Category Archives: Kultura Paĝo

BUKLA kaj FLAVA – sciencfikcia rakonto de Abdulkadir Doganaj

Morto estis antaŭ la pordo. La mallumo estis alvokanta la malvarmon, kiu estis venanta el ĉiuj kvar flankoj. Dum alarmsonoj enmiksiĝis al la krioj de homoj, la malnovaj jam forgesitaj preĝoj estis reaperantaj.  Oni ekbruligis la forajn arbarojn; oni dispremis unu la alian; oni forrabadis; oni petegadis. Virino pafmortis sin sur la frunto. Iu estaĵo ekfalis pro nervoza kolapso. Frenezaj okuloj fiksiĝis sur tiu malluma punkto. Iom poste la popolo retiriĝis en siaj domoj. Ĉar la malvarmego de la nokto atingus ilin pli rapide ol la flamoj de la arbaro. Antaŭ ol la glacio forglutis ĉion en la urbo, enprofundiĝis la silento. Iu patrino decidis fortanĉi sian hararon…

* * *

Mi malfermis la ŝirmilon de mia kasko kaj rigardis ĉirkaŭen. La tuta planedo ŝajnis al grandega neĝbulo. La konstruaĵoj estis kovritaj per blokoj de glacio. La estaĵoj en la stratoj estis frostiĝintaj kun hororo en siaj okuloj. Vivo jam estis estingiĝinta, ankaŭ tiel estis la koloroj kaj la rememoroj. La uragano nur la timon ne sukcesis narkozigi. La lago en la malproksimo kaj la bruligitaj arboj, eĉ la akvo elfluanta el la fontanoj estis frostiĝintaj. Mi provis piedpaŝi sen gliti sur la maldika galcio.

Kiam oni inventis teleportadon okazis granda bezono al energio. Scientistoj antaŭ la blanka tabulo kalkuladis kaj malkovris, ke la homaro pro tio bezonus la energion de unu tuta stelo. Tiel ni provizus la energion bezonatan por tio kaj plue ni kreus nian propran stelsistemon. Teleporti la stelon en pli konvena loko en la galaksio malaltigus la kostojn en la longa tempo. Finfine ni elektis taŭgan stelon por ni kaj teleportis ĝin alie, lumjarojn fore. Sed poste ni malkovris eraron en niaj kalkuloj; la neĝglobon.

Ni ne sciis, ke ekzistis vivo en tiu ĉi stel-sistemo. Ni tion malkovris unu monato post la teleportado. En ĉi tiu stelsistemo estis iu vivanta planedo, sur tiu planedo estis vera vivo. Alivorte tiu ekzistis almenaŭ unu monato antaŭe. Dum dudek jaroj tiuj vivuloj estis sekvantaj niajn signalojn kaj por kaŝi sin de ni, ili uzis holografiajn projekciilojn. Tamen ili ne komprenis kio estus okazonta al ili.

Ĉi tie ni venis por esplori kaj mortigi tiujn, kiuj ankoraŭ estis vivantaj. Neniu devus scii pri tio. La malkovro de Ameriko ekstermis Aztekojn kaj Inkaojn, la malkovro de la nuklea energio detruis Hiroŝimon, kaj la teleportado de tiu stel-sistemo ekstermis unu tutan vivantan planedon. Ordinaraj homoj ne povos elteni tiom da turmento de pento.

Ni piediris al la direkto de la universitato. Mia restrukturita cerbo rapide tradukis ĉiujn eksterterajn skribaĵojn. Ili nin spuris; niajn militojn, nian poezion, malkovris nian identecon. Mi estis piediranta ŝajne en pentraĵo de teruro. La frositiĝintaj estaĵoj, aŭ ĉu mi diru eksterteraj homoj, estis malmolaj kiel ŝtono. Ĉu mi tuŝu ilin, parto de ili estis dispeciganta kaj falanta sur la grundo. Pro stranga sento mi kun timo regresis kaj foriris de tiu loko.

En ilia plej antikva kredo la suno estis priskribita kiel kompatema patrino. Patrino, kiu ĉiu tage, dum ŝia naskiĝo, varmigas la planedon pere de unu haro, kiun ŝi elŝiras el sia bukla kaj flava hararo. Pro tio en la unua tago de ĉiu jaro la virinoj kutimis fortranĉi parteton de siaj hararoj kaj enterigi ĝin pro respekto al ilia suno. Ĉiujn ĉi mi lernis el la datenbanko.

Mi ordonis al la ekzekutteamo iri esplori la vastaĵojn en la nordo. Kiam ili foriris mi daŭris sole. Ĉar mi tiun parton de la planedo mi antaŭe inspektadis mi ne estis timanta. Mi eniris la universitaton. Legoĉambroj kaj kelkaj aliaj ejoj, ke mi ne sciis pri kio ili estis, estis daŭrantaj subteren ĝis la fundo de la maro. La tuta urbego estis konstruita sur la akvo ĝuste tiel, kiel ŝipo.

Mi vagadis en la koridoroj sekvante mian pafilon kiun mi tenadis en mia mano preta je pafo, mi eniris koridorojn kiu ŝajnis al labirintoj, kaj trairis multajn ĉambrojn.  Ni estis atendanda etan reziston el tiuj, kiuj eble postvivis la okazintaĵon. Eble ili el la mallumoj aŭ el iu fendaĵo sursaltus sur ni. Sed grupeto de lokanoj ne sukcesus kontraŭstari la kvin mil batalantoj sub mia komando.

Mi eniris vastan halon. Mi vidis frostiĝintajn kadavrojn de etaj gupetoj, tie kaj tie ĉi, ĉe la randoj kaj anguloj de la halo. Turnante mian kapon mi vidis ian vizaĝon brilantan kiel fajro. Kiam mi alproksimiĝis mi komprenis, ke tiu ĉi estis nur pentraĵo. La vizaĝo ŝajnis al ies virino de du metrojn alta. Por bli bone ekzameni ĝin mi pliigis la lumon elirantan el mia kasko. Ŝia hararo el flavaj kaj buklaj haroj estis etendiĝanta suben el la du flankoj kvazaŭ kiel hedero. La haroj kies koloro estis fakte bunta en gamo de ruĝo ĝis flavo ŝajnis tiel veraj ke ili degelus la maldikan glacion, kiu kovris la pentraĵon. Je tio mi komprenis, ke tiu estis la sun-reĝino Kandela.

Ŝia travidebla vizaĝo subite turniĝis al vi. Mi kun krio retroiris kelkajn paŝojn reen. El la pentraĵo ŝi etendis la krurojn kaj eliris el la muro. Ŝi nun estis tri-dimensia. Mi pafis kelkfoje sur ŝin sed tio estis tute ne utila. La radioj elirante el mia pafilo trapenetris ŝin kaj pikiĝis en la muron.

“Restu for de mi!” mi kriis de tie, kie mi prenis defendan pozicion.

Kandela levis ŝiajn manojn kvazaŭ montrante, ke ŝi ne havis armilon: “Ne timu. Mi estas nur hologramo” ŝi diris.

Mi provis enspiri normale. Mi iom poste kapablis kompreni kion ŝi diris. Trankviliĝante mi stariĝis.

Kandela daŭrigis ŝian paroladon: “Mi posedas la tutan datenon de la planedo. Vi povas demandi al mi ion ajn.”

Mi demandis: “Kiom da homoj postivis sur la planedo? Ĉu ili havas armilojn?”

Ridetante ŝi direktis sin al la ŝtuparo kondukanta al la supra etaĝo. Ŝi mansignis al mi por ke mi sekvu ŝin. Ni supreniris al iu pli vasta halo. Ĉi tie estis grandega modelo de nia sun-sistemo.

“Ĉion rilate al vi ni ĉi tie deponas,” diris la hologramo. Poste kvazaŭ ŝi estis distrita ŝi prenis libron kaj komencis foliumi ĝin.

“Vi ne respondis al mia demando” mi diris iom akre.

Ŝi demandis al mi “Kial vi mortigis miajn regatojn?” Ŝajne ŝi nun estis tute alia virino.

Min interesis ŝia vorto “regato”, kiun ŝi uzis anstataŭ la vorto “popolo” :  “Kio signifas regatoj?” mi demandis.

Ŝi denove ridetis: “Ĉi tiun planedon mi estis reganta.”

“Vi estas nur iluzio” mi diris “vi ne povas trompi min”.

“Mi estas iluzio por vi,” diris Kandela “sed por ĉi ĉiuj mi estis ilia hologramo-diino. Pro respondi al via demando : en ĉi tiu planedo restis neniu”.

Ŝi denove ridetis. Mi estis iranta al la pordo por forlasi la halon kiam mi aŭdis malfortan voĉon citante tre konatan poemon. La versoj de Ŝekspiro (1) kvazaŭ estis reviviĝantaj. Mi  alpingliĝis en mia loko, kaj sentis, ke la sango en miaj vejnoj komencis frostiĝi.

Se vi pikos nin per pinglo, ĉu ni ne sangos?
Se vi tiklos nin, ĉu ni ne ridos?
Se vi venenos nin, ĉu ni ne mortos?
Kaj se vi traktos nin malbone, ĉu ni ne povos venĝi?

Ĉi tiu estis kvazaŭ proklamo de batalo. Mi trunigis miajn tremantajn okulojn al ŝi kaj demandis: “Kion vi volas diri?”

“Kiam vi forprenis nian stelon” diris Kandela: “vi ankaŭ forprenis nian energion por teleportado. Kaj vi ĉiujn en ĉi tiu planedo kondamnis al morto.”

“Diru al mi klare tion, kion vi volas diri!” mi diris ĉar mi komencis koleriĝi.

Ŝi prenis la ter-globon el la modelo de nia sun-sistemo en siaj manoj: “Sed estis io, kion vi ne scias; ĉi tiu planedo estas nur kolonia planedo. Krom ĉi tiu planedo ni vivas ankaŭ sur dek du aliaj polveroj,” ŝi diris.

Mi kvazaŭ sentis min falanta en mia loko mi estis staranta “Do, kio…”

Ŝi diris nenion sed ĉifoje estis amara rideto en ŝia vizaĝo. Ĉifoje ŝi citis versojn de Nazim Hikmet (2)  :

Aŭ ni al mortaj steloj alportos vivon,
aŭ la morto venos suben al nia mondo.

Ŝi forĵetis la terglobon sur la planko. Mi vidis la malamon en ŝiaj okuloj. Mi tremante kiel strangulo en unu angulo de la halo, ŝi forŝiris unu haron el ŝia hararo kej tenis ĝin inter siaj du fingroj. Sen turniĝante ŝiajn okulojn, kiuj estis fiksitaj sur mia vizaĝo, ŝi forlasis la haron el siaj fingroj, sur la terglobeton, kiu kuŝis sur la planko. Mi sekvis ĝian falon, tiun ĉi kvazaŭ senfinan falon. Poste, mi aŭdis anoncon el mia radioaparato:

“Ĉi tie estas la Kolonio de Marso, mi alparolas el la Ruĝa Valo. Mi sciigas al ĉiujn, kiuj aŭdas mian voĉon. Al nia Tero oni teleportis nukleajn armilojn, kies origino ne estas konata. Nia perdo estas tre granda. La Tero falis. Mi ripetas. Nia Tero falis!”

Mi provis digesti la novaĵon. Ĉu ni eble komencis mortigan nuklean militon senscie? Ĉu ni eble komencis kosman venĝadon?

La virino, lasis alian haron sur la terglobon. Poste unu alian, ankaŭ unu alian… Mi estis senespera kaj senpova por reagi al io ajn. Mi sidiĝis tie silente kaj rigardis al la formata pilko el ruĝaj kaj flavaj haroj sur nia Terglobo…

Abdulkadir Doganaj
Unua premio de mallongaj rakontoj en la
“1-a Konkurso de Loka Sciencfikcio Leviĝas”

_________
(1) Ŝekspiro : Angla poeto kaj dramisto (W. Shakespeare, 1564-1616).
(2) Nazim Hikmet : Fama turka poeto (Nazım Hikmet Ran, 1902-1963).

Bildo desegnita de Sezai Ozden

Fonto: Bilimkurgu Öykü Seçkisi 2018 – Yerli Bilimkurgu Yükseliyor , p.235-237
Fonto: 
Yerli Bilim Kurgu Yükseliyor, #1, majo 2017, p.18-20
http://yerlibilimkurguyukseliyor.com/wp-content/uploads/2017/06/YBKY_MAYIS.pdf

Advertisements

Rakonto pri bankuvo – Nazim Hikmet Ran

1

Lia edzino telefonis al Sulejman

— La parolanto estas mi,
mi, Fahire.
Ĉu vi ne rekonis min de mia voĉo?
Do eble mi tro laŭte parolis al vi subite.
Ĉu krio?
Eble…
Ne,
la infanoj ne estas malsanaj.
Aŭskultu min :
Forlasu vian laboron kaj venu,
sed rapidu.
Mi ne povas diri tion al vi sur la telefono,
ne eblas.
Ankoraŭ estas tro da tempo ĝis vespero.
Horoj, horoj,
apokalipsaj.
Nenion demandu.
Aŭskultu min…
Se vi ne tuj trovos pramon
transiĝu al Uskudar1 per remboato.
Alsaltu al taksion kaj venu.
Se vi ne havas monon
prenu iom de via estro.
Nenion pensu dum la vojo,
Provu veni kiel eble sen mensogoj.
Mensogojn oni diras al fortuloj,
mi estas senforta.
Ne moku min mia senspertulo.
Jes oni atendas neĝon,
jes,
la vetero bonas.
Kiel viro kun kiu mi amindumas,
ne kiel mia edzo,
sed kiel mia grandulo, mia inteligentulo,
kiel mia patro venu…

 

2

Alvenis Sulejman,
Fahire demandis al sia edzo Sulejman :
— Ĉu tio veras?
— Jes.
— Dankon Sulejman.
Jen, mi nun trankviliĝis.
Jen vidu, mi ne plu ploras.
Kie vi estis renkontiĝantaj?
— En iu hotelo.
— Ĉu en la flanko de Bejoglu2?
— Jes.
— Kiom da fojoj?
— Tri aŭ kvar.
— Ĉu tri aŭ ĉu kvar?
— Mi ne scias.
— Ĉu tiom malfacilas rememori tion Sulejman?
— Mi ne scias.
— Do, en iu hotelĉambro.
Kiu scias, kiom malpuraj estis la littukoj.
En iu angla romano mi legis pri tio,
en hoteloj por tiu celo
troviĝas rompitaj bankuvoj.
Ĉu estis ankaŭ la sama en via hotelo Sulejman?
— Mi ne scias.
— Provu rememori tion,
ĉu rompita bankuvo kun rozpolv-koloraj floroj?
— Jes
— Ĉu vi ion donacis al ŝi?
— Ne.
— Ĉu eble ĉokoladon, aŭ ion alian?
— Nur unu foje.
— Ĉu vi ŝin tiom amis?
— Ĉu ami?
Ne…
— Ĉu estis aliaj Sulejman?
— Ne.
— Ĉu ne estis?
— Ne.
— Do, vi tiun amis…
Se estus aliaj,
tio min trankviliĝus…
Ĉu ŝi amindumis tiel bone?
— Ne.
— Diru al mi la veron, jen kiom kuraĝa mi estas…
— Mi ja diras la veron…
— Oni jam montris ŝin al mi.
Virino kiel bovino.
Ŝiaj kruroj pli dikaj ol mia talio…
Sed tio estas afero de gusto…
Plua demando, Sulejman :
Kial?
— Mi ne scias…

En la mallumo je la nivelo de la fenestro
iu neĝkovrita, peza branĉo de abio.
Pasis konsiderinda tempo ekde kiam
la murhorloğo en la halo sonoris la 12-an.

 

3

La edzino de Sulejman, Fahire
La jenajn diris al li la postan tagon.
— … Estis ne eltenebla doloro
la kompato mi sentis por mi,
mi decidis mortigi min, Sulejman…
Mia patrino, miaj infanoj kaj ĉefe vi
malkovrus miajn piedspurojn sur la neĝo.
La gvardisto, la policistoj, unu ligna ŝtupetaro
kaj virinan korpson vi eltirus
el la ĝardenputo de la malantaŭa terpeco.
Ĉu tiel facilas?
Piediri al la ĝardenputo noktomeze,
poste grimpi kaj stari en la rando de ĝi
kaj fali en ĝia mallumo kaposuben?

Sed se vi ne trovus mian
piedspurojn sur la neĝo,
ne nur pro mia timo,
sed la gvardisto, policistoj, ŝtupetaro,
onidiroj, insultado,
memortigo de trompita edzino :
amuza afero.
Rakonti pro kio mi mortis estus malfacile.
Al kiu? Al ĉiuj, ekzemple al vi.
Homo, eĉ decidante memortigi sin
pensas pri aliaj homoj…

Vi estis dormanta en la lito
via vizaĝo trankvila,
dormante kiel ĉiam,
antaŭ kaj post tio.

Komencis neĝi ekstere.
Eliri al la balkono dum nur unu nokto :
Pneŭmonio la postan tagon,
ekmorti sen manifestacio.
Ne,
Ne venis al mia kapo eĉ la ebleco de kataro.

Mi ekbruligis nian fajrujon.
Unue oni devas senti sin varme.
La pulmo rompiĝas kiel teo-glaso.
Mi rigardis al la fenestro, al la neĝo :
« Birdo kiu perdis sian kunulon
kiel neĝo
dum tagoj atendas printempon… »
Mia patro tre ŝatis tiun poemon.
Vi ne ŝatas ĝin.
«De flanko al flanko, tremante, kaj fuĝante… »

Ne estingante la lampon mi eliris al la balkono
« … kiel neĝo
faladas, ploras…»
Mi sidiĝis sur la seĝo en la balkono.
Senbrueta la aero.
Mallumo sed plenblanka.
Mi kvazaŭ endormiĝis.
Kvazaŭ homo kiun mi amas
timante veki min
tenere piedpaŝis ĉirkaŭ mi.
Mi ne sentis malvarme.
Mia sorto fondiĝis,
klariĝis.
La lumo elfalanta el la balkonpordo
falis kiel varma ŝtofo sur miaj genuoj.
Mi en letargia malgajeco
strangajn aferojn pripensis:
La sikomoro-arbo en Fenerjolu3
     estas 150 jaraĝa.
Insektoj kies vivdaŭro estas nur unu tago.
Tempo venos,
kiam homoj vivos
longe kaj tre feliĉe.
Homo havas koron kaj kapon…
La manoj de homo…
Homo?
De kiu tempo,
de kie,
de kiu klaso?
Iliaj homoj,
niaj homoj.
Kaj tamen ĉio ĉi,
batalo por iu nova mondo.
Poste vi,
mi,
iu rompita bankuvo
kaj la kompato
mi sentas pri mi mem.

Neĝo ekhaltis.
Tagiĝo alproksimiĝis.
Kun honto
mi revenis al la ĉambro.
Se vi tiam vekiĝus,
mi brakumante sur via kolo….
Sed vi ne vekiĝis.
Jes,
danke, ke mi eĉ ne havas kataron.

Nun, kio?
Mi de tempo al tempo rememoros,
de tempo al tempo forgesos tion.
Ni denove vivos kune
estante certa, ke vi amas min.

 

4

Pasis preskaŭ ses monatoj.
Iunokte la geedzoj estis revenantaj el la maro.
Steloj estis sur la ĉielo, someraj fruktoj sur la arboj.
Fahire subite haltis,
rigardis al liaj okuloj ameme
kaj frapegis lian vizaĝon kvazaŭ kraĉante sur ĝi.

Nazim Hikmet Ran 4
16.8.1940

_____
1 Uskudar : distrikto en la azia parto de Istanbulo .
2 Bejoglu : kvartalo en la eŭropa parto de Istanbulo iam fama pri amuzejoj.
3 Fenerjolu : kvartalo en Kadikoj distrikto en Ia azia parto de Istanbulo.
Por pli da informoj pri Nazim Hikmet Ran legu ĉe:
https://esperantoturkiye.wordpress.com/2017/05/17/poezio-de-nazim-hikmet-ran/

 

tradukis Vasil Kadifeli

*** Dua premio en la branĉo poezio ĉe la “Lucija Borčić  2018” Tradukkonkurso de la Kroata Esperantista Unuiĝo ***

KIU FELIĈAS ? – rakonto de Sait Faik Abasiyanik

SaitFaikSait Faik Abasiyanik  (1906-1954) estas unu el la plej gravaj turkaj verkistoj de mallongaj rakontoj kaj poezio kaj li estis grava literatura figuro de la 1940-aj jaroj. Li kreis novan stilon en la turka literaturo kaj alportis novan viglecon en la verkado de rakontoj pere de siaj malmolaj sed humanismaj homaj portretoj de laboristoj, fiŝistoj, infanoj, senlaboruloj kaj malriĉuloj. Liaj rakontroj baziĝas sur la urba vivstilo kaj liaj portretoj sur homoj el la plej malhelaj lokoj en Istanbulo. En sia verkado li ankaŭ esploris la temon “turmentoj de la homa animo kaj la agonio de amo kaj perfido”. Jen rakonto de Sait Faik:

 

KIU FELIĈAS ?

Mi eliris el la domo esperante, ke mi renkontus iun junan, buntan, senzorgan, sanan, kaj gajan vizaĝon. Renkontiĝonte tian vizaĝon mia maljuneco, flaveco, maltrankvileco, malsaneco, kaj malgajeco tute ne malaperus. Plue mi eble entute enfalus en pesimismo kaj senespero sed mi tion ja volis fari. Mi vagadis, tamen, pensante, ke mi tian vizaĝon neniam renkontos. Mia decido estis kiel opinio de kritikisto kiu prijuĝas libron sen malfermante ĝian kovrilon. Neniu kritikisto malfermas libron per tremantaj manoj kaj kvazaŭ svenante pro plezuro. Tia plezuro troviĝas nur en tiuj, kiuj restas legantoj. Jen, mi elirante al la strato sciis, ke mi malkovrus difekton en ĉiu libro de la strata biblioteko. Neniu maljuna homo povus esti bela kiel unujara ĉevalido, neniu senzorga homo en la mondo ĝojus kiel hundo, kiu revidas sian mastron.

Eĉ tiu universitata studento, kun la pintaj lipharoj, la brilanta hararo, la puraj vestaĵoj, kaj la sep fotoj de belaj knabinoj en la poŝo, ĉiuj enamiĝintaj al li, havas koncernojn. Mi neniel povas kredi je tio. Nek dekstro, nek maldekstro; nek oriento, nek okcidento; nek kredo, nek malkredo; nek paco, nek milito… La plej grandan koncernon havas tiu junulo!

Mi surstrate renkontis Hasan, la ŝoforon.

– Hieraŭ nokte mi apenaŭ dormis, li diris, mian kapon mi sentas kvazaŭ ĝi estas iu granda kaldrono. Mi eĉ ne volas malfermi la radion. Mi ĉiutage enspezas 10 aŭ 20 lira-ojn1. Sed ili foriras kiel akvo elglitas el mia mano. Mi ne plu povas elteni vivon sen drinkadi.

Poste mi vidis, iun strat-infanon kiu estis vendanta maĉgumojn. Li ŝajnis gaja kune kun sia amiko. Rakontante la batalon inter la ŝtelisto kaj la detektivo, sceno kiun li vidis en filmo en la kinejo Alkazar2, la malsupro de siaj okuloj estis kuntiriĝantaj. Sed sub liaj bluaj-ruĝaj okuloj oni klare vidis flagrantajn signojn de sendormeco.

Tiu bela virino estis trompita. Tiu ĉi bela viro estas senmona. Tiu ĉi riĉulo estas malsana je la renoj. Tiu virino, kies edzo estas riĉa, kaj ŝi posedas ĉion, enfalis en la frenezecon trompi sian edzon. Sed ŝi tion ne povas fari…

Dum en la kafejo, elpensante malĝojecojn kaj maltrankvilecojn por rakonti al la aliaj, kiuj estis sidantaj ĉirkaŭ mi, viro en la apuda tablo subite komencis paroli al sia amiko:

– Ĉu vi vidas tiun viron? Li diris.

– Kiun?

– Tiun, kies kapo estas sen ĉapelo. Tiu, kiu nun estas antaŭ la kinejo sed baldaŭ preterpasos nin.

– Nu, kio pri li !

– Li havas unu milionon da lira-oj.

– Ve, la idioto, ve! Li vagadas sen aŭto.

– Tamen, li ja havas aŭton.

– Kiu scias kiom senzorga viro li estas.

– Ne mia frato, tiu ankaŭ havas zorgon, certe.

– Ba ! Kian zorgon li povas havi ? Li estas juna, bela…

La alia eklistigis:

– Li havas belan edzinon, rusan konkubinon dolĉa kiel mielo. Li estas sana, li estas influa…

– Do ?…

– Sed li havas ian zorgon.

– Kio ĝi estas ?

– Mi, kaj kelkaj aliaj homoj, kiel mi.

– Ne troigu !

– Certe, ni ĉiuj scias lian pasintecon. Kiam li renkontos nin li dispeciĝos.

– Rigardu al tiu alia viro, li ŝajnas senzorgema pri la tuta mondo.

Tiun alian viron mi ankaŭ konis. Li estis komediisto, kiu faris homojn ridi kaj ridegi. Kaj li certe estis tre bona artisto. Tuberkulozo estis ronĝanta siajn pulmojn sed tamen li estas gaja. Li gajnis monon kaj tempon. Sed lia ĉefa zorgo estas liaj geamikoj. Ili estas ĵaluzaj. Ili elparolas vortojn por humiligi lin kaj kun la intenco, ke tiuj vortoj iru al liaj oreloj. Li estas tre sentema homo. Tiuj vortoj trapenetras en liajn pulmojn eĉ pli ol tuberkulozo.

Mi tagmanĝis gaje. Hodiaŭ homoj estis maltrankvilaj kun multaj zorgoj. Sed la senzorgan mi renkontis posttagmeze.

Tiu estis juna poeto. Neniu de liaj poemoj valoris eĉ unu kuruŝ-on3. Li estis kredanta je si mem, kiel piulo kredas je Dio. Ĉiutage li verkis 700 versojn. Li estis senmona. Li havis imagajn koramikinojn. Li loĝis en imagaj palacoj kaj li manĝis en imagaj tabloj.

– Kiel vi fartas granda poeto? mi diris.

Li prenis mian brakon. Li parkere legis sep dek versojn. Sed en neniu de tiuj versoj estis fajrero de poezio.

– Feliĉa vi estas poeto, mi diris.

Rigardante al mi liaj okuloj estis brilantaj. Subite mi sentis ian kompaton por li. Kaj tiam li aldonis:

– Jes, kaj ankaŭ, li diris, se mi ne havus tiun koksopation…

Mi tiam komprenis, ke ni ĉiuj, la universitata studento, la ŝoforo, la milionulo, la maĉgumvendanto, la konstruisto, la skribisto, la bona poeto, la malbona poeto ĉiuj portis en la interno unu malbonan sed feliĉan poeton. En imagaj tabloj kun imagaj vinoj, en imagaj landoj kun imagaj bienoj, ĉiam kun imagaj tintantaj ormoneroj ni ĉiuj, ĉiuj estis feliĉaj.

_______
1 liraturka lira : monunuo de Turkujo
2 kinejo Alkazar : fama kinejo en Bejoglu distrikto de Istanbulo
3 kuruŝ : unu centono de turka monunuo lira-o

tradukis Vasil Kadifeli

*** Dua premio en branĉo prozo ĉe la “Lucija Borčić  2018” Tradukkonkurso de la Kroata Esperantista Unuiĝo

 

 

 

 

DANĜERAJ LUDOJ rakonto de Oğuz Atay (1)

DANĜERAJ LUDOJ

“Al vi mi neniam menciis tion sed vi certe aŭdis pri ĝi. En nia kvara jaro de geedziĝo Nazli forlasis la domon. Kiel oni diras, ŝi foriris al iu alia. Ĉi tiu estis kompatinda afero. Ne sciante kion fari, mi estis vaganta kaj rondiranta en la ĉambroj de la domo. Mi daŭre rigardis al la fotoj de mia edzino. Mi devis voli fari ion, viziti iujn, mi ne scias, lamenti al ili, plendi pri ŝi, elmeti la maljustecon farita al mi kaj tiel plendi pri tio. Mi almenaŭ devis voli fari tion, kion ĉiuj farus en tia situacio. Eble mi ĉion ĉi volis sed ne kapablis agi. Mi treniĝadis en la stratoj kun senordaj vestaĵoj. Eble mi ne sciis de kie mi devis komenci la paroladon. Kaj certe mi ne povus iri rekte al iu kaj komenci rakonti al li. Kaj ankaŭ kiam iu komencis paroli kun mi, mi time ĝemis, ke la parolado venos al tiu punkto, ĉar tiu afero estis trapikanta en mian bruston. En posttagmezoj mi forfuĝis de laboro kaj kutimis sidiĝi en tavernoj.”

“Iutage mi eniris la restoracion apud la staciodomo kaj mi subite trovis min en fremda etoso kun portistoj kaj ĉaretoj, kaj estis neniu alia taverno proksime. Mi sidiĝis en la ĝardeno de la restoracio proksime al la vagonaroj. Kvankam ĝi estis frue la tabloj estis plenplenaj. Mi mendis unu botelon da raki’on2 ĉar mi havis nenian deziron rigardi al la aliuloj. Mi nenion estis manĝinta ekde mateno. Mi mendis iom da frandaĵoj. Mi la unuajn glasojn drinkis rapide, kaj mia kapo komencis turniĝeti. Tiam mi rigardis al mia ĉirkaŭo: oni estis parolanta, nenio estis manĝata, nur kafo, teo kaj similaj trinkaĵoj estis trinkantaj. Oni atendis iujn. Ĉiu alrigardis al la fervojo. Mi daŭrigis la trinkadon. La bruo en mia ĉirkaŭo estis laŭtiĝanta, ekscitanta. Oni eĉ la teojn sur la tabloj ne estis trinkanta. Ĉiuj okuloj estis alidirektitaj al la fervojo. Ĉar la drinkaĵo malrapide moligis mian streĉiĝon, mi komencis vidi la homojn en mia ĉirkaŭo, kaj komencis aŭdi iliajnvoĉojn.”

“Oni atendis vagonaron elvenantan el fremdaj landoj. Ĉiu ridetis unu al la alia, kaj la atendantojn ĉirkaŭis ia mieno de intimeco. Mi ankaŭ ridetis, eble iomete pro la drinkaĵo. Poste, mi komencis ekscitiĝi kune kun ili. Precipe kiam oni rigardis al la fervojo, onia ekscitiĝo kreskiĝis. Mi sentis kvazaŭ ankaŭ iu mia konato estus alvenonta. Kvazaŭ el la vagonaro, ekzemple, elirus Nazli, kaj ŝi tuj brakumus ĉirkaŭ mian kolon. Kaj mi forgesante ĉion okazinta mi tuj ŝin pardonus. Ni tuj elprenus taksion, kaj ĉio ripariĝus. Ĉiu malpacienciĝis; supozeble la vagonaro estis iomete malfrua. Ĉar mi ne sciis la alventempon de la vagonaro, mi estis iomete trankvila.”

“La minutoj pasante miaj okuloj kaptiĝis en la fervojo. Kiam la vagonaro alvenis, mi estis ekscitita kaj malpacienca tiel, kiel ĉiuj aliaj estis. Mi ridetis kiel la aliaj. homoj Homoj, tiuj sidante en la apudaj tabloj de mi, iomete mire kaj avide rigardis al tiu viro, kiu sidante kaj drinkante atendis sian alvenonton. Mi estis en la rolo de matura homo. Mi estis zorgema pr ili. Mi timis, ke eble tiu, kiun ili atendis ne elirus el la vagonaro. Mi komencis ekzameni ĉiujn atendantojn per miaj okuloj. Mi unue rigardis al la pasaĝeroj en la fenestroj de la vagonaro, kaj kiam iu svingis la manon al iu sur la kajo, sekvante tiun svingadon mi  provis trovi la bonŝanculon kaj mi trankviliĝis. Poste mi rigardis al aliaj manoj. Mi ridis kune kun ili; eble mi ankaŭ svingis kelkfoje miajn manojn, plej eble pro mia ebriiĝo.”

“Kompreneble, Nazli ne alvenis. Mi iomete malgajiĝis. Kelkaj aliaj, kies konatuloj ne alvenis restis kune kun mi en la restoracio. Estante kelkaj aliaj kiuj kunhavas mian malgajecon, helpis al mi forlasi la restoracion kun mieno de tia homo, kies la atendata pasaĝero ne alvenis. Mi iomete ankaŭ stariĝis kun ili en la pordo de la doganejo. Eble ni maltrafis nian pasaĝeron en la amaso de homoj. Finfine ni forlasis la staciodomon kun klinitaj kapoj. Nazli ne alvenis.”

“Al tiu ludo mi alkutimiĝis en mallonga tempo. Mi de tempo al tempo vizitis la staciodomon por kontroli la tabelon de horaro. Kelkfoje mi demandis pri tio pere de telefono; krome en la alventago mi denove telefonis por lerni ĉu estos malfruiĝo aŭ ne. Tiel atendante en la restoracio mi komune travivis la eksciton scii la alventempo de la vagonaro. Post kelkaj tiaj tagoj mi fariĝis pli kuraĝa. Mi fervore svingis la manon, mi kriis, mi alvokis. Eĉ kelkfoje kelkaj pensis, ke mi estas unu el ilia konatulo kaj ili reen svingis la manon al mi. Ene de tiom da vojaĝantoj kaj atendantoj certe, ke mi ŝajnis esti ies konatulo. Tiaj miskomprenoj okazis ankaŭ al multaj aliaj do, estis neniu falsaĵo pri mia konduto. Krom tio, ĉar mi almenaŭ drinkis unu botelon ĝis la alveno de la vagonaro, mi tute ne estis en la pozicio pensi pri tiaj detaloj.”

“Kun la alveno de la vagonaro mi min kaptiĝis en la kreskanta inundo de movado en la staciodomo. Mi ankaŭ amikiĝis kun la doganistoj, kiuj provizis min kun kelkaj koncesiojn. Jes ja, estis neniu alia renkontante tiom da pasaĝeroj krom mi. Sed ial mi neniam renkontis miajn konatulojn en la kajo; ĝuste tiam kiam mi apartiĝis de la doganistoj, ĝuste tiam ke mi estus perdonta la esperon, tiam mia konatulo estis eliranta la pordon de la doganejo kaj mi iel renkontis ilin ekstere en la centro de la placo. “

“Pli poste oni permesis min eliri en la kajon kaj atendi miajn pasaĝerojn tie. Kiam la vagonaro alvenis mi enmiksiĝis en la amaso de pasaĝeroj, kaj poste sen vidita de la doganistoj mi forlasis la ejon. Miajn pasaĝerojn – mi kutime diris ke ili estis pli ol unu – renkontis en la kajo sed kompreneble ili min neniam vidis.”

“Kelfoje la doganistoj sidiĝis en mia tablo, kaj demandis ‘kiom da pasaĝerojn vi havas s-ro Tahsin!’. Ili min tre ŝatis. Sed ĉar estis strange por mi paroli kun ili kiel s-ro Selim, kaj tiu estis afero ekster la tagvivo de s-ro Selim, en mia laboro pri renkontado mi elektis fariĝi s-ro Tahsin. Kiam iutage doganisto konante min alvokis min kiel s-ro Tahsin ie ekster la dogano, mi ne aŭtomate returnis min al li, kaj tiel mi enfalis en stranga situacio. Ekde tiam, kiam oni  alvokis la nomon Tahsin mi alkutimiĝis returni kaj rigardi al la alvokanto.”

S-ro Selim enspiris longe.

“Kiel en ĉiuj miaj okazaĵoj, ankaŭ en ĉi tiu mi ne sukcesis meti bonan finon: Mi longigis kaj longigis ĝin. Danke al Dio tiam revenis Nazli al nia domo. Sed mi ne sukcesis tuj fini tiun kutimon de pasaĝero-atendado. Mi ankoraŭ dum iom da tempo treniĝis en la staciodomo. Poste mi forlasis tiun kutimon, kiu ankaŭ instigis min drinki raki’on. Kaj kun mia edzino ni neniam parolis pri kial ŝi forlasis la domon kaj kial ŝi revenis reen.”

“Poste mi perdis Nazli’on. Mi nun kelfoje pensas : Ĉu ne estus pli bone paroli pri ĉio kio okazis inter ni? Se ŝi nur rakontus al mi, kiel ŝi vivis post ŝi forlasis la domon, kial si subite decidis malaperi… Mi neniam sciis tiun parton de la vivo de mia edzino, kiun tiom multe amis. Ŝajne Nazli dum du jaroj ne vivis. Mi scias, oni diros, ke se ŝi rakontus tion al mi, ni travivus malĝojigaj aferojn, eble ni aŭdus vortojn, kiujn ni neniam volus aŭdi. Tamen, taksi je nenion parton de ies vivo, pli bone estus scii pri ĝi. Mi sentas ke mi faris malrespekton al tiu homo, kiun mi tiom amis, ne volante scii ŝiajn du jarojn, kaj ne volante scii kion ŝi sentis dum tiuj du jaroj.”

Sevgi3 skuis la kapon kvazaŭ neante.

“Ne, ne.. ĝuste tiel okazis,” diris Selim. “Kaj nun ne plu estas la tempo ripariĝi ion. Neniu amara vorto de Nazli min forlasus tiel senespere, kiel la netruniĝebla malvarmeco kiun alportas forpaso. Ĉiuokaze ni preterpasu tion. Post la morto de mia edzino mi denove komencis viziti la staciodomon. Sed tiu ludo ne plu havis diversan aspekton aŭ diversan guston. Kiel ĉiu homo mi ankaŭ en mia vivo unufoje kondutis malsimile, kaj en mia tuta vivo mi ĝis ĝeni min kaj ĉiujn aliajn mi algluiĝus al tiu mia karakterizaĵo kaj tiel fortreniĝus; en mia tuta vivo mi provus alteniĝi al tiu escepto.”

“La doganistoj jam estis ŝanĝitaj, neniu el la antaŭaj kelneroj estis en la restoracio. Nazli estis morta kaj nun estis neniu punkto atendi ŝin. Mi tiun eĉ ne imagus. Mi trovis alian rimedon; fakte kiam mi eniris la restoracion en horo proksima al la forveturo de iu vagonaro mi komprenis ke mi povus ŝanĝi la karakteron de mia ludo. Ĉiu estis malĝoja: ĉies konatuloj esis forveturantaj. Mi estis sidanta ĉe unu el la plej antaŭaj tabloj kun ĉiuj bezonataj instrumentoj por drinki raki’on. Mi eĉ ne plu sentis la bezonon ludi. Estis verŝajne ke mi neniun havis por adiaŭi. Pro tio mi nenies atenton altiris. Mi kun malgaja vizaĝo estis sidanta. Nazli jam estis foririnta. La forirantoj estis gajaj. Sed por ne senti honton kontraŭ la restantoj ili ankaŭ ŝajnis malgajaj. Tamen estis kelkaj pasaĝeroj kiuj vere estis malgajaj. Mi estis en tre malbona rolo kvankam neniu sciis pri tio. Mian aventuron mi konstruis kaj bazigis sur la ebleco, ke neniu el la forirontoj plu revenos. Senvoĉe mi nomis la vagonarojn  kiel “la vagonaro de morto”, “la vagonaro de mallumoj” kaj simile”.

“Mi sentis min kvazaŭ partoprenanto en aro de funebraj ceremonioj. Por ke oni ne elspezu grandan sumon de mono, oni faris funebran ceremonion en vagonaro plena je mortintoj. Por malaltigi la koston de ĉerkoj kaj ĉerkoportistoj, ĉiuj mortintoj, ankoraŭ ne tute  mortintaj, ankoraŭ ne perdiĝintaj siajn fortojn, ili mem estis venantaj al sia propra ceremonio. Nazli jam foriris unu tagon antaŭe kaj mi estante ĉi tie restis por partopreni al la aliaj ceremonioj. Kelkaj homoj kun forta imagpovo imagis ke iliaj mortintoj foriras al longa vojaĝo; sed mi, pensis ke ĉiuj vojaĝantoj estis jam mortintaj. Kia granda peko, ĉu ne?”

________
1 Oğuz Atay : esperante Oguz Ataj
2 raki : turka forta alkoĥolaĵo kun anizo, kiun oni drinkas dum manĝaĵoj.
3 Sevgi : la virino al kiun Selim rakontas la okazaĵon.

Tradukis Vasil Kadifeli 

 

Oguz Ataj (1934-1977)

oguz atayOguz Ataj estas unu el la nuntempaj verkistoj de Turkujo. Li naskiĝis en Kastamonu urbo en la jaro 1934 kaj kiam li estis kvin jaraĝa sia familio translokiĝis al la ĉefurbo Ankara. Li ricevis bonan edukadon kaj diplomiĝis el la “Fakultato de Civila Inĝenierio” de la “Istanbula Universitato”. Li poste fariĝis instruisto  en la “Istanbula Akademio pri Ŝtata Inĝeniero kaj Arkitekturo”. En 1975 li fariĝis docento. En la jaro 1977 li malsaniĝis pro cerba tumoro kaj kvankam li ricevis kuracadon en Britujo li ne saviĝis de la malsano kaj forpasis en la 13-an de decembro 1977 en Istanbulo.

Dum sia akademia vivo li verkis artikolojn en multaj gazetoj kaj revuoj en kiuj ankaŭ publikiĝis multaj de siaj intervjuoj. En 1970 li verkis sian unuan romanon “Tutunamayanlar” (Nesinteniĝeblaj) sed li sukcesis publikigi ĝin nur du jaroj poste en 1972. Tiu romano ricevis la premio “Premio de Turka Radio Televidilo por Romanoj”. Pro ĝia nekutima fikcio kaj strukturo la romano estis multe diskutata. Post unu jaro en 1973 li publikigis sian romanon “Danĝeraj Ludoj”.

Li kolektis siajn rakontojn en libro kun titolo “Korkuyu Beklerken” (Atendante la Timon). Li verkis romanon en kiu li rakontis la vivon de scientisto Prof.Mustafa Inan (1911-1967) sub la titolo “Bir Bilim Adamının Romanı” (Romano de iu Scientisto). Li verkis la teatraĵon “Oyunlarla Yaşayanlar” (Vivantoj pere de Ludoj). Li ne sukcesis fini sian grandan projekton “Türkiye’nin Ruhu” (La Spirito de Turkujo) pro sia frua morto.

Liaj verkoj post lia morto allogis intereson kaj ili estis multfoje publikigitaj. En la jaro 2005 la verkistino Yildiz Ecevit publikigis lian biografion sub la titolo “Ben buradayım” (Mi estas ĉi tie).

“Mia nigra moruso” – Bedri Rahmi Eyüboğlu

BRE03

Iutage en la jaro 1949 dum kunveno en la Granda Klubo en Istanbulo la invititioj petis, ke Bedri Rahmi Eyuboglu (Ejuboglu) legu unu el liaj poemoj. Eyuboglu ekstaris kaj legis sian poemon “Mia nigra moruso”.

Mia nigra moruso, mia forkita nigrulino, mia ciganino
Kio pli vi estus al mi, mia sola
Vi estas mia ridetanta cidonio, mia ploranta granato
Mia virino, mia ĉevalino, mia edzino

BRE02Legante la poemon, Bedri Rahmi komencis larmeti. Ĉiuj en la salono komprenis la kialon de liaj larmoj kej eĉ pli ol la aliaj, tion komprenis sia edzino, kiu estis sidanata apud li… Ĉar la verso “Mia virino, mia ĉevalino, mia edzino” tute ne estis por ŝi sed tiun poemon Bedri Rahmi verkis antaŭ tri jarojn por alia virino nomita Mari Gerekmezyan.

 

Mari, tiu nigra-hara virino, estis vizitanta armena studento en la Akademio pri Belartoj de Istanbulo, kie Bedri Rahmi Eyuboglu instruis kaj ŝi plue fariĝis lia asistanto. Mari estis ĉefe skulptistino kaj unu el la unuaj inaj skulptistinoj de Turkujo. Mari skulptis la buston de Bedri Rahmi, kaj li respondis al tio pere de siaj poemoj kaj pentraĵoj pri Mari. Ĉiu en Istanbulo nun sciis ilian amon kaj Bedri Rahmi pere de tiu amo spertis eksplodon en sia arta produktado. Dume lia edzino Eren Eyuboglu kun pacienco atendis, ke li iam revenos reen al ŝi.

Nigra moruso”, aŭ Mari,  en la jaro 1946 malsaniĝis pro tuberkula meningito. Por ke ŝi resaniĝu estis bezono pri antibiotikoj, kiuj ne facile troviĝis kaj estis tre multekostaj en la post mond-milita Turkujo. Pro tio Bedri Rahmi vendis multajn de siaj pentraĵoj en malaltaj prezoj. Tamen tiuj klopodoj ne efikis kaj Mari en la sama jaro mortis pro la malsano.

Bedri Rahmi kolapsis pro la morto-novaĵo de Mari. Kaj post li adiaŭis sian amatinon al eterneco, li revenis hejmen kun granda malĝojo, kie lin konsolis sia edzino. Bedri Rahmi komencis drinkadon kaj la jena poemo estas el tiu tempo:

La kantadoj finiĝis
Ronddancadoj haltis
Dancadoj haltis
Malĝojo alvenis kaj eksidis en la ĉefa angulo
Laciĝis mia koro, laciĝis…

BRE01Eren Eyuboglu, lia edzino estis tiu, kiu helpis al Bedri Rahmi  trapasi tiun malfacilan periodon. Ŝi multe kolopodis, ke li returniĝu al sia arto. Ŝi pensis, ke al tio ŝi sukcesis ĝis kiam ŝi aŭdis la poemon kiun legis sia edzo en la kunveno.

La larmoj de Bedri Rahmi estis signo, ke lia vundo pri amo ankoraŭ ne saniĝis. Eren post tiu incidento decidis movi sin al Parizo dum iom da tempo kaj de tie ŝi sendis la jenan leteron al Bedri Rahmi:

4-a de januaro 1950 – Parizo

Mia karulo,

En la Klubo vi iam legis pomeon! Ĉu vi tion akoraŭ memoras? Mia koro malheliĝis, kiam mi vidis la larmojn elfluantaj el viaj okuloj. Via voĉo estis tremanta.

Ho ve! Ĉu vi memoras kio okaziz tiunokte al mi?Mi sentis ke arda ferpeco algluiĝis al mia brusto. Tiunokte… mi komprenis ke vi ankoraŭ post tiom da jaroj estis febra kaj pasia al via amo! Mi preĝis je superhoma forto por kompati kaj doni forton al via animo. Mi deziras, ke Dio helpu malaltigi la doloron de via animo. Mi deziras, ke Dio redonu al vi ĝojon pentri denove kaj doni al vi feliĉon por ke vi denove vivi kune kun ni.
Eren

La eltenado de Eren kaj ŝiaj preĝoj helpis kaj  donis bonan rezulton ĉar Bedri Rahmi revenis al ŝi kaj lia tiam 11-jaraĝa filo. Ĝis la morto de Bedri Rahmi en la jaro 1975 ili kune vivis kaj produktis artaĵojn en sia domo. Post la funebra ceremonio de Bedri Rahmi, kiam Eren revenis hejmen alparolis al ŝia filo, kiu tiam estis 35-jaraĝa :

Ni adiaŭis vian patron sed mi volas, ke vi sciu, ke mia koro rompiĝis. Mi neniam sukcesis forgesi lian amaferon. Neniu virino eltenus tiom da humiligo. Mi volas ke vi sciu, ke mi eltenis tiom da suferon nur por ke via vivo ne malheliĝu.

Jen la tuta poemo:

MIA NIGRA MORUSO

I

Mia nigra moruso, mia forkita nigrulino, mia ciganino
Mia grajno de granato, mia grajno de lumo, mia sola
Se mi estus arbo, vi estus miaj branĉoj, aroj da franĝoj
Se mi estus mielĉelaro vi estus la mielo, mia rozo
Vi estas mia peko, mia kulpo.

Kun korala lango, korala genuo, korala dento
Vi estas tiu, al kies vojo mi metis mian vivon
Vi estas tiu, kiun serĉante en la ĉielo mi trovis surtere
Mia nigra moruso, mia forkita nigrulino, mia ciganino
Kio pli vi estus al mi, mia sola
Vi estas mia ridetanta cidonio, mia ploranta granato
Mia virino, mia ĉevalino, mia edzino

II

Vi estas tiu, kiun mi desegnas sur pakaĝoj de cigaredoj
Mi skribas vian nomon sur freŝaj plantidoj
Mia nigrulino, mia nigrulino
Ŝia brovo nigra, ŝia okulo nigra, ŝia fato nigra
Odoras sopiro, fumas deziro
Malpeze, malrapide kaj tre dense
Mi, sinjoro kaj noblulo
Mi, libera el ĉiuj kaj ĉiaj problemoj
Ŝajne tiu, kies pano elvenas el fremdulo kaj akvo el lago
Tiel delikata, ke laciĝas dum starante
Kaj facile rompiĝas kiel alumeto
Nur en artaj problemoj la kapon gratante
Nun mi vivas vane kiel la herboj por ĉevaloj
Vi, angoro mia, kiu bruligas kaj cindrigas min

Kio okazis, kion faris, kion mi fariĝis
Tiel, kiel la riveroj malavare bruas
Dank’ al Dio, ke via fato kunfandiĝis kun la mia
Mi laviĝis kaj baniĝis kaj ŝajne homo fariĝis.

Mia nigrulino, mia nigrulino
Ŝia brovo nigra, ŝia okulo nigra, ŝia fato nigra
Sen vi, tiu bela mondo estu por mi malutila.

———

BRE04

Bedri Rahmi Eyuboglu (1911-1975)  estas pentristo, verkisto kaj poeto de la respublika periodo de Turkujo. Lian artan karakteron multe influis sia patro Sabahattin Eyuboglu, kiu estis tradukisto de klasikaj verkoj. Plue la profesoroj en la Akademio pri Belartoj, Ahmet Haşim, İbrahim Çallı kaj Nazmi Ziya estis aliaj homoj kiuj multe influis kaj skulptis lian artan karakteron.

En la jaro 1931 post la studado en la Akademio li iris al Francujo. Unue en Diĵono li lernis la francan lingvon, poste li moviĝis al Liono. Iom poste en Parizo li studis en la studio de Andre Lohte, kie vi konatiĝis kun sia edzino, rumana pentristino Ernestine Letoni. En Parizo li multe studis kaj lin impresis la arto de Picasso, Gaugin, Van Gong, Cezane, Matisse, Dufy ktp. En Londono li inspektis kaj studis senlaciĝo la artaĵojn en la Brita Muzeo. Sed plej multe impresis lin la artaĵoj de Dufy kaj Matisse. Kiam ili revenis al Istanbulo ili geedziĝis. Ili ambaŭ partoprenis la D-grupon, kiun kreis Cemal Tollu kaj multfoje faris ekspoziciojn. Post li finis siajn poststudadon en la Akademio li fariĝis profesoro en la sama Akademio.

BRE06

Lia instruisto İbrahim Çallı iam diris, ke “kvankam oni en Turkujo preferas arton laŭ okcidenta stilo, Bedri Rahmi estas tute turka pentristo.” Li dum tempo liberigis sin el la okcidenta influo kaj trunis sin al la turka popolarto. Laŭ Çallı lia stilo estis “orientaj miniaturoj tra okcidentaj primitivoj”. Li pere de tiu stilo serĉis novajn esprimmanierojn. Li uzis desegnojn de popolaj artaĵoj, ekzemple desegnoj el ŝtrumpetoj, tapiŝoj, tapiŝetoj, porcelanaĵoj, sennomaj pentraĵoj en popolkafejoj, geometriaj kaj abstraktaj formoj ktp. Li uzis tiujn ornamaĵojn kaj ties kolorharmoniojn, kiel ornamo en la fono de siaj pentraĵoj.

BRE05

Li pentris freskojn en multaj grandaj konstruaĵoj kiel hoteloj, operejoj, teatrejoj ktp kaj faris mozaikojn. Ekzemple li faris mozaikon por la NATO sidejo en Parizo, kiu poste estis movita al Bruselo.

Same, kiel liaj pentraĵoj, ankaŭ liaj verkoj kaj poemoj estas la voĉo de la indiĝenaj popoloj de tiu terpeco. Kiel li ne povis malhelpi siajn larmojn rigardante al popola manfarita tapiŝeto, li same ne povis malhelpi siajn larmojn aŭdante popolan kanton, kaj dum tempo li eĉ fariĝis hontema pro sia propra poezio. Verkante poemojn lia ekzempla fonto estas la popolaj kantoj. Li ne kaptiĝas en mallarĝaj kadroj. Li majstrece aldonas siajn komentojn en sia arto pere de sia ekster-epoka komprenemo. Liaj poemoj estas viglaj kaj tio eble estas pro lia multa uzado de adverboj.

Kelkaj el liaj libroj:

  • Tuz (Salo) 1952
  • Üçü Birden (ambaŭ tri), 1953
  • Dördü Birden (ambaŭ kvar), 1956
  • Karadut (nigra morusı), 1969
  • Dol Karabakır Dol, 1974
  • Yaşadım (Mi vivis), 1977
  • Tezek (Sterko)

Tradukis Vasil Kadifeli

BRE07

Rakonto de Reşat Nuri Güntekin – Duonlasita Amo

Kiam Rasim revenis el la lernejo li trovis leterkovrilon surskribita al sia nomo. En ĝi estis flordesegnita papero kun la jenaj linioj:

Reşat_Nuri_Bey_Güntekin 1“S-ro Rasim 1, Mi estas juna knabino kiu sekvas vin el malproksimo. Mi sentime povas diri ke mi estas bela knabino. Mia plej granda deziro en ĉi tiu mondo estas fariĝi via amatino kaj via edzino. Sed ĉar niaj aĝoj ankoraŭ estas junaj mi pensas ke ni devas atendi kelkajn pluajn jarojn. Mi ne konatigos min al vi. Viajn leterojn sendu al adreso: ….. kaj bonvolu sendi ilin registrite. Mi havas tre konservativan patron, kiu malmulte permesas al mi eliri el la domo. Kvankam tio, mi esperas, ke ni iam konatiĝos mallonge. Ĉar mi jam taksas min kiel via amatino kaj fianĉino mi ne pensas, ke renkontiĝi kun vi estos malbona kaj hontinda afero. Min tre ĝenas mia soleco en la domo. Via leteroj estos granda konsolo por mi.”

Kiel ĉiuj dekses jaraĝaj lernantoj kaj knaboj, same por Rasim estis nenio pli grava afero ol ami kaj esti amata en la vivo. Legante tiun leteron tuj ardis la koro de la juna knabo. Li furioze enamiĝis al tiu nekonata knabino. Kvankam vespere li irus al la kinejo, tamen li rezignis, kaj frue retiriĝis en sia ĉambro por skribi longan leteron al tiu knabino, kiu amis lin.

Kiam li enpoŝtigis la leteron li subite sentis sin pli granda je dek jarojn.

Tiu knabino kiu malkaŝis ke sia nomo estis Bedia, daŭre kaj regule respondis al liaj leteroj, kaj se li prokrastis sendi leteron nur por unu tagon malfrue, ŝi tre koleris.

“Ĉu estas taŭga afero por vi, fari ke juna knabino, kiel mi kaj kies nura konsolo estas viaj leteroj, daŭre okulumi la vojon de la poŝtisto? Plue vi mallonge skribas viajn respond-leterojn. Kaj unu plia peto: ĉu vi ne povas skribi viajn leterojn iom pli legeble?”

La juna lernanto, ĉiuvespere estis retiriĝanta en sia ĉambro, kaj por ke liaj leteroj plaĉi al lia amatino, dum multaj horoj verkis malnetojn da leteroj, longaj kiel libroj.

Bedia estis ankaŭ scivolema knabino. Kelkfoje ŝi demandis ankaŭ tiajn demandojn:

“Kiam ni geedziĝos, ĉu ni pasigu nian mielmonaton en Italujo aŭ en Svedujo? Kiel eble estas tiuj du landoj? Kiel vivas la popoloj tie, per kio ili vivtenas sin? Kiujn landojn kaj marojn oni devas trapasi por iri tien?” aŭ demandoj kiel: “Ĉu vi legis la libron Eşber de Abdülhak Hamit?”

Rasim, por ke li ne ŝajnigu senscia, daŭre trafoliumis geografiajn kaj literaturajn librojn. Por ke li kolektu la informojn ŝi demandis, li ĉagrenis sin dum tagoj.

Bedia en iu letero de si, koleris al li, kiel jene:

“Mi promesis al mi konatiĝi kun vi. Hieraŭ mi atendis vin sur la vojo de via lernejo. Sed ŝajnas, ke vi forgesis, ke vi estas amato de juna knabino, kaj vi estis vestita terure. Ĉion, kion vi portis kaj viaj ŝuoj estis kovrita per koto. Ĉu vi luktis kun viaj amikoj sur la tero, kiel malgranda infano? Kiam mi vidis tion mi timis alproksimigi vin por ke mi ne embarasigu vin.

Rasim tre hontis kaj malĝojis pri tio. Ekde tiu tago li eksterordinare atentis pri si kaj prizorgis pri siaj vestoj. Bedia, en iu letero plendis, ke li ne rekte iris al sia domo post la lernejo, sed li vagadis en la stratoj kun siaj amikoj ĝis noktiĝo. Ĉu eble li postkuris aliajn knabinojn, kvankam ŝi estis hemje kaj ploris?

Rasim kun ĵuroj skribis al ŝi, ke li amos neniun alian knabinon krom sia Bedia, kaj la knabinojn li renkontos surstrate eĉ ne okulumos per la randoj de siaj okuloj.

Iun vesperon, la patrino de Rasim, s-ino Nedime renkontis sian edzon s-ron Ahmet per funebra vizaĝo, kaj per ploranta sinteno ŝi diris:

“Ho, mia s-ro, ne demandu pri kio okazas al ni. Nia filo estas infestita per iu knabino nomita Bedia. Hodiaŭ mi trovis ŝiajn leterojn en la ĉambro de Rasim. Ni eble perdos nian filon. Bolvolu trovi resanigon pri tio.”

Sed s-ro Ahmet montris neniun signon de maltrankvileco, kaj li eĉ male ridetis kaj flustre respondis:

“Ne timu sinjorino,” li diris, “la amleterojn al nia filo mi mem skribis! La malbonkonduto de nia filo estis daŭre kreskanta. Nek liaj instruistoj, nek mi, malgraŭ niaj penadoj, ni eĉ ne sukcesis fari ke li skribu legeble. Finfine mi pripensis tiun rimedon. Pere de la leteroj, kiujn Rasim skribis al tiu knabino, li lernis skribi bele la novan skribon 2 kaj mi havas fidon ke li pasos sian klason ĉijare. Mi devas konfesi, ke mi la malnovan skribon lernis skribi bele pere de miaj leteroj, kiujn mi skribis al vi.”

__________

Reşat Nuri Güntekin

Reşat Nuri Güntekin (1889-1956) estis turka novelisto, rakontisto kaj dramisto. Li estas konata pro siaj verkoj :

  • “Çalıkuşu” (Troglodito) en kiu li rakontas pri la destino de juna turka instruistino en Anatolio. 3
  • “Dudaktan Kalbe” (De Lipo al Koro)
  • “Yaprak Dökümü” (Falo de folioj)

Reşat_Nuri_Bey_Güntekin

 

Multaj de liaj noveloj estis filmitaj pli ol unu fojo por kino kaj televido. Li pro sia laboro travojaĝis Anatolion kaj konatiĝis kun la homoj vivantaj tie. En siaj verkoj li traktas vivon kaj sociajn problemojn en Anatolio kaj li respeguligas homojn kaj iliajn rilatojn en la homa-rondo.

Lia patro estis doktoro s-ro Nuri. Reşat Nuri lernis en la lernejo de Çanakkale urbo kaj en la Liceo de Fratoj en İzmir urbo. En 1912 li finis la fakultaton de literaturo en la Universitato de Istanbulo. Li laboris kiel instruisto kaj lernejestro en liceoj en Bursa kaj Istanbulo, kie li instruis literaturon, la francan lingvon kaj filozofion.  Poste li laboris kiel inspektisto en la Ministrejo pri Edukado (1931) kaj travojaĝis Anatolion.  Li fariĝis deputito de Çanakkale urbo en la turka parlamento en la jaroj 1933 kaj 1943. En 1947 li fariĝis la ĉefa inspektisto en la Ministrejo pri Edukado kaj en la jaro 1950 li fariĝis kultura ataŝeo en Parizo, kiam li ankaŭ estis la turka reprezentanto en UNESKO.

Post sia pensiiĝo li servis en la literatura komitato de la Urba Teatroj en Istanbulo. Li forpasis en Londono, kie li estis ricevanta kuracadon pri pulma kancero.

__________
1 En tiu epoko oni alparolis kiel S-ro aŭ S-ino al sia edzo aŭ edzino, fianĉo aŭ fianĉino. Plue oni uzis kaj ankaŭ uzas tiujn titolojn kiel respekta alparolo por ne konatuloj kaj gravuloj.
2 Ĉi tiun rakonton Reşat Nuri Güntekin verkis post la latinaj literoj anstataŭis la malnovajn arabajn literojn (1928).
3 Anatolio aŭ MalgrandAzio estas la duoninsulo kiu etendiĝas inter la maroj Nigra, Egea kaj Mediteraneo.

 

Tradukis Vasil Kadifeli

Yahya Kemal Beyatlı kaj lia poemo “Kvieta Ŝipo”

YKB1Yahya Kemal Beyatlı1 (1884-1958) estas unu el la plej gravaj turkaj poetoj. Li estis poeto, verkisto, politikisto kaj diplomato. Lia poezio estis la ponto inter la malnova kaj nova stilo de la turka poezio. En juna aĝo li forfuĝis al Parizo por fariĝi de “Junaj Turkoj” aŭ “Novaj Turkoj” (Tiu estis grupo de intelektuloj, kiuj provis alporti demokratecon al la Osmana diktatoreco. Kvankam ili me sukcesis fari ti, ili kontribuis al la konstituciismo en la Osmana Imperio.  Li poste apogis la militon de libereco kaj li eĉ farigis delegito de la turka registaro en la packonferenco en Lozano. Lİ poste fariĝis politikisto kaj laboris en turkaj ambasadejoj en diversaj landoj. Li dum sia vivo publikigis neniun libron sed post lia morto oni publikigis du librojn pri liaj verkoj “Kendi Gök Kubbemiz” (nia propra ĉielkupolo) kaj “Eski Şiirin Rüzgarıyla” (kun la vento de la malnovstila poezio”.

Nun ni revenu al lia fama poemo “Kvieta Ŝipo” kiu ankaŭ estis komponita.

YKB2Celile Hikmet2 estis bela konata virino tra la tuta Istanbulo. Ŝi estis la patrino de la fama komunista poeto Nazım Hikmet Ran. Dum la jaro 1916 ŝi havis gravajn problemojn kun sia edzo Hikmet. En tiu tempo Nazım Hikmet estis mararmea lernanto, kaj la turka gazetaro estis interesiĝema pri liaj poemoj. Yahya Kemal estis dungita kiel la instruisto de Nazım pri poezio kaj ili kunvenis en la hejmo de Celile en Büyükada3 kiam Nazım alvenis hejmen en la semajnfinoj. Dum someroj ili loĝis en Büyükada kaj dum vintroj ili loĝis en Istanbulo.

YKB3Yahya Kemal kaj Celile dum tiuj renkontiĝoj enamiĝis unu al la alia, sed Nazım komprenis iliajn aferojn kaj iam metis noton en la poŝo de la mantelo de Yahya Kemal kun la averto “li venis kiel mia instruisto al tiu domo, sed vi ne povos veni kiel mia patro”. Celile poste eksedziĝis kun sia edzo Hikmet tamen pro la noto de Nazım, Yahya Kemal maltrankviliĝis kaj kvankam li ŝin tre multe amis, li ne povis decidi proponi geedziĝon al ŝi. Kaj tiu geedziĝo neniam okazis. Ili poste haltis vidi unu la alian kaj nek Celile, nek Yahya geedziĝis kun aliaj homoj.

Multaj jaroj pasis. Nazim Hikmet nun estis grava poeto kaj komunisto. La tiamaj registaroj malliberigis kaj suferigis lin dum longaj jaroj. Celile estis tre maljuna kaj ŝi eĉ perdis parton de sia vidkapablo. En sia maljuna aĝo ŝi estis zorganta kolekti subskribojn por la liberigo de Nazım. Iun tagon, ŝi estis sur Galata ponto, petante subskribojn el la preterpasantoj. Yahya Kemal estis unu el ili kaj li rekonis ŝin sed li nek alproksimiĝis al ŝi, nek donis subskribon por Nazim. Li rapide malproksimiĝis el tiu loko.

Kiam Yahya Kemal mortis, en liaj ŝrankoj aŭ labortabulo, inter la paperfolioj, oni trovis leterkovrilon en kiu estis du rozfolietoj. En la leterkovrilo estis ankaŭ mallonga noto :  “Ĉi tiu memoraĵo estas la du folietoj de la rozo el la brusto de sankta virino, kiujn ŝi disŝiris kaj donis al mi en la 19-a de Aŭgusto 1930 je la 10:00-a horo kiam mi adiaŭis ŝin en Sirkeĝi Staciodomo. Ĉi tiujn du folietojn mi ĝiseterne konservos…” En tiu tago Yahya Kemal komprenante ke ĉi tiu amo ne povus daŭri estis forlasanta Istanbulon por iri al Parizo por iom da tempo.

La poemo “Kvieta ŝipo”

YKB4Ĉiuj pensas, ke la temo de ĉi tiu poemo estas pri morto, sed la “deakriĝanta ŝipo el tiu ĉi ŝiphaveno por kiu neniu poŝtuko aŭ mano skuiĝas” estis verkita por ŝia granda amo kaj ĉagneriĝo  kiam Celile estis foriranta el la insulo Büyükada por reveni al Istanbulo per ŝipo. Fakte le temo estis pri lia morto dum ĉi tiu momento.

SESSİZ GEMİ

Artık demir almak günü gelmişse zamandan,
Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan.

Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;
Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol.

Rıhtımda kalanlar bu seyahatten elemli,
Günlerce siyah ufka bakar gözleri nemli.

Biçare gönüller! Ne giden son gemidir bu!
Hicranlı hayatın ne de son matemidir bu!

Dünyada sevilmiş ve seven nafile bekler;
Bilmez ki giden sevgililer dönmeyecekler.

Birçok gidenin her biri memnun ki yerinden,
Birçok seneler geçti; dönen yok seferinden.

KVIETA ŜIPO

Se venis la tago por deankriĝi el tempo,
Al nekonata loko ŝipo ekveturas el ĉi tiu haveno.

Ĝi kviete survojiĝas kvazaŭ sen pasaĝeroj;
Dum ĝia ekveturo skuiĝas neniu poŝtuko, nek manoj.

Malĝojas pro tiu vojaĝo restantoj en kajo,
Malsekaj okuloj rigardas dum tagoj al la horizonto.

Senhelpaj koroj! Nek tiu estas la ŝipo lasta!
Nek tiu estas de nia malĝoja vivo la funebro lasta!

En mondo amantoj kaj amatoj vane atendas;
Kvazaŭ ili neniel scias, ke foririntaj amatoj neniam revenos.

Ŝajnas kontentaj de sia loko la foririntoj, ĉar
Multaj jaroj pasis; sed neniu revenis el sia vojaĝo.

Tradukis : Vasil Kadifeli

Fontoj:
https://www.takvim.com.tr/yazarlar/savas_ay/2011/04/15/yahya-kemal-bu-siiri-kime-yazdi
https://www.turkedebiyati.org/yahya_kemal_beyatli.html
https://www.turkedebiyati.org/forum/konular/1993-Jon-Turkler
http://blog.milliyet.com.tr/celile-hikmet-in-kirik-bir-ask-oykusu/Blog/?BlogNo=306383

1 Jahja Kemal Bejatli
2 Ĝelile Hikmet
3 Bujukada (la plej granda insulo de Istanbulo)

Pri Nazım Hikmet vidu:
Poezio de Nazım Hikmet Ran

Cahit Sıtkı Tarancı kaj la rakonto de lia poemo “Eku Abbas, la tempo venis”

Cahit Sitki 2En Turkujo eble estas neniu, kiu ne konas la poeton Cahit Sıtkı Tarancı, kiu verkis la faman poemon “Aĝo tridek kvin! Duono de la vojo” tamen kiu li perdis sian vivon en la aĝo kvardek ses. La poemo estis komponita kaj kantita de multaj kantistoj.

Yaş otuz beş! yolun yarısı eder.
Dante gibi ortasındayız ömrün.
Delikanlı çağımızdaki cevher,
Yalvarmak, yakarmak nafile bugün,
Gözünün yaşına bakmadan gider.

Şakaklarıma kar mı yağdı ne var?
Benim mi Allahım bu çizgili yüz?
Ya gözler altındaki mor halkalar?
Neden böyle düşman görünürsünüz,
Yıllar yılı dost bildiğim aynalar?

Zamanla nasıl değişiyor insan!
Hangi resmime baksam ben değilim.
Nerde o günler, o şevk, o heyecan?
Bu güler yüzlü adam ben değilim;
Yalandır kaygısız olduğum yalan.

Hayal meyal şeylerden ilk aşkımız;
Hatırası bile yabancı gelir.
Hayata beraber başladığımız,
Dostlarla da yollar ayrıldı bir bir;
Gittikçe artıyor yalnızlığımız.

Gökyüzünün başka rengi de varmış!
Geç farkettim taşın sert olduğunu.
Su insanı boğar, ateş yakarmış!
Her doğan günün bir dert olduğunu,
İnsan bu yaşa gelince anlarmış.

Ayva sarı nar kırmızı sonbahar!
Her yıl biraz daha benimsediğim.
Ne dönüp duruyor havada kuşlar?
Nerden çıktı bu cenaze? ölen kim?
Bu kaçıncı bahçe gördüm tarumar?

Neylersin ölüm herkesin başında.
Uyudun uyanamadın olacak.
Kimbilir nerde, nasıl, kaç yaşında?
Bir namazlık saltanatın olacak,
Taht misali o musalla taşında.

Aĝo tridek kvin! Duono de la vojo.
Ni estas en la mezo de nia vivo kiel Dante.
La minaĵoj en ni dum nia maljuneco,
Forlasas nin hodiaŭ senkompate,
Vane estas la priploro kaj almozpeto.

Ĉu estas neĝo en miaj temploj?
Ho Dio, ĉu ĉi tiu vizaĝo estas la mia?
Kaj kio pri la purpuraj cikloj sub la okuloj?
Kial vi tiel malamike aspektas spegulo mia?
Mi vin traktis kiel amiko dum tiom da jaroj.

Kiel la homo ŝanĝiĝas dum tempo!
Al kiu ajn foto mi rigardas, tiu ne estas mi.
Kie estas tiuj tagoj, mia entuziazmo, ekcitiĝo?
Tiu viro kun ridanta vizaĝo ne plu estas mi;
Estas mensogo ke mi ne zorgas pri tio, mensogo.

Reva kaj malklara nun estas nia unua amo;
Fremdaj estas por ni eĉ ĝiaj memoroj.
Kun geamikoj ni komencis la vojon de vivo,
Sed jam disiris unu post la alia niaj vojoj;
Dum paso de tempo kreskas mia soleco.

Jen estas alia koloro de la ĉielo!
Malfrue mi komprenis, ke ŝtono estas firma.
Homon dronigas akvo, bruligas fajro!
Ke ĉiu nova tago estas ĝeno nova,
Kiam tiun aĝon atingas komprenas la homo.

Cidonio flava, granato ruĝa, jen printempo!
Mi alproprigas tion pli kaj pli mense ĉiujare.
Kial la birdoj flugas turniĝante sur la ĉielo?
Kiu mortis, kaj tiu funebro aperis de kie?
Kioma estas, tiu perturbita ĝardeno?

Kion fari, morto estas proksime al ĉies kapo.
Ĝi ja okazos, vi dormas kaj ne povos vekiĝi
Kiu scias kie, kiel, kaj je kia aĝo?
Vi havos unu finan preĝon por reĝadi,
Sur tiu ĉerko tablo kiu ŝajnos kiel trono.

Cahit Sıtkı estis la poeto de soleco, malĝojeco, kaj romantizmo ĝuste tiel kiel li priskribis en ĉi tiu pomeo.  Estas multaj pecoj de lia poezio, kiuj estas enponarditaj ie en nia koro kaj daŭre bruligas nin. Jen la rakonto de unu el liaj plej famaj poemoj “Eku Abbas, la tempo venis”.

Cahit Sıtkı, kiu estis ano de la plej enradikiĝanta familio  Pirinççizade en Diyarbakır urbo, estis unu el la plej fortaj krajonoj de nia literaturo. Li ricevis bonan edukon kaj poste li verkis rakontojn kaj poemojn en diversaj ĵurnaloj kaj revuoj. Li iris al Francio por daŭrigi sian edukadon sed pro la Dua Mondmilito li revenis Turkujen kaj faris sian militservon en malgranda urbo de la Egea regiono.  Tiu poemo, “Eku Abbas, la tempo venis” eble estas la plej bela produkto de lia poezio el la tempo de lia militservo.

En la jaro 1941 li komencis sian militservon kiel Rezerva Oficiro de la Marborda Gvardio en Edremit-Ilıca urbeto. Ĉar tiam la nombro de Rezervaj Oficiroj estis malmulta ili rajtis havi propran ordonsoldaton por helpi ilin en siaj taskoj. Kiam Cahit Sıtkı alvenis al sia milita unio li petis la personel-kajeron de la personaro por elekti ordonsoldaton por si. Li subite renkontis tre interesan nomon “Abbas Abbasoğlu” (esperante: Abbas Abbasfilo). Tiu nomo rememorigis al li rakonton de sia avino, kiun li aŭdis dum li estis  knabo.

En la jaro 1944  post la fino de militservo, li verkis artikolon en ĵurnalo Cumhuriyet, kiu fakte rakontas la esencon de la poemo “Eku Abbas”, kiu poste fariĝos mito en la turka poezio. En ĉi tiu artikolo li verkis pri la rakonto li aŭdis de sia avino kiam li estis knabo : “Iam estis filo de sultano en iu lando kies nomo neniu rekonas. La filo de la sultano sonĝis knabinon, kiu estis alta kiel cipreso, kun haroj el ordrato, kun bluaj okuloj, tia belulino ke li tuj enamiĝis al ŝi. Do por trovi ŝin li forlasis ĉion kaj jetis sin al senfinan vojaĝon. Kiel en ĉiuj fabeloj li devus suferi multajn aferojn , ĉu ne? Amo signifas ekzamenado. Nur tiu, kiu metas la kapon al tiu vojo atingas sian deziron.  Sed dank’al Dio eĉ la unua paŝo fariĝis utila al tiu junulo. Jam en la komenco li renkontis maljunan virinon, kiu pene provis ĉerpi akvon el puto, li ne povis elteni ŝian ĉagrenon  do li alkuris al ŝi por helpi. La virino tre kontentiĝis kaj karesis la dorson de la junulo donante lin du harojn, kiujn ŝi deŝiris sia hararo kaj diris: Mia filo, se iam vin trafos ĝeno, tiam vi kunigu tiun du harojn kaj tuj arabo, kies unu lipo tuŝas la teron kaj la alia atingas la ĉielon, ekaperos antaŭ vi ! Ne timu. Lia nomo estos Abbas. Ĉu vi malsatis? Sufiĉos ke vi alvoku Abbas. Li tuj preparos al vi la plej belan tablon. Ĉu vi renkontis sovaĝajn bestojn? Neniu alia krom Abbas povos savi vin. Ĉu vi sopiris vian amatinon? Abbas tuj helpos. Kiom ajn for ŝi estos Abbas tuj alportos ŝin al vi. Gardu bone tiujn du haron mia filo. Dank’ al ili vi ĉiam estos savita.

Cahit Sıtkı neniam forgesis ĉi tiun rakonton kiun aŭdis de sia avino kaj kiu multe impresis lin. Li rakontas pri tio en alia ĵurnala artikolo: “Mi ne volis alvoki la tutan trupon kaj elekti tiun, kiun mi ŝatos. Mi petis la personel-kajeron de la personaro el la sekretario de la kompanio. Ĉi tiu Anatolio estas tre riĉa mia frato! Hasan’oj el Pötürge, Ömer’oj el Akseki, Hakkı’oj el Akçaabat, Osman’oj el Malatya, Mehmet’oj el Erzincan, kaj multaj aliaj! Kiu scias kiajn utilajn minaĵojn tiuj servantoj enhavas ene de si! Trafoliumante la kejeron mi renkontis la nomon: Abbas Abbasoğlu. Mi haltis en tiu paĝo kaj mi enprofundiĝis en liaj detaloj. Naskiĝjaro 331 el vilaĝo de Cobin. Li min rememorigis tiun Abbas’on en la rakonto de mia avino. Mi diris al mi “Ĉu eble? Kaj ridetis. Estis tagmezo. La kompanio devus esti reen de  trejnado. Mi alvokis la gardistan soldatserĝenton, kaj avertis lin  venigi Abbas Abbasoğlu’n al mi post la tagmanĝo.”

Cahit Sitki 5Estis meztaga horo kiam oni frapis sur lia pordo.  Eniris juna belaspekta, vireca soldato, kiu firme salutis lin kaj diris “Abbas Abbasoğlu, ordonu mia komandanto!”. Fakte pro lia handikapita mano oni devus pardoni lin de militservoservo.

 

 

– De kie vi estas?
– Mia urbo estas Mardin, mia distrikto estas Midyat, komandanto.
– Ĉu vi ŝatus esti mia ordon-soldato?
– Tion vi scias mia komandanto!

Li ordonis al la soldato ke li kolektu liajn propraĵojn kaj movi lin en la malplenan ejon sube de sia domo. Cahit Sıtkı dum tempo impresiĝis  de la inteligenteco kaj varmeco de tiu soldato. Abbas vekiĝis frue ĉiu matene kaj sen ordono nur per sia pensemo provizis ĉion , kion Cahit Sıtkı bezonis. Dum tempo inter ili kreskis rilato kiu estis pri forta ol la rilato inter komandanto kaj soldato. Cahit de tempo al tempo sidis kune kun Abbas kaj esprimis siajn ĝenojn al li kaj ankaŭ malkovris la kaŝitajn aferon en la animo de tiu anatolia juna viro.

Cahit Sitki 4En vesperoj Abbas preparis la plej belan tablon por drinki rakion kaj ornamis ĝin per le plej belaj fritaĵoj kaj frandaĵoj, kiuj taŭgas por tia tablo. Inter ili fortiĝis la sento-ligiloj. Dum en somera ŝtelplena nokto en tia festeno en la menso de sobra Cahit Sıtkı ekaperas unue pensoj pri Istanbulo kaj poste pensoj pri sia koramikino kiu tiam loĝis en Beşiktaş distrikto.

 

– Ĉu vi konas Istanbulon Abbas?
– Mi konas ĝin komandanto.
– Tie estas distrikto nomita Beşiktaş, ĉu vi konas ĝin?
– Mi konas ĝin komandanto! Mi estis tie en novula trejnad-kompanio.
– Tie mi havas amatinon. Ĉu vi povas forŝteli kaj alporti ŝin al mi?
– Certe mi povas komandanto!

Ni iomete parolu pri lia amatino el Beşiktaş, por kiun li skribis:

Bu meltemli geceler
Su sesi, ay ışığı
Uzayan türküleri
Cırcır böceklerinin,
Bu cümbüş, bu muhabbet
Bu tatlı uykusuzluk
Hep senin şerefine
Esmer güzeli yârim…
Ĉi tiuj mildaj noktoj
Sono de akvo, lumo de luno
La longiĝantaj kantoj
De la griloj,
Ĉi tiu revelacio, ĉi tiu konversacio
Ĉi tiu dolĉa sendormeco
Ĉio kaj ĉiam je via honoro
Mia brunhara bela amatino…

Oni diras ke tiu “amatino el Beşiktaş” kaj la amleteroj kiujn ŝi sendis al Cahit Sıtkı fakte estis imagaj.

Cahit Sitki 3Post multaj jaroj, en 1993, la filo de lia patra onklino, lia kuzo kaj filo de advokato Reşid İskenderoğlu, publikigis siajn memorojn kaj en tiuj memoroj li mencias, ke post jaroj li malkovris kaj trovis tiun “amatinon el Beşiktaş” kaj petis renkontiĝi kun ŝi, tamen ŝi malkceptis.

Vedat Günyol parenco de Cahit Sıtkı el sia patrina flanko, kiu forpasis en la jaro 2004 en la aĝo 93, iam rakontis, ke tiu amatino fakte estis sia fratino. Tion Cahit Sıtkı konfesis al li dum ili iam estis kune vizitantaj Parizon. Vedat Günyol malĝojis pri tio kaj diris al Cahit Sıtkı “Ho ve Cahit! Se vi nur tion dirus al mi, mi provus edzigi vin kun mia fratino…”

Ni revenu al la rakonto de Cahit Sıtkı kaj Abbas, en la posta mateno post tiu plezurplena vespero… Kiam mateniĝis kaj Cahit Sıtkı vekiĝis, vidis, ke Abbas jam estis razinta, kaj vestiĝinta en novaj armeaj vestoj, kaj li estis preta por foriri. Cahit Sıtkı demandis kurioze:

– Fartu bone Abbas sed kial vi tiel sinpretiĝis?
– Mi iros Istanbulen komandanto!
– Por kion fari en Istanbulo?
– Vi diris al mi. Mi iros alporti vian amatinon.

Cahit Sıtkı, por kaŝi la malĝojon en siaj larmoplenaj okuloj, turnas sin kaj frapante la pordon foriras el la domo. Li emocias pro la warmeco kaj la sincereco de tiu soldato, kies koro estas plena je amo kaj ĉiam diras la veron. Vesperiĝis kaj denove Cahit Sıtkı pretigis manĝo tablon sub arbo en la ĝerdeno kaj denove li sidigis Abbas’on kontraŭ li. Ili kune manĝis kaj drinkis kaj Cahit Sıtkı tiam verŝis sur papero sian tiom fama poemon!

Haydi Abbas, vakit tamam;
Akşam diyordun işte oldu akşam.
Kur bakalım çilingir soframızı;
Dinsin artık bu kalp ağrısı.

Şu ağacın gölgesinde olsun;
Tam kenarında havuzun.
Aya haber sal çıksın bu gece;
Görünsün şöyle gönlümce.

Bas kırbacı sihirli seccadeye,
Göster hükmettiğini mesafeye
Ve zamana.
Katıp tozu dumana.

Var git,
Böyle ferman etti Cahit,
Al getir ilk sevgiliyi Beşiktaş’tan;
Yaşamak istiyorum gençliğimi yeni baştan…

Eku Abbas la tempo venis
Vi diris en vespero, jen vesperiĝis
Pretigu nian frandotabulon;
Ni resanigu tiun kordoloron.

Ĝi estu en la ombro de tiu arbo;
Ĝuste en la rando de la akvobaseno.
Alvoku por ke ĉivespere aperu la luno;
Ĝi ekvidiĝu laŭ mia kordeziro.

Vipu sur la magian preĝtapiŝon,
Montru, ke vi regas la malproksimecon
Kaj tempon.
Rapidu almetante fumon sur polvon.

Ekiru,
Jen la dekreto de Cahit,
El Beşiktaş alprenu la amatinon;
Mi dekomence volas revivi mian junecon…

Cahit Sitki 1

Fonto: http://listelist.com/cahit-sitki-taranci-haydi-abbas 
Verkis: Nurten Bengi Aksoy

Tradukis: Vasil Kadifeli

Abidin Dino

Abidin 1Abidin Dino (1913 –1993) estas turka artisto kaj bone konata pentristo. Li naskiĝis en Istanbulo en familio kiu amis arton. Li komencis pentradon en juna aĝo influita de sia familio.  Poste li vivis en Ĝenevo Svislando kaj Francio dum kelka tempo kun siaj gepatroj kaj revenis Istanbulen en la jaro 1925. Li daŭrigis sian edukiĝon en  “Robert College” la Usona lernejo en Istanbulo sed forlasis la lernejon kaj dediĉis sin al pentrado, skizado kaj skribado. Liaj artikoloj kaj skizaĵoj en la formo de karikaturoj baldaŭ komencis aperi en ĵurnaloj kaj revuoj kaj en la jaro 1933 kun kvin aliaj junaj pentristoj li formis la grupon “Grupo D” tra kiu ili kune ekspoziciis sian arton. En la sama tempo li ilustris la poeziajn librojn de Nazim Hikmet.

En la sama jaro Soveta direktoro Sergei Yutkevich kiu faris filmon pri Ankara invitis lin al Lenfil Studioj en Leningrado kaj Ataturk apogis tion. Tie li laboris kiel sceneja desegnisto kaj asistanto-direktoro en kelkaj filmoj, li poste direktis la filmon “Ministoj” en Moskvo, Kievo kaj Odeso. Li revenis al Istanbulo en la jaro 1937 kaj post mallonga tempo li irisi al Parizo kie li restis kaj laboris inter la jaroj 1937-1939. Li en Parizo konatiĝis kun famaj artistoj kiel Gertrude Stein, Tristan Tzara kaj Picasso.

Abidin Dino 1En la jaro 1939 li revenis al Istanbulo kaj partoprenis en la fama “Haven-Ekspozicio” en kiu estis pentraĵoj de famaj pentristoj pri laboristoj de ŝip-havenoj kaj fiŝistoj de Istanbulo. En la sama jaro li estis invitita desegni la turkan pavilonon en la Nov-Jorka Monda Foiro. Siaj artikoloj kaj skizoj trovis lokon en multaj ĵurnaloj kaj revuoj dume li kun sia frato Arif Dino studis kaj laboris pri nova alproksimiĝo al la doktrino de realismo.

Abidin 3Dum la Dua Mondmilito li pentris kaj faris skizojn influita de la monda konflikto sed tiuj laboroj  malkontentigis la registaron kaj la en la jaro 1941 li estis forpelita kune kun sia frato al la sudorienta parto de Turkujo kie ilia avo antaŭe estis gubernestro. Tamen tiuj jaroj estis tre fruktodonaj por Abidin Dino. Lia juna edzino Güzin instruis la francan lingvon en lernejo en Adana urbo kaj li samtempe laboris por la loka gazeto “Türk Sözü”. Li verkis multajn artikolojn kaj produktis multajn desegnaĵojn kiuj prezentis la malfacilan vivon kaj kondiĉojn  de agrikulturaj laboristoj de la regiono. Ĉi tie li ankaŭ verkis du teatrajojn “Kalva” kaj “Heredantoj”. Li ankaŭ komencis skulptadon. En la jaro 1951 li estis permesita forlasi Turkujon do li moviĝis al Romo kie li restis dum naŭ monatoj kaj poste en la jaro 1952 li transloĝiĝis al Parizo

Abidin Dino 2En Parizo la domo de Abidin kaj Güzin fariĝis renkontiĝejo de famaj artistoj kaj verkistoj. Famuloj kiel Nazım Hikmet (rigardu Poezio de Nazım Hikmet Ran) , Yaşar Kemal (rigardu “İnce Memed” aŭ “Maldika Memed” romano de Yaşar Kemal), Ahmet Hamdi Tanpinar and Melih Cevdet (rigardu Melih Cevdet Anday – Odiseo kun ligitaj manoj ) renkontiĝis unu kun la alia en la domo de Abidin Dino. La familio Dino estis ĉiam preta helpi junajn turkajn pentristojn kaj lernantojn en Parizo, konatigi ilin kun la famaj artistoj, kaj trovi loĝejojn al ili.

Abidin Dino 3Dum ok jarojn ekde 1954 Abidin Dino partoprenis en la “Salon de Mai” ekspozicioj en Parizo kaj dume sia edzino produktis radio-programojn por la Franca Radio kaj instruis la turkan lingvon ĉe la fako de orientaj lingvoj en la universitato de Sorbonne. Ŝi ankaŭ tradukis turkan literaturon al la franca lingvo.

Abidin 4Kvankam Dino vivis eksterlande li ĉiam havis bonajn rilatojn kun Turkujo kaj siaj geamikoj en Turkujo kaj montris grandan intereson por la politikaj okazaĵoj en Turkujo. Li tre ŝatis kunlabori kun aliaj artistoj kaj verkistoj, kaj li verkis prologojn kaj faris ilustraĵojn por iliaj libroj  kun granda donacemo.

Abidin Dino 4Li vizitis Turkujon en la jaro 1969 por fari ekspozicion kaj ekde tiam li pli ofte vizitis sian patrujon por partopreni en ekspoziciojn aŭ ekzpozicii sole. En la jaro 1979 li estis elektita honora prezidento de la franca Nacia Unio de la Vidaj Artoj. Lia filmo “Goal! World Cup 1966” (Golo! Monda Pokalo 1966) kvankam ne rekte ligita al piedpilko estis spektakla kaj estis premiita la premion “Flaherty”.

Abidin Dino interesiĝis en ĉio, kio estis vivanta kaj ties bildon li lerte kaptis kun sia peniko, kraĵono aŭ kamerao. Li havis du preferitajn temojn: manoj kaj floroj. En la dekjariĝo de lia morto, sia edzino Güzin publikigis libron titolitan “La Abidin de Guzin”, kiu estas kolektaĵo ĉefe de liaj verkaĵoj kaj desegnaĵoj.

Abidin 2Liajn artaĵojn oni povas trovi en multaj muzeoj tra la mondo, kaj eble en iu poemo, en kantoteksto de iu kanto, aŭ en iu libro.  Li ne nur estis pioniro de la turka moderna pentrarto, sed li produktis arton en malsamaj kampoj kiel karikaturo, skulptado, ceramiko, kino, kaj literaturo.

Li mortis en Villejuif malsanulejo en Parizo kaj lia tombo estas en la surbosfora Aşiyan tombejo en Istanbulo.

Tradukis Vasil Kadifeli

Ĝemo

Deli1Frenezo estas nenio pli ol sentiveco de emocioj’ diras Edgar Allan Poe.

Bedia Tuncer estis instruistino. Ŝi estis respondeculino por trejni stabon de Bakırköy Mensa Malsanulejo en Istanbulo inter la jaroj 1961-1964. Kiam ŝi laboris tie, ŝi havis la ŝancon kontakti mensajn malsanulojn. Do ŝi trovis la eblecon malkovri ilian internan mondon. Ŝi rimarkis, ke kelkaj havis kapablon por esprimi siajn emociojn skribe. Ŝi petis, ke ili skribu iliajn emociojn en la formo de poemoj. Konante ilian vivon ŝi konstatis la veron, ke ili tute ne estas homoj forlasindaj al forgeso. Ŝi pensis, ke indas kolekti la poemojn kaj poste, ŝi eldonis libron el tiuj poemoj. Ŝi titoligis la libron “Ĝemo” por montri ilian suferon.

Jen poemoj el tiu libro tradukitaj al Esperanto:

Sarı saçlı yarime Al mia blonda karulino
Gözlerin cennet saçlarının sarısı
ama seni gözlerin için de sevmiyorum.
Altın sarısı saçların bakışların gibi
gölgeli ama seni saçların için de sevmiyorum.
Deniz kokulu dudağın dudağıma değerse
beni çıldırtacak ama seni dudakların için de sevmiyorum
çünkü sen benim vücudum ben de senin ruhunum.
Viaj okuloj estas ĉielo, kaj la flavo de via hararo
sed mi ne amas vin pro viaj okuloj.
Via orflava hararo estas kiel via rigardo
ombra, sed mi ankaŭ ne amas vin pro via hararo.
Se via mare odoranta lipo tuŝus mian lipon
tiu freneziĝus min, sed mi ankaŭ ne amas vin pro viaj lipoj
ĉar vi estas mia korpo kaj mi via animo.
Unutmamak Ne forgesi
Unutmamak istiyordum seni
Fakat bir türlü gelmiyordu elimden
Fakat şimdi unuttum
İşte seni
Niye dün gece
Rüyama girip de hatırlattın kendini
Mi volis ne forgesi vin
Sed mi neniam povis fari tion
Tamen mi nun forgesis vin,
Jen
Kial vi rememorigis vin
Enirante en mia sonĝo hieraŭ nokte
Hoş geldin Bonvenon
Hoş geldin akıllı kardaş
Bizler ise deli kardaş
Hepimiz birbirimizle arkadaş
Sizlerle de olalım yoldaş
Deliliktir içimizdeki maraz
Fakat değiliz kimseye garaz
Hepimiz olduk arkadaş
Sizinle de olalım arkadaş
Bonvenon inteligenta frato
Kaj ni estas la frenezaj fratoj
Ni ĉiuj estas amikoj unu kun la alia
Ni estu kamaradoj kun vi
Frenezeco estas manio en ni
Sed ni al neniu estas malamikoj
Ni ĉiuj fariĝis amikoj
Ni fariĝu amikoj ankaŭ kun vi
Diyojenin feneri Lanterno de Diogeno
Adamlar arasında adamın biri
Güpe gündüz adamlar arasında elinde fener
Bir şeyler arıyormuş
Adamlar arasında adamlardan bir diğeri
Adı İskender
Merakla dönmüş
Ne aradığını sormuş
Adam adamları göstermiş
-adam arıyorum demiş
Tabii adam haklı
Adam adama meraklı
Inter la homoj, iu homo
En plena taglumo inter la homoj lanternon tenante
Serĉante ion.
Inter la homoj, iu alia homo,
Lia nomo Aleksandro
Sin turnis al li scivoleme
Demanis, kion li serĉis.
La viro montris la homojn
– Mi serĉas homon li diris
Kompreneble la viro pravas
Homo bezonas homon
Doktor bey Sinjoro Doktoro
Doktor bey bana bak bana,
Aklını fikrini topla başına
Hakkımda her zaman kötü davranma
Aklımın duvarı ister badana
Sinjoro Doktoro, rigardu min,
Singardu vian menson kaj penson
Ne ĉiam malbone kondutu kontraŭ mi
La muro de mia menso bezonas farbadon

Tradukis Fatma Eroğlan

Deli2

%d bloggers like this: