ malkovris la kaŝitajn aferon en la animo de tiu anatolia juna viro.

Cahit Sitki 4En vesperoj Abbas preparis la plej belan tablon por drinki rakion kaj ornamis ĝin per le plej belaj fritaĵoj kaj frandaĵoj, kiuj taŭgas por tia tablo. Inter ili fortiĝis la sento-ligiloj. Dum en somera ŝtelplena nokto en tia festeno en la menso de sobra Cahit Sıtkı ekaperas unue pensoj pri Istanbulo kaj poste pensoj pri sia koramikino kiu tiam loĝis en Beşiktaş distrikto.

 

– Ĉu vi konas Istanbulon Abbas?
– Mi konas ĝin komandanto.
– Tie estas distrikto nomita Beşiktaş, ĉu vi konas ĝin?
– Mi konas ĝin komandanto! Mi estis tie en novula trejnad-kompanio.
– Tie mi havas amatinon. Ĉu vi povas forŝteli kaj alporti ŝin al mi?
– Certe mi povas komandanto!

Ni iomete parolu pri lia amatino el Beşiktaş, por kiun li skribis:

Bu meltemli geceler
Su sesi, ay ışığı
Uzayan türküleri
Cırcır böceklerinin,
Bu cümbüş, bu muhabbet
Bu tatlı uykusuzluk
Hep senin şerefine
Esmer güzeli yârim…
Ĉi tiuj mildaj noktoj
Sono de akvo, lumo de luno
La longiĝantaj kantoj
De la griloj,
Ĉi tiu revelacio, ĉi tiu konversacio
Ĉi tiu dolĉa sendormeco
Ĉio kaj ĉiam je via honoro
Mia brunhara bela amatino…

Oni diras ke tiu “amatino el Beşiktaş” kaj la amleteroj kiujn ŝi sendis al Cahit Sıtkı fakte estis imagaj.

Cahit Sitki 3Post multaj jaroj, en 1993, la filo de lia patra onklino, lia kuzo kaj filo de advokato Reşid İskenderoğlu, publikigis siajn memorojn kaj en tiuj memoroj li mencias, ke post jaroj li malkovris kaj trovis tiun “amatinon el Beşiktaş” kaj petis renkontiĝi kun ŝi, tamen ŝi malkceptis.

Vedat Günyol parenco de Cahit Sıtkı el sia patrina flanko, kiu forpasis en la jaro 2004 en la aĝo 93, iam rakontis, ke tiu amatino fakte estis sia fratino. Tion Cahit Sıtkı konfesis al li dum ili iam estis kune vizitantaj Parizon. Vedat Günyol malĝojis pri tio kaj diris al Cahit Sıtkı “Ho ve Cahit! Se vi nur tion dirus al mi, mi provus edzigi vin kun mia fratino…”

Ni revenu al la rakonto de Cahit Sıtkı kaj Abbas, en la posta mateno post tiu plezurplena vespero… Kiam mateniĝis kaj Cahit Sıtkı vekiĝis, vidis, ke Abbas jam estis razinta, kaj vestiĝinta en novaj armeaj vestoj, kaj li estis preta por foriri. Cahit Sıtkı demandis kurioze:

– Fartu bone Abbas sed kial vi tiel sinpretiĝis?
– Mi iros Istanbulen komandanto!
– Por kion fari en Istanbulo?
– Vi diris al mi. Mi iros alporti vian amatinon.

Cahit Sıtkı, por kaŝi la malĝojon en siaj larmoplenaj okuloj, turnas sin kaj frapante la pordon foriras el la domo. Li emocias pro la warmeco kaj la sincereco de tiu soldato, kies koro estas plena je amo kaj ĉiam diras la veron. Vesperiĝis kaj denove Cahit Sıtkı pretigis manĝo tablon sub arbo en la ĝerdeno kaj denove li sidigis Abbas’on kontraŭ li. Ili kune manĝis kaj drinkis kaj Cahit Sıtkı tiam verŝis sur papero sian tiom fama poemon!

Haydi Abbas, vakit tamam;
Akşam diyordun işte oldu akşam.
Kur bakalım çilingir soframızı;
Dinsin artık bu kalp ağrısı.

Şu ağacın gölgesinde olsun;
Tam kenarında havuzun.
Aya haber sal çıksın bu gece;
Görünsün şöyle gönlümce.

Bas kırbacı sihirli seccadeye,
Göster hükmettiğini mesafeye
Ve zamana.
Katıp tozu dumana.

Var git,
Böyle ferman etti Cahit,
Al getir ilk sevgiliyi Beşiktaş’tan;
Yaşamak istiyorum gençliğimi yeni baştan…

Eku Abbas la tempo venis
Vi diris en vespero, jen vesperiĝis
Pretigu nian frandotabulon;
Ni resanigu tiun kordoloron.

Ĝi estu en la ombro de tiu arbo;
Ĝuste en la rando de la akvobaseno.
Alvoku por ke ĉivespere aperu la luno;
Ĝi ekvidiĝu laŭ mia kordeziro.

Vipu sur la magian preĝtapiŝon,
Montru, ke vi regas la malproksimecon
Kaj tempon.
Rapidu almetante fumon sur polvon.

Ekiru,
Jen la dekreto de Cahit,
El Beşiktaş alprenu la amatinon;
Mi dekomence volas revivi mian junecon…

Cahit Sitki 1

Fonto: http://listelist.com/cahit-sitki-taranci-haydi-abbas 
Verkis: Nurten Bengi Aksoy

Tradukis: Vasil Kadifeli

Abidin Dino

Abidin 1Abidin Dino (1913 –1993) estas turka artisto kaj bone konata pentristo. Li naskiĝis en Istanbulo en familio kiu amis arton. Li komencis pentradon en juna aĝo influita de sia familio.  Poste li vivis en Ĝenevo Svislando kaj Francio dum kelka tempo kun siaj gepatroj kaj revenis Istanbulen en la jaro 1925. Li daŭrigis sian edukiĝon en  “Robert College” la Usona lernejo en Istanbulo sed forlasis la lernejon kaj dediĉis sin al pentrado, skizado kaj skribado. Liaj artikoloj kaj skizaĵoj en la formo de karikaturoj baldaŭ komencis aperi en ĵurnaloj kaj revuoj kaj en la jaro 1933 kun kvin aliaj junaj pentristoj li formis la grupon “Grupo D” tra kiu ili kune ekspoziciis sian arton. En la sama tempo li ilustris la poeziajn librojn de Nazim Hikmet.

En la sama jaro Soveta direktoro Sergei Yutkevich kiu faris filmon pri Ankara invitis lin al Lenfil Studioj en Leningrado kaj Ataturk apogis tion. Tie li laboris kiel sceneja desegnisto kaj asistanto-direktoro en kelkaj filmoj, li poste direktis la filmon “Ministoj” en Moskvo, Kievo kaj Odeso. Li revenis al Istanbulo en la jaro 1937 kaj post mallonga tempo li irisi al Parizo kie li restis kaj laboris inter la jaroj 1937-1939. Li en Parizo konatiĝis kun famaj artistoj kiel Gertrude Stein, Tristan Tzara kaj Picasso.

Abidin Dino 1En la jaro 1939 li revenis al Istanbulo kaj partoprenis en la fama “Haven-Ekspozicio” en kiu estis pentraĵoj de famaj pentristoj pri laboristoj de ŝip-havenoj kaj fiŝistoj de Istanbulo. En la sama jaro li estis invitita desegni la turkan pavilonon en la Nov-Jorka Monda Foiro. Siaj artikoloj kaj skizoj trovis lokon en multaj ĵurnaloj kaj revuoj dume li kun sia frato Arif Dino studis kaj laboris pri nova alproksimiĝo al la doktrino de realismo.

Abidin 3Dum la Dua Mondmilito li pentris kaj faris skizojn influita de la monda konflikto sed tiuj laboroj  malkontentigis la registaron kaj la en la jaro 1941 li estis forpelita kune kun sia frato al la sudorienta parto de Turkujo kie ilia avo antaŭe estis gubernestro. Tamen tiuj jaroj estis tre fruktodonaj por Abidin Dino. Lia juna edzino Güzin instruis la francan lingvon en lernejo en Adana urbo kaj li samtempe laboris por la loka gazeto “Türk Sözü”. Li verkis multajn artikolojn kaj produktis multajn desegnaĵojn kiuj prezentis la malfacilan vivon kaj kondiĉojn  de agrikulturaj laboristoj de la regiono. Ĉi tie li ankaŭ verkis du teatrajojn “Kalva” kaj “Heredantoj”. Li ankaŭ komencis skulptadon. En la jaro 1951 li estis permesita forlasi Turkujon do li moviĝis al Romo kie li restis dum naŭ monatoj kaj poste en la jaro 1952 li transloĝiĝis al Parizo

Abidin Dino 2En Parizo la domo de Abidin kaj Güzin fariĝis renkontiĝejo de famaj artistoj kaj verkistoj. Famuloj kiel Nazım Hikmet (rigardu Poezio de Nazım Hikmet Ran) , Yaşar Kemal (rigardu “İnce Memed” aŭ “Maldika Memed” romano de Yaşar Kemal), Ahmet Hamdi Tanpinar and Melih Cevdet (rigardu Melih Cevdet Anday – Odiseo kun ligitaj manoj ) renkontiĝis unu kun la alia en la domo de Abidin Dino. La familio Dino estis ĉiam preta helpi junajn turkajn pentristojn kaj lernantojn en Parizo, konatigi ilin kun la famaj artistoj, kaj trovi loĝejojn al ili.

Abidin Dino 3Dum ok jarojn ekde 1954 Abidin Dino partoprenis en la “Salon de Mai” ekspozicioj en Parizo kaj dume sia edzino produktis radio-programojn por la Franca Radio kaj instruis la turkan lingvon ĉe la fako de orientaj lingvoj en la universitato de Sorbonne. Ŝi ankaŭ tradukis turkan literaturon al la franca lingvo.

Abidin 4Kvankam Dino vivis eksterlande li ĉiam havis bonajn rilatojn kun Turkujo kaj siaj geamikoj en Turkujo kaj montris grandan intereson por la politikaj okazaĵoj en Turkujo. Li tre ŝatis kunlabori kun aliaj artistoj kaj verkistoj, kaj li verkis prologojn kaj faris ilustraĵojn por iliaj libroj  kun granda donacemo.

Abidin Dino 4Li vizitis Turkujon en la jaro 1969 por fari ekspozicion kaj ekde tiam li pli ofte vizitis sian patrujon por partopreni en ekspoziciojn aŭ ekzpozicii sole. En la jaro 1979 li estis elektita honora prezidento de la franca Nacia Unio de la Vidaj Artoj. Lia filmo “Goal! World Cup 1966” (Golo! Monda Pokalo 1966) kvankam ne rekte ligita al piedpilko estis spektakla kaj estis premiita la premion “Flaherty”.

Abidin Dino interesiĝis en ĉio, kio estis vivanta kaj ties bildon li lerte kaptis kun sia peniko, kraĵono aŭ kamerao. Li havis du preferitajn temojn: manoj kaj floroj. En la dekjariĝo de lia morto, sia edzino Güzin publikigis libron titolitan “La Abidin de Guzin”, kiu estas kolektaĵo ĉefe de liaj verkaĵoj kaj desegnaĵoj.

Abidin 2Liajn artaĵojn oni povas trovi en multaj muzeoj tra la mondo, kaj eble en iu poemo, en kantoteksto de iu kanto, aŭ en iu libro.  Li ne nur estis pioniro de la turka moderna pentrarto, sed li produktis arton en malsamaj kampoj kiel karikaturo, skulptado, ceramiko, kino, kaj literaturo.

Li mortis en Villejuif malsanulejo en Parizo kaj lia tombo estas en la surbosfora Aşiyan tombejo en Istanbulo.

Tradukis Vasil Kadifeli

Ĝemo

Deli1Frenezo estas nenio pli ol sentiveco de emocioj’ diras Edgar Allan Poe.

Bedia Tuncer estis instruistino. Ŝi estis respondeculino por trejni stabon de Bakırköy Mensa Malsanulejo en Istanbulo inter la jaroj 1961-1964. Kiam ŝi laboris tie, ŝi havis la ŝancon kontakti mensajn malsanulojn. Do ŝi trovis la eblecon malkovri ilian internan mondon. Ŝi rimarkis, ke kelkaj havis kapablon por esprimi siajn emociojn skribe. Ŝi petis, ke ili skribu iliajn emociojn en la formo de poemoj. Konante ilian vivon ŝi konstatis la veron, ke ili tute ne estas homoj forlasindaj al forgeso. Ŝi pensis, ke indas kolekti la poemojn kaj poste, ŝi eldonis libron el tiuj poemoj. Ŝi titoligis la libron “Ĝemo” por montri ilian suferon.

Jen poemoj el tiu libro tradukitaj al Esperanto:

Sarı saçlı yarime Al mia blonda karulino
Gözlerin cennet saçlarının sarısı
ama seni gözlerin için de sevmiyorum.
Altın sarısı saçların bakışların gibi
gölgeli ama seni saçların için de sevmiyorum.
Deniz kokulu dudağın dudağıma değerse
beni çıldırtacak ama seni dudakların için de sevmiyorum
çünkü sen benim vücudum ben de senin ruhunum.
Viaj okuloj estas ĉielo, kaj la flavo de via hararo
sed mi ne amas vin pro viaj okuloj.
Via orflava hararo estas kiel via rigardo
ombra, sed mi ankaŭ ne amas vin pro via hararo.
Se via mare odoranta lipo tuŝus mian lipon
tiu freneziĝus min, sed mi ankaŭ ne amas vin pro viaj lipoj
ĉar vi estas mia korpo kaj mi via animo.
Unutmamak Ne forgesi
Unutmamak istiyordum seni
Fakat bir türlü gelmiyordu elimden
Fakat şimdi unuttum
İşte seni
Niye dün gece
Rüyama girip de hatırlattın kendini
Mi volis ne forgesi vin
Sed mi neniam povis fari tion
Tamen mi nun forgesis vin,
Jen
Kial vi rememorigis vin
Enirante en mia sonĝo hieraŭ nokte
Hoş geldin Bonvenon
Hoş geldin akıllı kardaş
Bizler ise deli kardaş
Hepimiz birbirimizle arkadaş
Sizlerle de olalım yoldaş
Deliliktir içimizdeki maraz
Fakat değiliz kimseye garaz
Hepimiz olduk arkadaş
Sizinle de olalım arkadaş
Bonvenon inteligenta frato
Kaj ni estas la frenezaj fratoj
Ni ĉiuj estas amikoj unu kun la alia
Ni estu kamaradoj kun vi
Frenezeco estas manio en ni
Sed ni al neniu estas malamikoj
Ni ĉiuj fariĝis amikoj
Ni fariĝu amikoj ankaŭ kun vi
Diyojenin feneri Lanterno de Diogeno
Adamlar arasında adamın biri
Güpe gündüz adamlar arasında elinde fener
Bir şeyler arıyormuş
Adamlar arasında adamlardan bir diğeri
Adı İskender
Merakla dönmüş
Ne aradığını sormuş
Adam adamları göstermiş
-adam arıyorum demiş
Tabii adam haklı
Adam adama meraklı
Inter la homoj, iu homo
En plena taglumo inter la homoj lanternon tenante
Serĉante ion.
Inter la homoj, iu alia homo,
Lia nomo Aleksandro
Sin turnis al li scivoleme
Demanis, kion li serĉis.
La viro montris la homojn
– Mi serĉas homon li diris
Kompreneble la viro pravas
Homo bezonas homon
Doktor bey Sinjoro Doktoro
Doktor bey bana bak bana,
Aklını fikrini topla başına
Hakkımda her zaman kötü davranma
Aklımın duvarı ister badana
Sinjoro Doktoro, rigardu min,
Singardu vian menson kaj penson
Ne ĉiam malbone kondutu kontraŭ mi
La muro de mia menso bezonas farbadon

Tradukis Fatma Eroğlan

Deli2

Melih Cevdet Anday – Odiseo kun ligitaj manoj

MCAMelih Cevdet Anday naskiĝis en Istanbulo en 1915. Li estis amiko de Oktay Rifat kaj Orhan Veli en siaj lernejaj jaroj. Post la lernejo li komencis studi en Ankara en la fako de juĝo sed li ne finstudis ĉar li jam estis laboranta. En 1938 li iris al Belgujo por studi sociologion, sed du jarojn poste li revenis hejmen pro la alveno de la Dua Mondmilito. En Ankara li laboris en la ministrejo de edukado, en bibilioteko, kaj kiel ĵurnalisto. Li poste translokiĝis al Istanbulo kie li verkis artikolojn en diversaj ĵurnaloj kaj administris artajn paĝojn, li plue verkis eseojn kaj poemojn.

En 1954 li komencis labori en la Istanbula Urba Konservatorio en la fako de Teatro kaj en 1977 li retiriĝis de tie kiam li estis insturisto de fonetiko kaj prononcado kaj mitologio. Li estis membro de la Turka Ŝtata Radio (TRT) estraro inter la jaroj 1964-1969. En 1979 li fariĝis kultura konsilanto de la turka ŝtato kaj iris labori en UNESKO en Parizo

Lia unua poemo “Ukde” (zorgo) estis publikigita en la iama fama revuo “Varlık” (ĉeesto) en 1936. En siaj fruaj poemoj li adoptis la formon kaj la temojn de la tiel nomataj “silabistoj”. Lia arigo de objektoj kun granda sentiveco kaj mistiko en tiuj poemoj kaj la kvazaŭ-infana rigardo de ili en la ĉirkaŭo havis apartan econ: kvankam ili estis verkitaj kun rimo ili ne estis dependaj al rimo.

Li kun Orhan Veli Kanık kaj Oktay Rıfat formis la “Garip” (stranga) movadon. Oni vidas kiel la infana kunfuziĝo en iliaj poemoj transformiĝis al konscienco. Oni klare vidas ke ili provis rompi la rimon kaj mezuron. Kvankam ne bone rimarkinde oni sentas la influon de dadaismo 1 en liaj poemoj de tiu periodo. En la komenco li sekvis la saman linion kun Orhan kaj Oktay sed poste li disiĝis el ili pro la “sentoj” en sia poezio.

Li sekve lia poezio evoluiĝis laŭ kun sentoj kaj pensoj, kaj la pensojn li eĉ mem komencis prepari. En liaj libroj “Telgrafhane” (telegrafejo) kaj “Yan Yana” (unu apud la alia) oni vidas ke li komencis defendi sociajn kaj homajn rajtojn kun kverelema mieno. Lia libro ”Yan Yana”, kiu estis eldonita en la jaro 1959, estis malaprobita en la jaro 1964 pro politikaj kialoj kaj kolektita, sed poste ĝi estis pekliberigita.

Kavnkam li opoziciis lirikismon 2 ĉar li rigardis ĝin kiel la “enfluo” de sociaj malfacilaĵoj, li ne detenis sin uzi ĝin en sia poezio.

Post 1960 oni vidas ke en lia poezio videblas elementoj de mitologio.  En 1963 lia libro “Odiseo kun ligitaj manoj” estas la unua grava rezulto de tiu periodo. Li provis establi metaforon inter la historiaj kaj nunaj kondiĉoj en kiuj ni vivis kaj la antikva greka kulturo en Anatolio.

Post 1975 oni vidas, ke en siaj verkoj li emas al novaj demandoj kaj serĉoj, kaj samtempe oni aŭdas la voĉon de iu filozofo kaj popol-saĝulo. En sia aventuro pri mitologio li komencis ankaŭ aldoni elementojn de orientaj kulturoj. Tiun evoluadon oni ankaŭ vidas en liaj eseoj kaj romanoj.

Li mortis en 28 novembro 2002 en sia aĝo 87 pro spiradaj kaj renaj problemoj. Li estis entombigita en Büyükada insulo en Istanbulo.

Sekvas tradukita parto de lia libro “Odiseo kun ligitaj manoj”.

1 dadaism/o ☆♧ Movado (en Eŭropo, 1916— 1924), kiu celis likvidi ĉian intelektan tradicion kaj forigi ĉian rilaton inter la penso kaj la esprimo.

2 lirikismo
    1 ♧ La lirika ĝenro, celanta komuniki per bildoj kaj ritmo la intimaĵojn de la koro.
2 (f) Pasia, poezia maniero de sentado: burĝo tute senigita je lirikismo.

 

KOLLARI BAĞLI ODYSSEUS
— DÖRDÜNCÜ BÖLÜM —
ODISEO KUN LIGITAJ MANOJ
— KVARA PARTO —
1.

Kara gemi Okeanos ırmağının
Akıntısından kurtulup tanrısal
Denizde Ayaye adasına varınca
Onu kumsala çektik ve uykuya
Dalarak tanrısal şafağı bekledik.
Sabah sisi içinde doğan
Gül parmaklı şafak
Elpenor’ un yüzüstü yatan ölüsünü
Bulmuştu ilk önce kıyıda.
Martı leşleri ve deniz kabukları arasına
Törenle gömdük onu kederli
Gönülle ve yanık yüzlü şaraptan
İçerek dinledik Kirke’yi.

1.
La nigra ŝipo liberiĝinta
de la akvofluo de la rivero Oceano
alvenis al Ajaje insulo en la dia Maro.
Tiam ni elakvigis ĝin sur la strando
kaj endormiĝis atendante la dian vesperiĝon.
La krepusko kun rozaj fingroj,
kiu naskiĝis en la matena nebulo,
unue trovis la mortinton Elprenor
kuŝanta vizaĝalteren sur la strando.
Ni lin kun ceremonio malgaje entombigis
inter la mortintaj mevoj kaj mar-ŝeloj.
Poste ni kore aŭskultis Kierke
trinkante la brulvizaĝan vinon.
2.

Tanrıçaların en tanrısalı
Güzel belikli Kirke eyitti :
“Sen Odysseus iki ölümlüsün
Hades’i gördün daha yaşarken
Güneş doğmayan neşesiz ülkeyi
Günlerce karanlıkta kaldın
Çünkü İthaca yaşatıyordu seni
Tanrısal denizde ordan oraya
Bin yıldır aradığın ada…
Konağının sarsılmaz temeli
İkarios kızı Penelopeia
Ve erdemli dölün Telemakhos
Bütün ülkün ve sevgin olan İthaca.”

2.

La plej dia el la diinoj
bela Kirke kun siaj harplektaĵoj diris:
“Vi Odiseo estas dumorta.
Vi vidis Hadeson dum vi estis vivante,
la landon kie suno ne naskiĝas,
kaj restis dum multaj tago tie.
Itako estis viviganta vin.
La insulo kiun vi traserĉis dum mil jaroj
en la Dia maro, el unu flanko al la alia…
La senŝanĉeliganta fundamento de via domego
Penelopo, la filino de Ikario,
kaj via virta devenanto Telemaĥo
kaj Itako kiu estas via tuta amo kaj idealo.”

3.

İyi dinle söyleyeceklerimi
Her şeyi olduğu gibi anlatacağım sana
Ki yeni uğursuzluklar yüzünden
Denizler ortasında kalma bir daha.
Önce Sirenlere rast geleceksiniz
Koruyun onlardan kendinizi
Yabansı ezgilerle büyüleneceksin
Ordan çarçabuk uzaklaşmalı ki
Büsbütün yok olmasın İthaca.
Sirenleri aştıktan sonra kürekçilerin
İki yol çıkacak karşına birden
Acaba bunlardan hangisi?
Artık onu orda sen bileceksin!”

3.

“Bone aŭskultu miajn dirojn.
Mi ĉion ekzakte rakontos al vi
por ke vi ne restu en la mezo de la maroj
ankoraŭfoje pro la malbon-aŭguraĵoj.
Vi unue renkontos la Sirenojn.
Protektu vin de ili
ĉar vi ensorĉiĝos de iliaj sovaĝaj melodioj.
Vi devas tuj foriri de tie
por ke Itako ne entute malaperu.
Post ke viaj padelistoj preteriros la Sirenojn
subite du vojojn vi renkontos.
Sed kiu el ili estos la ĝusta vojo?
Tion vi mem decidos tie!”

4.

Oysa İthaca’yı hiç görmemiştim
Penelopeia yoktu, Telemakhos da,
Ama İthaca kafamda onlardan kurulu idi.
Tanrıçaların en tanrısalı
Kirke’nin bile söyleyemediği
Bu yolu bulup geçeceğim;
Ama ne denli güç olursa olsun
Bilerek varmak istiyorum şimdi
Sirenlerin ezgilerini dinleyeceğim
Dedim ve büyük bir mum peteğini
Tunç hançer ucu ile ezdim çabucak
Tıkadım kürekçilerin kulaklarını bir bir
Orta direğe bağlattım kendimi.

4.

Sed mi Itakon neniam vidis.
Penelopo ne ekzistis, nek Telemako.
Sed Itako estis establita en mia cerbo per ili.
Tiun vojon, kiun eĉ Kirke,
la plej dia el la diinoj ne scias,
mi trovos kaj trapasos.
Sed kiom ajn malfaĉila estos,
mi sciante volas alveni kaj
aŭskulti la melodiojn de Sirenojn.
Mi diris kaj grandan vakson de mielĉelaro
per la pinto de bronza ponardo mi tuj premis kaj per ĝi
mi unu post la alia blokis la orelojn de miaj remantoj
kaj poste ŝnurigis min en la meza masto.

5.

Kürekçilerim hasatsız denizi
Köpürttüler kürekleriyle,
Tez yürüyüşlü gemi gün batarken
Ulaştı Sirenlerin adasına,
Yüreğim kopacak gibiydi
Kanatlanıp uçacak gibiydi, ama
Sirenlerin izi bile yoktu ortada.
Yalnız bir ezgi, ta derinden
Ta içerimden gelen bir ezgi
Başladı yavaş yavaş yükselmeye;
O yabansı, o büyülü türküleri ben
Söylüyordum sağır gemicilere
Yalnız ben duyuyordum Sirenleri.
Kirke, bilge tanrıça, selam sana!
Sağ salim geçtim kendimi.

5.

Miaj padelistoj la senrikoltatan maron
ŝaumigis per siaj padeloj
kaj la rapida iranta ŝipo vesperiĝante
atingis la insulon de Sirenoj.
Mia koro rompiĝus kaj
ŝajnis kiel ĝi ekflugus, sed
ankoraŭ ne estis spuroj de Sirenoj.
Nur ia melodio el la profundo,
melodio venanta el la mezo de mia korpo,
komencis kaj paŝo post paŝo laŭtis.
Tiujn sovaĝajn, tiujn sorĉantajn kantojn
mi estis kantanta al miaj surdaj maristoj.
Nur mi estis aŭdanta la Sirenojn.
Kirke, saĝa diino, saluton al vi!
Mi senvunde preterpasis min.

tradukis – Vasil Kadifeli

Ahmet Muhip Dıranas kaj lia poezio

AMD1Ahmet Muhip Dıranas (1909-1980) studis en la fakultato pri juĝo en la universitato de Ankara kaj poste en la fakultato pri filozofio en la universitato de Istanbulo. Li oficis en multaj kaj diversaj publikaj institucioj, li laboris kiel ĵurnalisto, bibliotekisto kaj ankaŭ politikisto. Li atingis superajn postenojn en Anadolu Novaĵagentejo, en la Ŝtata Teatro Institucio, kaj en İş-Banko.

Li tre sukcese aplikis la silaban mezuron  en siaj poemoj kaj en lia poezio oni vidas klare la efekton de Baudelaire, Verlaine kaj Rimbaud. Oni povas taksi lin kiel unu el la poetoj de la fina generacio, kiu reprezentis la silaban mezuron. En sia poezio li multe atentis pri harmonio kaj sono.  En kelkaj poemoj sono estas en la unu plano, sed en aliaj li provis ne malhelpi la sencon per la sono kaj nek la sonon per la senco.  Kvankam li verkis poemojn en strikta silaba mezuro, ŝanĝante la sinkopon kaj akcenton en la versoj li atingis sian propran poezi-esprimon. Li ne verkis multe kaj malofte publikigis poezi-librojn sed lia efekto estis longdaŭra al tiuj kiuj sekvis lin.

Siajn poemojn, kiuj esprimas amon, naturon, morton, memorojn ktp, li verkis per ne malprofunda esprimo  kaj ili inspiras pensadon al la leganto. Lia simpla poemo “Fratino Fahrije” estas unu el la plej konataj kaj amataj poemoj de la moderna turka poezio.

Tradukis Vasil Kadifeli

DARAĞACI PENDUMILO
Ve günlerden bir gün, bir sabah erken
Kuşluk vaktinde, bülbüller öterken
Kentin meydanında bir darağacı.
Sallanıyor boşlukta bir yabancı.
Geçiyor sabahın yolu alnından
Ve yalın ayakları bir gecede…
(Yeni yollarını mı düşünmede
Bu ayaklar? .. son durağına kadar
Ne uysal yürümüştür bu ayaklar!) 

Esintili alanda üç beş adam;
Uykusuz yüzleri donuk birer cam,
Bakadurmuşlar öyle… ve garib…

Kaj en iu tago, en frua mateno,
La najtingaloj pepante dum krepusko,
En la urba centra placo, pendumilo.
Svingiĝas en aero iu fremdulo
Matena vojo kuras tra lia frunto
Liaj nudaj piedoj en unu nokto…
(Ĉu tiuj piedoj pensas pri iliaj
Novaj vojoj? .. Kiel obeeme ili
Piediris ĝis siaj fina haltejo!) 

Tri aŭ kvin viroj en la aera placo;
Dormemaj vizaĝoj kiel opaka vitro,
Rigardante tiel fikse… kaj strange …

SERENAD SERENADO
Yeşil pencerenden bir gül at bana
Işıklarla dolsun kalbimin içi.
Geldim işte mevsim gibi kapına,
Gözlerimde bulut, saçlarımda çiğ.

Açılan bir gülsün sen yaprak yaprak
Ben aşkımla bahar getirdim sana.
Tozlu yollardan geçtiğim uzak
iklimden şarkılar getirdim sana.

Şeffaf damlalarla titreyen ağır
Goncanın altında bükülmüş her sak;
Seninçin dallardan süzülen ıtır,
Seninçin yasemin, karanf…

Ĵetu rozon el via verda fenestro
Por ke mia koro pleniĝu je lumo.
Jen mi en via pordo kiel sezono,
Kun nubaj okuloj , kaj rosa hararo.

Vi rozo, malfermiĝas viaj petaloj
Mia amo alportis al vi printempon.
Mi en fora klimato la polvajn vojojn
Pasis kaj alportis al vi multajn kantojn.

Sub la peza rozburĝono kiu tremas
Per travideblaj gutoj, tigoj kliniĝas;
Drenas, el la tigoj la bela odoro
Por vi de jasmeno, dianto…

FAHRİYE ABLA FRATINO FAHRIJE
Hava keskin bir kömür kokusuyla dolar
Kapanırdı daha gün batmadan kapılar
Bu afyon ruhu gibi baygın mahalleden
Hayalimde tek çizgi bir sen kalmışsın sen!
Hülyasındaki geniş aydınlığa gülen
Gözlerin , dişlerin ve akpak gerdanınla
Ne güzel komşumuzdun sen fahriye abla.

Eviniz kutu gibi küçücük bir evdi
Sarmaşıklarla balkonu örtük bir evdi
Güneşin batmasına yakın saatlerde
Yıkanırdı gölgesi…

La aero pleniĝis je akra odoro de karbo
La pordoj ĉiutage fermiĝis antaŭ sunsubiro
El ĉi-kvartalo, odoranta senkonscian opion
Sole la linio de vi restis en mia imago!
Ridetanta al plena taglumo de sia revo
Viaj okuloj, viaj dentoj, via blanka subvango
Kiel bela najbarino vi estis fratino Fahrije.

Via domo estis eta kiel malgranda skatolo
Ĝi estis domo kun balkono kovrita per hedero
Proksime al la horoj de sunsubiro
Estis lavita ĝia ombro …

AMD2
Sceno el la filmo “Fratino Fahrije” 

“Madono kun pelto-mantelo” romano de Sabahattin Ali

Sabahattin Ali 1Trifoje dum semajno en vespero la eks-oficiro instruis al mi la germanan; dum la tago mi kontemplis pentraĵojn en muzeoj kaj en nove malfermitaj galerioj, kaj sentis la odorojn de brasiko en mia nazo kiam mi ankoraŭ estis cent paŝojn malproksime de la gastejo. Sed, kiam la unuaj monatoj pasis, mi ne plu enuiĝis kiel antaŭe. Iom post iom mi provis legi librojn kaj pli kaj pli plezuriĝis per tio. Post iom da tempo tio fariĝis preskaŭ manio. Kuŝante surventre sur la lito, mi kutimis malfermi la libron antaŭ mi, kaj la malnovan kaj malmodernan vortaron metis apud mi, kaj restis tiel dum horoj. Ofte mi eĉ ne toleris serĉi en la vortaro, sed mi atribuis la signifon al vortoj per supozo. Estis tiel, kiel tuta nova mondo malfermiĝis antaŭ mi. Tio, kion mi legis ĉifoje ne rakontis pri kuraĝuloj, eksterordianaraj homoj kaj neviditaj aventuroj, de la tradukitaj libroj de mia infaneco kaj adoleskanteco. En preskaŭ ĉiuj mi trovis partojn de mi mem, de tiuj, kiujn mi vidis kaj aŭdis en mia ĉirkaŭaĵo. Mi subite rememoris aĵojn, kiujn mi antaŭe travivis sed ne komprenis kaj aĵojn kiujn mi ne vidis, kaj mi pensas ke mi nun donas al ili, iliajn veran signifon. Tio, kio plej multe impresis min estis la rusaj aŭtoroj. Okazis ke mi legis senprokraste unu  tuton de la longegaj rakontoj de Turgenjevo. Unu de ili eĉ skuis min dum tagoj. La junulino kiu estis la heroino de ĉi tiu noveleto, nomita Klara Miliĉ, enamiĝis kun tre naiva lernanto, sed pri tio, ŝi diris nenion al aliaj. Hontante pri sia amo al kian stultulon ŝi enamis,  ŝi fariĝis viktimo de sia terura manio. Mi iel trovis tiun junulinon tre simila al mi. Mi komparis ŝin al mi mem ĉar ŝi ne povis  esprimi siajn pensojn, kaj jaluze kaj malfide kaŝis siajn plej fortajn, profundajn, belajn aspektojn.

La malnovaj mastroj de pentrado en la muzeoj nun ebligis min vivi sen enuiĝo. Min okazis kontempli dum horoj unu pentraĵon en la Nacia Galerio kaj poste vivigi en mia menso la saman vizaĝon aŭ pejzaĝon dum tagoj.

Estis preskaŭ unu jaro ekde mi alvenis al Germanujo. Iun tagon, mi sufiĉe bone memoras ĝin, estis pluva kaj malluma oktobra tago, foliumante la ĵurnalojn, miajn okulojn kaptis kritika artikolo pri ekspozicio malfermita per novaj pentristoj. Mi fakte komprenis nenion farita per tiuj novuloj. Eble ĉar la troa ambicio de iliaj verkaĵoj, iliaj emo frapi la okulojn kaj iel la sinmontriĝo, estis tro kontraŭ al mia naturo, mi ne ŝatis ilin… Mi efektive eĉ ne legis la artikolon en la ĵurnalo. Sed kelkaj horoj poste, dum unu el miaj tagaj promenadoj sencele en stratoj, mi ekkonsciis ke mi estis antaŭ la ejo, kie la ekspozicio menciita en la ĵurnalo estis okazanta. Mi ne havis gravajn aferojn por plenumi. Mi obeis la hazardon kaj decidis eniri. Kontemplante kun indiferentaj okuloj la diversajn pentraĵojn sur la muroj, jen grandaj, jen malgrandaj, mi promenis longtempe.

La plejparto de la pentraĵoj, donis al homo la deziron rideti : angulaj genuoj kaj ŝultroj, misproporciaj kapoj kaj mamoj, naturaj pejzaĵoj kiujn oni provis montrigi per vivecaj koloroj. Senformaj kristalaj vazoj kvazaŭ faritaj el frakasitaj brikoj, senvivaj floroj kvazaŭ restantaj dum jaroj inter la paĝoj de libro kaj, finfine, teruraj portretoj kvazaŭ el albumo de krimuloj… Sed malgraŭ ĉio oni amuziĝis. Eble taŭgus indigni kontrau tiaj  homoj, kiuj emis sukcesi tiajn grandajn aferojn per tia malgranda penado. Sed, kiam oni pensas, ke ili akceptis volonte, kun malsana plezuro, la punon ne esti komprenata de iu ajn kaj esti ridindaj, oni nur povas kompati ilin.

Mi subite haltiĝis antaŭ muro proksima de la pordo en la granda salono,. Miajn sentojn en tiu momento, ĉefe post tiom da jaroj kiuj pasis, mi ne povas esprimi. Mi nur memoras ke mi staris, kvazaŭ najlita, antaŭ la portreto de virino kun peltomantelo. Homoj kiuj rigardis la pentraĵojn kaj preterpasis min, puŝis min dekstren kaj maldekstren per iliaj korpoj, sed mi ne povis moviĝi el la punkto kie mi estis staranta. Kio estis en ĉi tiu portreto?… Mi scias ke mi ne povas klarigi ĝin; nur, estis ia stranga esprimo, iomete sovaĝa kaj fortega, kion mi ĝis tiam neniam vidis en iu ajn virino. Malgraŭe mi sciis ke mi neniam kaj nenie vidis tiun vizaĝon aŭ alian similan, mi kaptiĝis je la sento, ke estis ia familiareco inter ni. Ĉi tiu pala vizaĝo, ĉi tiuj nigraj brovoj kaj la nigraj okuloj sub ili, ĉi tiu bruna hararo kaj precipe ĉi tiu esprimo kiu kunigis senkulpecon kun fortan volon, senfinan enuon kun fortan personecon, certe ne povus esti nekonataj por mi. Mi konis ĉi tiun virinon el libroj, kiujn mi legis ekde mia sepa aĝo, el miaj revo-mondoj kiujn mi bildigis ekde mia kvina aĝo. En ŝi estis parto de Nihal de Halit Ziya, parto de Mehcure de Vecihi Bey, parto de la amantino de la kavaliro Buridan kaj de Kleopatro, pri kiun mi legis en histori-libroj, eĉ de Amine Hatun, patrino de Mohamedo, kiun mi imagis aŭskultante preĝojn. Ŝi estis enmiksiĝo de ĉiuj virinoj de mia fantazio. Sub pelto el haŭto de sovaĝa kato ŝi estis, kvankam en ombro malgranda parto de ŝia kolo kaj ties pala blanka koloro videblis; kaj sur ĝi estis ovala homa vizaĝo, iomete turnita maldekstren. Ŝiaj nigraj okuloj rigardis la plankon, kvazaŭ plonĝitaj en nekompreneblaj, profundaj pensoj, ŝi kun lasta espero volis trovi ion, kion ŝi estis certa ke ŝi ne plu povos trovi. Tamen, la tristeco en ŝia rigardo estis iomete miksita kun evito. Ŝajne ŝi diris “Jes, mi neniam trovos tion, kion mi serĉas… sed kio do?”. Tia evit-esprimo fariĝis tute klara en ŝiaj lipoj kiuj estis iomete dikaj, kun  la suba estante iomete pli granda. Ŝiaj palpebroj estis iomete ŝvelintaj. Ŝiaj brovoj estis nek tro dikaj, nek tro maldikaj, sed iomete mallongaj; ŝia malhela bruna hararo ĉirkaŭis sian angulecan kaj sufiĉe larĝan frunton, kaj plilongiĝis suben enmiksiĝanta kun la pelto de la sovaĝa kato. Ŝia mentono estis iomete kurbita antaŭen kaj iom pinta. Ŝi havis maldikan kaj longan nazon kun diketaj flankoj.

Mi foliumis la katalogon kun tremantaj manoj. En ĝi, mi esperis trovi informon pri la pentraĵo. Proksime ĉe la fino, en la fundo de la ğaĝo, en la linio kun la  numero de la pentraĵo, mi legis ĉi tiujn tri vortojn: Maria Puder, Selbstporträt. Estis nenio alia. Estis klare ke troviĝis nur unu pentraĵo de la pentristo en la ekspozicio, sia memportreto. Fakte tio kontentigis min. Mi timis ke aliaj pentraĵoj de ĉi tiu virino kiu pentris ĉi tiun mirindaĵon ne influus min tiom multe, kaj eble eĉ malmultigus mian unuan admiron. Mi restis en la galerio ĝis malfrue. Mİ promenis tien kaj reen, mi rigardis la aliajn pentraĵojn kun nevidantaj okuloj, kaj rapide revenis en la saman lokon por kontempli longtempe. Mi kvazaŭ ĉiufoje vidis en sia vizaĝo novan esprimon, iun novan vivon kiu sin vidigis. Mi kredis, ke siaj suben rigardantaj okuloj observis min, kaj ŝiaj lipoj moviĝetis.

Tradukis Başak Aray

________
Sabahattin AliSabahattin Ali (1907-1948) estis turka roman-verkisto, poeto kaj ĵurnalisto. Li naskiĝis en Ardino, nun en suda Bulgarujo. Li vivis en en multaj urboj de Turkujo. Li fariĝis instruisto kaj post unu jaro li gajnis stipendion el la Ministerio de Nacia Edukado kaj studis en Germanio inter  la jaroj 1928 kaj 1930. Kiam li revenis al Turkujo, li instruis la germanan lingvon en mezlernejoj. Li estis arestita pro sia poemo kiu kritikis la politikon de Atatürk kaj estis akuzita ribeligi du aliajn ĵurnalistojn. Li estis malliberigita en Konya kaj poste en la fama maliberejo de Sinop Kastelo. Li estis liberigita en 1933 dank’ al amnestio por la 10-a datreveno de la Turka Respubliko. Li tiam aplikis al la ministerio por permeso instrui denove. Li ricevis permeson post ke li verkis la poemon “Benim Aşkım” (“Mia amo” aŭ “Mia pasio”) per kiu li provis sian fidelecon al Atatürk. Sabahattin posedis kaj redaktis popularan semajnan gazeton nomita “Marko Paŝa” kune kun la fama turka ĵurnalisto Aziz Nesin. Li denove estis malliberigita kaj liberigis en la jaro 1944, post kio, li suferis financajn problemojn kaj lia apliko por pasporto estis neita. Li estis mortigita ĉe la bulgara limo, verŝajne en la 1-a aŭ 2-a de aprilo 1948. Lia korpo estis trovita du monatojn poste. Oni kredas ke li estis mortigita de Ali Ertekin, kontrabandisto kun rilatoj kun la Nacia Servo de Sekureco, kiun Sabahattin pagis por helpi sin pasi la limon. Eblas, ke Ertekin transdonis lin al la NSS, kaj li estis mortigita dum pridemandado. Oni kredas, ke li estis mortigita pro liaj politikaj opinioj probable de la NSS.

%d bloggers like this: