Category Archives: Kultura Paĝo

Abidin Dino

Abidin 1Abidin Dino (1913 –1993) estas turka artisto kaj bone konata pentristo. Li naskiĝis en Istanbulo en familio kiu amis arton. Li komencis pentradon en juna aĝo influita de sia familio.  Poste li vivis en Ĝenevo Svislando kaj Francio dum kelka tempo kun siaj gepatroj kaj revenis Istanbulen en la jaro 1925. Li daŭrigis sian edukiĝon en  “Robert College” la Usona lernejo en Istanbulo sed forlasis la lernejon kaj dediĉis sin al pentrado, skizado kaj skribado. Liaj artikoloj kaj skizaĵoj en la formo de karikaturoj baldaŭ komencis aperi en ĵurnaloj kaj revuoj kaj en la jaro 1933 kun kvin aliaj junaj pentristoj li formis la grupon “Grupo D” tra kiu ili kune ekspoziciis sian arton. En la sama tempo li ilustris la poeziajn librojn de Nazim Hikmet.

En la sama jaro Soveta direktoro Sergei Yutkevich kiu faris filmon pri Ankara invitis lin al Lenfil Studioj en Leningrado kaj Ataturk apogis tion. Tie li laboris kiel sceneja desegnisto kaj asistanto-direktoro en kelkaj filmoj, li poste direktis la filmon “Ministoj” en Moskvo, Kievo kaj Odeso. Li revenis al Istanbulo en la jaro 1937 kaj post mallonga tempo li irisi al Parizo kie li restis kaj laboris inter la jaroj 1937-1939. Li en Parizo konatiĝis kun famaj artistoj kiel Gertrude Stein, Tristan Tzara kaj Picasso.

Abidin Dino 1En la jaro 1939 li revenis al Istanbulo kaj partoprenis en la fama “Haven-Ekspozicio” en kiu estis pentraĵoj de famaj pentristoj pri laboristoj de ŝip-havenoj kaj fiŝistoj de Istanbulo. En la sama jaro li estis invitita desegni la turkan pavilonon en la Nov-Jorka Monda Foiro. Siaj artikoloj kaj skizoj trovis lokon en multaj ĵurnaloj kaj revuoj dume li kun sia frato Arif Dino studis kaj laboris pri nova alproksimiĝo al la doktrino de realismo.

Abidin 3Dum la Dua Mondmilito li pentris kaj faris skizojn influita de la monda konflikto sed tiuj laboroj  malkontentigis la registaron kaj la en la jaro 1941 li estis forpelita kune kun sia frato al la sudorienta parto de Turkujo kie ilia avo antaŭe estis gubernestro. Tamen tiuj jaroj estis tre fruktodonaj por Abidin Dino. Lia juna edzino Güzin instruis la francan lingvon en lernejo en Adana urbo kaj li samtempe laboris por la loka gazeto “Türk Sözü”. Li verkis multajn artikolojn kaj produktis multajn desegnaĵojn kiuj prezentis la malfacilan vivon kaj kondiĉojn  de agrikulturaj laboristoj de la regiono. Ĉi tie li ankaŭ verkis du teatrajojn “Kalva” kaj “Heredantoj”. Li ankaŭ komencis skulptadon. En la jaro 1951 li estis permesita forlasi Turkujon do li moviĝis al Romo kie li restis dum naŭ monatoj kaj poste en la jaro 1952 li transloĝiĝis al Parizo

Abidin Dino 2En Parizo la domo de Abidin kaj Güzin fariĝis renkontiĝejo de famaj artistoj kaj verkistoj. Famuloj kiel Nazım Hikmet (rigardu Poezio de Nazım Hikmet Ran) , Yaşar Kemal (rigardu “İnce Memed” aŭ “Maldika Memed” romano de Yaşar Kemal), Ahmet Hamdi Tanpinar and Melih Cevdet (rigardu Melih Cevdet Anday – Odiseo kun ligitaj manoj ) renkontiĝis unu kun la alia en la domo de Abidin Dino. La familio Dino estis ĉiam preta helpi junajn turkajn pentristojn kaj lernantojn en Parizo, konatigi ilin kun la famaj artistoj, kaj trovi loĝejojn al ili.

Abidin Dino 3Dum ok jarojn ekde 1954 Abidin Dino partoprenis en la “Salon de Mai” ekspozicioj en Parizo kaj dume sia edzino produktis radio-programojn por la Franca Radio kaj instruis la turkan lingvon ĉe la fako de orientaj lingvoj en la universitato de Sorbonne. Ŝi ankaŭ tradukis turkan literaturon al la franca lingvo.

Abidin 4Kvankam Dino vivis eksterlande li ĉiam havis bonajn rilatojn kun Turkujo kaj siaj geamikoj en Turkujo kaj montris grandan intereson por la politikaj okazaĵoj en Turkujo. Li tre ŝatis kunlabori kun aliaj artistoj kaj verkistoj, kaj li verkis prologojn kaj faris ilustraĵojn por iliaj libroj  kun granda donacemo.

Abidin Dino 4Li vizitis Turkujon en la jaro 1969 por fari ekspozicion kaj ekde tiam li pli ofte vizitis sian patrujon por partopreni en ekspoziciojn aŭ ekzpozicii sole. En la jaro 1979 li estis elektita honora prezidento de la franca Nacia Unio de la Vidaj Artoj. Lia filmo “Goal! World Cup 1966” (Golo! Monda Pokalo 1966) kvankam ne rekte ligita al piedpilko estis spektakla kaj estis premiita la premion “Flaherty”.

Abidin Dino interesiĝis en ĉio, kio estis vivanta kaj ties bildon li lerte kaptis kun sia peniko, kraĵono aŭ kamerao. Li havis du preferitajn temojn: manoj kaj floroj. En la dekjariĝo de lia morto, sia edzino Güzin publikigis libron titolitan “La Abidin de Guzin”, kiu estas kolektaĵo ĉefe de liaj verkaĵoj kaj desegnaĵoj.

Abidin 2Liajn artaĵojn oni povas trovi en multaj muzeoj tra la mondo, kaj eble en iu poemo, en kantoteksto de iu kanto, aŭ en iu libro.  Li ne nur estis pioniro de la turka moderna pentrarto, sed li produktis arton en malsamaj kampoj kiel karikaturo, skulptado, ceramiko, kino, kaj literaturo.

Li mortis en Villejuif malsanulejo en Parizo kaj lia tombo estas en la surbosfora Aşiyan tombejo en Istanbulo.

Tradukis Vasil Kadifeli

Ĝemo

Deli1Frenezo estas nenio pli ol sentiveco de emocioj’ diras Edgar Allan Poe.

Bedia Tuncer estis instruistino. Ŝi estis respondeculino por trejni stabon de Bakırköy Mensa Malsanulejo en Istanbulo inter la jaroj 1961-1964. Kiam ŝi laboris tie, ŝi havis la ŝancon kontakti mensajn malsanulojn. Do ŝi trovis la eblecon malkovri ilian internan mondon. Ŝi rimarkis, ke kelkaj havis kapablon por esprimi siajn emociojn skribe. Ŝi petis, ke ili skribu iliajn emociojn en la formo de poemoj. Konante ilian vivon ŝi konstatis la veron, ke ili tute ne estas homoj forlasindaj al forgeso. Ŝi pensis, ke indas kolekti la poemojn kaj poste, ŝi eldonis libron el tiuj poemoj. Ŝi titoligis la libron “Ĝemo” por montri ilian suferon.

Jen poemoj el tiu libro tradukitaj al Esperanto:

Sarı saçlı yarime Al mia blonda karulino
Gözlerin cennet saçlarının sarısı
ama seni gözlerin için de sevmiyorum.
Altın sarısı saçların bakışların gibi
gölgeli ama seni saçların için de sevmiyorum.
Deniz kokulu dudağın dudağıma değerse
beni çıldırtacak ama seni dudakların için de sevmiyorum
çünkü sen benim vücudum ben de senin ruhunum.
Viaj okuloj estas ĉielo, kaj la flavo de via hararo
sed mi ne amas vin pro viaj okuloj.
Via orflava hararo estas kiel via rigardo
ombra, sed mi ankaŭ ne amas vin pro via hararo.
Se via mare odoranta lipo tuŝus mian lipon
tiu freneziĝus min, sed mi ankaŭ ne amas vin pro viaj lipoj
ĉar vi estas mia korpo kaj mi via animo.
Unutmamak Ne forgesi
Unutmamak istiyordum seni
Fakat bir türlü gelmiyordu elimden
Fakat şimdi unuttum
İşte seni
Niye dün gece
Rüyama girip de hatırlattın kendini
Mi volis ne forgesi vin
Sed mi neniam povis fari tion
Tamen mi nun forgesis vin,
Jen
Kial vi rememorigis vin
Enirante en mia sonĝo hieraŭ nokte
Hoş geldin Bonvenon
Hoş geldin akıllı kardaş
Bizler ise deli kardaş
Hepimiz birbirimizle arkadaş
Sizlerle de olalım yoldaş
Deliliktir içimizdeki maraz
Fakat değiliz kimseye garaz
Hepimiz olduk arkadaş
Sizinle de olalım arkadaş
Bonvenon inteligenta frato
Kaj ni estas la frenezaj fratoj
Ni ĉiuj estas amikoj unu kun la alia
Ni estu kamaradoj kun vi
Frenezeco estas manio en ni
Sed ni al neniu estas malamikoj
Ni ĉiuj fariĝis amikoj
Ni fariĝu amikoj ankaŭ kun vi
Diyojenin feneri Lanterno de Diogeno
Adamlar arasında adamın biri
Güpe gündüz adamlar arasında elinde fener
Bir şeyler arıyormuş
Adamlar arasında adamlardan bir diğeri
Adı İskender
Merakla dönmüş
Ne aradığını sormuş
Adam adamları göstermiş
-adam arıyorum demiş
Tabii adam haklı
Adam adama meraklı
Inter la homoj, iu homo
En plena taglumo inter la homoj lanternon tenante
Serĉante ion.
Inter la homoj, iu alia homo,
Lia nomo Aleksandro
Sin turnis al li scivoleme
Demanis, kion li serĉis.
La viro montris la homojn
– Mi serĉas homon li diris
Kompreneble la viro pravas
Homo bezonas homon
Doktor bey Sinjoro Doktoro
Doktor bey bana bak bana,
Aklını fikrini topla başına
Hakkımda her zaman kötü davranma
Aklımın duvarı ister badana
Sinjoro Doktoro, rigardu min,
Singardu vian menson kaj penson
Ne ĉiam malbone kondutu kontraŭ mi
La muro de mia menso bezonas farbadon

Tradukis Fatma Eroğlan

Deli2

Melih Cevdet Anday – Odiseo kun ligitaj manoj

MCAMelih Cevdet Anday naskiĝis en Istanbulo en 1915. Li estis amiko de Oktay Rifat kaj Orhan Veli en siaj lernejaj jaroj. Post la lernejo li komencis studi en Ankara en la fako de juĝo sed li ne finstudis ĉar li jam estis laboranta. En 1938 li iris al Belgujo por studi sociologion, sed du jarojn poste li revenis hejmen pro la alveno de la Dua Mondmilito. En Ankara li laboris en la ministrejo de edukado, en bibilioteko, kaj kiel ĵurnalisto. Li poste translokiĝis al Istanbulo kie li verkis artikolojn en diversaj ĵurnaloj kaj administris artajn paĝojn, li plue verkis eseojn kaj poemojn.

En 1954 li komencis labori en la Istanbula Urba Konservatorio en la fako de Teatro kaj en 1977 li retiriĝis de tie kiam li estis insturisto de fonetiko kaj prononcado kaj mitologio. Li estis membro de la Turka Ŝtata Radio (TRT) estraro inter la jaroj 1964-1969. En 1979 li fariĝis kultura konsilanto de la turka ŝtato kaj iris labori en UNESKO en Parizo

Lia unua poemo “Ukde” (zorgo) estis publikigita en la iama fama revuo “Varlık” (ĉeesto) en 1936. En siaj fruaj poemoj li adoptis la formon kaj la temojn de la tiel nomataj “silabistoj”. Lia arigo de objektoj kun granda sentiveco kaj mistiko en tiuj poemoj kaj la kvazaŭ-infana rigardo de ili en la ĉirkaŭo havis apartan econ: kvankam ili estis verkitaj kun rimo ili ne estis dependaj al rimo.

Li kun Orhan Veli Kanık kaj Oktay Rıfat formis la “Garip” (stranga) movadon. Oni vidas kiel la infana kunfuziĝo en iliaj poemoj transformiĝis al konscienco. Oni klare vidas ke ili provis rompi la rimon kaj mezuron. Kvankam ne bone rimarkinde oni sentas la influon de dadaismo 1 en liaj poemoj de tiu periodo. En la komenco li sekvis la saman linion kun Orhan kaj Oktay sed poste li disiĝis el ili pro la “sentoj” en sia poezio.

Li sekve lia poezio evoluiĝis laŭ kun sentoj kaj pensoj, kaj la pensojn li eĉ mem komencis prepari. En liaj libroj “Telgrafhane” (telegrafejo) kaj “Yan Yana” (unu apud la alia) oni vidas ke li komencis defendi sociajn kaj homajn rajtojn kun kverelema mieno. Lia libro ”Yan Yana”, kiu estis eldonita en la jaro 1959, estis malaprobita en la jaro 1964 pro politikaj kialoj kaj kolektita, sed poste ĝi estis pekliberigita.

Kavnkam li opoziciis lirikismon 2 ĉar li rigardis ĝin kiel la “enfluo” de sociaj malfacilaĵoj, li ne detenis sin uzi ĝin en sia poezio.

Post 1960 oni vidas ke en lia poezio videblas elementoj de mitologio.  En 1963 lia libro “Odiseo kun ligitaj manoj” estas la unua grava rezulto de tiu periodo. Li provis establi metaforon inter la historiaj kaj nunaj kondiĉoj en kiuj ni vivis kaj la antikva greka kulturo en Anatolio.

Post 1975 oni vidas, ke en siaj verkoj li emas al novaj demandoj kaj serĉoj, kaj samtempe oni aŭdas la voĉon de iu filozofo kaj popol-saĝulo. En sia aventuro pri mitologio li komencis ankaŭ aldoni elementojn de orientaj kulturoj. Tiun evoluadon oni ankaŭ vidas en liaj eseoj kaj romanoj.

Li mortis en 28 novembro 2002 en sia aĝo 87 pro spiradaj kaj renaj problemoj. Li estis entombigita en Büyükada insulo en Istanbulo.

Sekvas tradukita parto de lia libro “Odiseo kun ligitaj manoj”.

1 dadaism/o ☆♧ Movado (en Eŭropo, 1916— 1924), kiu celis likvidi ĉian intelektan tradicion kaj forigi ĉian rilaton inter la penso kaj la esprimo.

2 lirikismo
    1 ♧ La lirika ĝenro, celanta komuniki per bildoj kaj ritmo la intimaĵojn de la koro.
2 (f) Pasia, poezia maniero de sentado: burĝo tute senigita je lirikismo.

 

KOLLARI BAĞLI ODYSSEUS
— DÖRDÜNCÜ BÖLÜM —
ODISEO KUN LIGITAJ MANOJ
— KVARA PARTO —
1.

Kara gemi Okeanos ırmağının
Akıntısından kurtulup tanrısal
Denizde Ayaye adasına varınca
Onu kumsala çektik ve uykuya
Dalarak tanrısal şafağı bekledik.
Sabah sisi içinde doğan
Gül parmaklı şafak
Elpenor’ un yüzüstü yatan ölüsünü
Bulmuştu ilk önce kıyıda.
Martı leşleri ve deniz kabukları arasına
Törenle gömdük onu kederli
Gönülle ve yanık yüzlü şaraptan
İçerek dinledik Kirke’yi.

1.
La nigra ŝipo liberiĝinta
de la akvofluo de la rivero Oceano
alvenis al Ajaje insulo en la dia Maro.
Tiam ni elakvigis ĝin sur la strando
kaj endormiĝis atendante la dian vesperiĝon.
La krepusko kun rozaj fingroj,
kiu naskiĝis en la matena nebulo,
unue trovis la mortinton Elprenor
kuŝanta vizaĝalteren sur la strando.
Ni lin kun ceremonio malgaje entombigis
inter la mortintaj mevoj kaj mar-ŝeloj.
Poste ni kore aŭskultis Kierke
trinkante la brulvizaĝan vinon.
2.

Tanrıçaların en tanrısalı
Güzel belikli Kirke eyitti :
“Sen Odysseus iki ölümlüsün
Hades’i gördün daha yaşarken
Güneş doğmayan neşesiz ülkeyi
Günlerce karanlıkta kaldın
Çünkü İthaca yaşatıyordu seni
Tanrısal denizde ordan oraya
Bin yıldır aradığın ada…
Konağının sarsılmaz temeli
İkarios kızı Penelopeia
Ve erdemli dölün Telemakhos
Bütün ülkün ve sevgin olan İthaca.”

2.

La plej dia el la diinoj
bela Kirke kun siaj harplektaĵoj diris:
“Vi Odiseo estas dumorta.
Vi vidis Hadeson dum vi estis vivante,
la landon kie suno ne naskiĝas,
kaj restis dum multaj tago tie.
Itako estis viviganta vin.
La insulo kiun vi traserĉis dum mil jaroj
en la Dia maro, el unu flanko al la alia…
La senŝanĉeliganta fundamento de via domego
Penelopo, la filino de Ikario,
kaj via virta devenanto Telemaĥo
kaj Itako kiu estas via tuta amo kaj idealo.”

3.

İyi dinle söyleyeceklerimi
Her şeyi olduğu gibi anlatacağım sana
Ki yeni uğursuzluklar yüzünden
Denizler ortasında kalma bir daha.
Önce Sirenlere rast geleceksiniz
Koruyun onlardan kendinizi
Yabansı ezgilerle büyüleneceksin
Ordan çarçabuk uzaklaşmalı ki
Büsbütün yok olmasın İthaca.
Sirenleri aştıktan sonra kürekçilerin
İki yol çıkacak karşına birden
Acaba bunlardan hangisi?
Artık onu orda sen bileceksin!”

3.

“Bone aŭskultu miajn dirojn.
Mi ĉion ekzakte rakontos al vi
por ke vi ne restu en la mezo de la maroj
ankoraŭfoje pro la malbon-aŭguraĵoj.
Vi unue renkontos la Sirenojn.
Protektu vin de ili
ĉar vi ensorĉiĝos de iliaj sovaĝaj melodioj.
Vi devas tuj foriri de tie
por ke Itako ne entute malaperu.
Post ke viaj padelistoj preteriros la Sirenojn
subite du vojojn vi renkontos.
Sed kiu el ili estos la ĝusta vojo?
Tion vi mem decidos tie!”

4.

Oysa İthaca’yı hiç görmemiştim
Penelopeia yoktu, Telemakhos da,
Ama İthaca kafamda onlardan kurulu idi.
Tanrıçaların en tanrısalı
Kirke’nin bile söyleyemediği
Bu yolu bulup geçeceğim;
Ama ne denli güç olursa olsun
Bilerek varmak istiyorum şimdi
Sirenlerin ezgilerini dinleyeceğim
Dedim ve büyük bir mum peteğini
Tunç hançer ucu ile ezdim çabucak
Tıkadım kürekçilerin kulaklarını bir bir
Orta direğe bağlattım kendimi.

4.

Sed mi Itakon neniam vidis.
Penelopo ne ekzistis, nek Telemako.
Sed Itako estis establita en mia cerbo per ili.
Tiun vojon, kiun eĉ Kirke,
la plej dia el la diinoj ne scias,
mi trovos kaj trapasos.
Sed kiom ajn malfaĉila estos,
mi sciante volas alveni kaj
aŭskulti la melodiojn de Sirenojn.
Mi diris kaj grandan vakson de mielĉelaro
per la pinto de bronza ponardo mi tuj premis kaj per ĝi
mi unu post la alia blokis la orelojn de miaj remantoj
kaj poste ŝnurigis min en la meza masto.

5.

Kürekçilerim hasatsız denizi
Köpürttüler kürekleriyle,
Tez yürüyüşlü gemi gün batarken
Ulaştı Sirenlerin adasına,
Yüreğim kopacak gibiydi
Kanatlanıp uçacak gibiydi, ama
Sirenlerin izi bile yoktu ortada.
Yalnız bir ezgi, ta derinden
Ta içerimden gelen bir ezgi
Başladı yavaş yavaş yükselmeye;
O yabansı, o büyülü türküleri ben
Söylüyordum sağır gemicilere
Yalnız ben duyuyordum Sirenleri.
Kirke, bilge tanrıça, selam sana!
Sağ salim geçtim kendimi.

5.

Miaj padelistoj la senrikoltatan maron
ŝaumigis per siaj padeloj
kaj la rapida iranta ŝipo vesperiĝante
atingis la insulon de Sirenoj.
Mia koro rompiĝus kaj
ŝajnis kiel ĝi ekflugus, sed
ankoraŭ ne estis spuroj de Sirenoj.
Nur ia melodio el la profundo,
melodio venanta el la mezo de mia korpo,
komencis kaj paŝo post paŝo laŭtis.
Tiujn sovaĝajn, tiujn sorĉantajn kantojn
mi estis kantanta al miaj surdaj maristoj.
Nur mi estis aŭdanta la Sirenojn.
Kirke, saĝa diino, saluton al vi!
Mi senvunde preterpasis min.

tradukis – Vasil Kadifeli

Ahmet Muhip Dıranas kaj lia poezio

AMD1Ahmet Muhip Dıranas (1909-1980) studis en la fakultato pri juĝo en la universitato de Ankara kaj poste en la fakultato pri filozofio en la universitato de Istanbulo. Li oficis en multaj kaj diversaj publikaj institucioj, li laboris kiel ĵurnalisto, bibliotekisto kaj ankaŭ politikisto. Li atingis superajn postenojn en Anadolu Novaĵagentejo, en la Ŝtata Teatro Institucio, kaj en İş-Banko.

Li tre sukcese aplikis la silaban mezuron  en siaj poemoj kaj en lia poezio oni vidas klare la efekton de Baudelaire, Verlaine kaj Rimbaud. Oni povas taksi lin kiel unu el la poetoj de la fina generacio, kiu reprezentis la silaban mezuron. En sia poezio li multe atentis pri harmonio kaj sono.  En kelkaj poemoj sono estas en la unu plano, sed en aliaj li provis ne malhelpi la sencon per la sono kaj nek la sonon per la senco.  Kvankam li verkis poemojn en strikta silaba mezuro, ŝanĝante la sinkopon kaj akcenton en la versoj li atingis sian propran poezi-esprimon. Li ne verkis multe kaj malofte publikigis poezi-librojn sed lia efekto estis longdaŭra al tiuj kiuj sekvis lin.

Siajn poemojn, kiuj esprimas amon, naturon, morton, memorojn ktp, li verkis per ne malprofunda esprimo  kaj ili inspiras pensadon al la leganto. Lia simpla poemo “Fratino Fahrije” estas unu el la plej konataj kaj amataj poemoj de la moderna turka poezio.

Tradukis Vasil Kadifeli

DARAĞACI PENDUMILO
Ve günlerden bir gün, bir sabah erken
Kuşluk vaktinde, bülbüller öterken
Kentin meydanında bir darağacı.
Sallanıyor boşlukta bir yabancı.
Geçiyor sabahın yolu alnından
Ve yalın ayakları bir gecede…
(Yeni yollarını mı düşünmede
Bu ayaklar? .. son durağına kadar
Ne uysal yürümüştür bu ayaklar!) 

Esintili alanda üç beş adam;
Uykusuz yüzleri donuk birer cam,
Bakadurmuşlar öyle… ve garib…

Kaj en iu tago, en frua mateno,
La najtingaloj pepante dum krepusko,
En la urba centra placo, pendumilo.
Svingiĝas en aero iu fremdulo
Matena vojo kuras tra lia frunto
Liaj nudaj piedoj en unu nokto…
(Ĉu tiuj piedoj pensas pri iliaj
Novaj vojoj? .. Kiel obeeme ili
Piediris ĝis siaj fina haltejo!) 

Tri aŭ kvin viroj en la aera placo;
Dormemaj vizaĝoj kiel opaka vitro,
Rigardante tiel fikse… kaj strange …

SERENAD SERENADO
Yeşil pencerenden bir gül at bana
Işıklarla dolsun kalbimin içi.
Geldim işte mevsim gibi kapına,
Gözlerimde bulut, saçlarımda çiğ.

Açılan bir gülsün sen yaprak yaprak
Ben aşkımla bahar getirdim sana.
Tozlu yollardan geçtiğim uzak
iklimden şarkılar getirdim sana.

Şeffaf damlalarla titreyen ağır
Goncanın altında bükülmüş her sak;
Seninçin dallardan süzülen ıtır,
Seninçin yasemin, karanf…

Ĵetu rozon el via verda fenestro
Por ke mia koro pleniĝu je lumo.
Jen mi en via pordo kiel sezono,
Kun nubaj okuloj , kaj rosa hararo.

Vi rozo, malfermiĝas viaj petaloj
Mia amo alportis al vi printempon.
Mi en fora klimato la polvajn vojojn
Pasis kaj alportis al vi multajn kantojn.

Sub la peza rozburĝono kiu tremas
Per travideblaj gutoj, tigoj kliniĝas;
Drenas, el la tigoj la bela odoro
Por vi de jasmeno, dianto…

FAHRİYE ABLA FRATINO FAHRIJE
Hava keskin bir kömür kokusuyla dolar
Kapanırdı daha gün batmadan kapılar
Bu afyon ruhu gibi baygın mahalleden
Hayalimde tek çizgi bir sen kalmışsın sen!
Hülyasındaki geniş aydınlığa gülen
Gözlerin , dişlerin ve akpak gerdanınla
Ne güzel komşumuzdun sen fahriye abla.

Eviniz kutu gibi küçücük bir evdi
Sarmaşıklarla balkonu örtük bir evdi
Güneşin batmasına yakın saatlerde
Yıkanırdı gölgesi…

La aero pleniĝis je akra odoro de karbo
La pordoj ĉiutage fermiĝis antaŭ sunsubiro
El ĉi-kvartalo, odoranta senkonscian opion
Sole la linio de vi restis en mia imago!
Ridetanta al plena taglumo de sia revo
Viaj okuloj, viaj dentoj, via blanka subvango
Kiel bela najbarino vi estis fratino Fahrije.

Via domo estis eta kiel malgranda skatolo
Ĝi estis domo kun balkono kovrita per hedero
Proksime al la horoj de sunsubiro
Estis lavita ĝia ombro …

AMD2
Sceno el la filmo “Fratino Fahrije” 

“Madono kun pelto-mantelo” romano de Sabahattin Ali

Sabahattin Ali 1Trifoje dum semajno en vespero la eks-oficiro instruis al mi la germanan; dum la tago mi kontemplis pentraĵojn en muzeoj kaj en nove malfermitaj galerioj, kaj sentis la odorojn de brasiko en mia nazo kiam mi ankoraŭ estis cent paŝojn malproksime de la gastejo. Sed, kiam la unuaj monatoj pasis, mi ne plu enuiĝis kiel antaŭe. Iom post iom mi provis legi librojn kaj pli kaj pli plezuriĝis per tio. Post iom da tempo tio fariĝis preskaŭ manio. Kuŝante surventre sur la lito, mi kutimis malfermi la libron antaŭ mi, kaj la malnovan kaj malmodernan vortaron metis apud mi, kaj restis tiel dum horoj. Ofte mi eĉ ne toleris serĉi en la vortaro, sed mi atribuis la signifon al vortoj per supozo. Estis tiel, kiel tuta nova mondo malfermiĝis antaŭ mi. Tio, kion mi legis ĉifoje ne rakontis pri kuraĝuloj, eksterordianaraj homoj kaj neviditaj aventuroj, de la tradukitaj libroj de mia infaneco kaj adoleskanteco. En preskaŭ ĉiuj mi trovis partojn de mi mem, de tiuj, kiujn mi vidis kaj aŭdis en mia ĉirkaŭaĵo. Mi subite rememoris aĵojn, kiujn mi antaŭe travivis sed ne komprenis kaj aĵojn kiujn mi ne vidis, kaj mi pensas ke mi nun donas al ili, iliajn veran signifon. Tio, kio plej multe impresis min estis la rusaj aŭtoroj. Okazis ke mi legis senprokraste unu  tuton de la longegaj rakontoj de Turgenjevo. Unu de ili eĉ skuis min dum tagoj. La junulino kiu estis la heroino de ĉi tiu noveleto, nomita Klara Miliĉ, enamiĝis kun tre naiva lernanto, sed pri tio, ŝi diris nenion al aliaj. Hontante pri sia amo al kian stultulon ŝi enamis,  ŝi fariĝis viktimo de sia terura manio. Mi iel trovis tiun junulinon tre simila al mi. Mi komparis ŝin al mi mem ĉar ŝi ne povis  esprimi siajn pensojn, kaj jaluze kaj malfide kaŝis siajn plej fortajn, profundajn, belajn aspektojn.

La malnovaj mastroj de pentrado en la muzeoj nun ebligis min vivi sen enuiĝo. Min okazis kontempli dum horoj unu pentraĵon en la Nacia Galerio kaj poste vivigi en mia menso la saman vizaĝon aŭ pejzaĝon dum tagoj.

Estis preskaŭ unu jaro ekde mi alvenis al Germanujo. Iun tagon, mi sufiĉe bone memoras ĝin, estis pluva kaj malluma oktobra tago, foliumante la ĵurnalojn, miajn okulojn kaptis kritika artikolo pri ekspozicio malfermita per novaj pentristoj. Mi fakte komprenis nenion farita per tiuj novuloj. Eble ĉar la troa ambicio de iliaj verkaĵoj, iliaj emo frapi la okulojn kaj iel la sinmontriĝo, estis tro kontraŭ al mia naturo, mi ne ŝatis ilin… Mi efektive eĉ ne legis la artikolon en la ĵurnalo. Sed kelkaj horoj poste, dum unu el miaj tagaj promenadoj sencele en stratoj, mi ekkonsciis ke mi estis antaŭ la ejo, kie la ekspozicio menciita en la ĵurnalo estis okazanta. Mi ne havis gravajn aferojn por plenumi. Mi obeis la hazardon kaj decidis eniri. Kontemplante kun indiferentaj okuloj la diversajn pentraĵojn sur la muroj, jen grandaj, jen malgrandaj, mi promenis longtempe.

La plejparto de la pentraĵoj, donis al homo la deziron rideti : angulaj genuoj kaj ŝultroj, misproporciaj kapoj kaj mamoj, naturaj pejzaĵoj kiujn oni provis montrigi per vivecaj koloroj. Senformaj kristalaj vazoj kvazaŭ faritaj el frakasitaj brikoj, senvivaj floroj kvazaŭ restantaj dum jaroj inter la paĝoj de libro kaj, finfine, teruraj portretoj kvazaŭ el albumo de krimuloj… Sed malgraŭ ĉio oni amuziĝis. Eble taŭgus indigni kontrau tiaj  homoj, kiuj emis sukcesi tiajn grandajn aferojn per tia malgranda penado. Sed, kiam oni pensas, ke ili akceptis volonte, kun malsana plezuro, la punon ne esti komprenata de iu ajn kaj esti ridindaj, oni nur povas kompati ilin.

Mi subite haltiĝis antaŭ muro proksima de la pordo en la granda salono,. Miajn sentojn en tiu momento, ĉefe post tiom da jaroj kiuj pasis, mi ne povas esprimi. Mi nur memoras ke mi staris, kvazaŭ najlita, antaŭ la portreto de virino kun peltomantelo. Homoj kiuj rigardis la pentraĵojn kaj preterpasis min, puŝis min dekstren kaj maldekstren per iliaj korpoj, sed mi ne povis moviĝi el la punkto kie mi estis staranta. Kio estis en ĉi tiu portreto?… Mi scias ke mi ne povas klarigi ĝin; nur, estis ia stranga esprimo, iomete sovaĝa kaj fortega, kion mi ĝis tiam neniam vidis en iu ajn virino. Malgraŭe mi sciis ke mi neniam kaj nenie vidis tiun vizaĝon aŭ alian similan, mi kaptiĝis je la sento, ke estis ia familiareco inter ni. Ĉi tiu pala vizaĝo, ĉi tiuj nigraj brovoj kaj la nigraj okuloj sub ili, ĉi tiu bruna hararo kaj precipe ĉi tiu esprimo kiu kunigis senkulpecon kun fortan volon, senfinan enuon kun fortan personecon, certe ne povus esti nekonataj por mi. Mi konis ĉi tiun virinon el libroj, kiujn mi legis ekde mia sepa aĝo, el miaj revo-mondoj kiujn mi bildigis ekde mia kvina aĝo. En ŝi estis parto de Nihal de Halit Ziya, parto de Mehcure de Vecihi Bey, parto de la amantino de la kavaliro Buridan kaj de Kleopatro, pri kiun mi legis en histori-libroj, eĉ de Amine Hatun, patrino de Mohamedo, kiun mi imagis aŭskultante preĝojn. Ŝi estis enmiksiĝo de ĉiuj virinoj de mia fantazio. Sub pelto el haŭto de sovaĝa kato ŝi estis, kvankam en ombro malgranda parto de ŝia kolo kaj ties pala blanka koloro videblis; kaj sur ĝi estis ovala homa vizaĝo, iomete turnita maldekstren. Ŝiaj nigraj okuloj rigardis la plankon, kvazaŭ plonĝitaj en nekompreneblaj, profundaj pensoj, ŝi kun lasta espero volis trovi ion, kion ŝi estis certa ke ŝi ne plu povos trovi. Tamen, la tristeco en ŝia rigardo estis iomete miksita kun evito. Ŝajne ŝi diris “Jes, mi neniam trovos tion, kion mi serĉas… sed kio do?”. Tia evit-esprimo fariĝis tute klara en ŝiaj lipoj kiuj estis iomete dikaj, kun  la suba estante iomete pli granda. Ŝiaj palpebroj estis iomete ŝvelintaj. Ŝiaj brovoj estis nek tro dikaj, nek tro maldikaj, sed iomete mallongaj; ŝia malhela bruna hararo ĉirkaŭis sian angulecan kaj sufiĉe larĝan frunton, kaj plilongiĝis suben enmiksiĝanta kun la pelto de la sovaĝa kato. Ŝia mentono estis iomete kurbita antaŭen kaj iom pinta. Ŝi havis maldikan kaj longan nazon kun diketaj flankoj.

Mi foliumis la katalogon kun tremantaj manoj. En ĝi, mi esperis trovi informon pri la pentraĵo. Proksime ĉe la fino, en la fundo de la ğaĝo, en la linio kun la  numero de la pentraĵo, mi legis ĉi tiujn tri vortojn: Maria Puder, Selbstporträt. Estis nenio alia. Estis klare ke troviĝis nur unu pentraĵo de la pentristo en la ekspozicio, sia memportreto. Fakte tio kontentigis min. Mi timis ke aliaj pentraĵoj de ĉi tiu virino kiu pentris ĉi tiun mirindaĵon ne influus min tiom multe, kaj eble eĉ malmultigus mian unuan admiron. Mi restis en la galerio ĝis malfrue. Mİ promenis tien kaj reen, mi rigardis la aliajn pentraĵojn kun nevidantaj okuloj, kaj rapide revenis en la saman lokon por kontempli longtempe. Mi kvazaŭ ĉiufoje vidis en sia vizaĝo novan esprimon, iun novan vivon kiu sin vidigis. Mi kredis, ke siaj suben rigardantaj okuloj observis min, kaj ŝiaj lipoj moviĝetis.

Tradukis Başak Aray

________
Sabahattin AliSabahattin Ali (1907-1948) estis turka roman-verkisto, poeto kaj ĵurnalisto. Li naskiĝis en Ardino, nun en suda Bulgarujo. Li vivis en en multaj urboj de Turkujo. Li fariĝis instruisto kaj post unu jaro li gajnis stipendion el la Ministerio de Nacia Edukado kaj studis en Germanio inter  la jaroj 1928 kaj 1930. Kiam li revenis al Turkujo, li instruis la germanan lingvon en mezlernejoj. Li estis arestita pro sia poemo kiu kritikis la politikon de Atatürk kaj estis akuzita ribeligi du aliajn ĵurnalistojn. Li estis malliberigita en Konya kaj poste en la fama maliberejo de Sinop Kastelo. Li estis liberigita en 1933 dank’ al amnestio por la 10-a datreveno de la Turka Respubliko. Li tiam aplikis al la ministerio por permeso instrui denove. Li ricevis permeson post ke li verkis la poemon “Benim Aşkım” (“Mia amo” aŭ “Mia pasio”) per kiu li provis sian fidelecon al Atatürk. Sabahattin posedis kaj redaktis popularan semajnan gazeton nomita “Marko Paŝa” kune kun la fama turka ĵurnalisto Aziz Nesin. Li denove estis malliberigita kaj liberigis en la jaro 1944, post kio, li suferis financajn problemojn kaj lia apliko por pasporto estis neita. Li estis mortigita ĉe la bulgara limo, verŝajne en la 1-a aŭ 2-a de aprilo 1948. Lia korpo estis trovita du monatojn poste. Oni kredas ke li estis mortigita de Ali Ertekin, kontrabandisto kun rilatoj kun la Nacia Servo de Sekureco, kiun Sabahattin pagis por helpi sin pasi la limon. Eblas, ke Ertekin transdonis lin al la NSS, kaj li estis mortigita dum pridemandado. Oni kredas, ke li estis mortigita pro liaj politikaj opinioj probable de la NSS.

Kultura Paĝo Indekso

1. Poemo de Ahmet Kutsi Tecer Kultura Pago
2. “Mia nomo estas ruĝa” romano de Orhan Pamuk
3. Fikret Mualla
4. Poemo de Cemal Süreyya
5. Poemoj de Can Yücel
6. “İnce Memed” aŭ “Maldika Memed” romano de Yaşar Kemal
7. Poezio kaj popolkantoj de Aşık Veysel
8. Poezio de Nazım Hikmet Ran
9. “Madono kun pelto-mantelo” romano de Sabahattin Ali
10. Ahmet Muhip Dıranas kaj lia poezio
11. Melih Cevdet Anday – Odiseo kun ligitaj manoj
12. Ĝemo
13. Abidin Dino

 

 

 

 

Poezio de Nazım Hikmet Ran

SENİ DÜŞÜNMEK PENSI PRI VI
Seni düşünmek güzel şey, ümitli şey,
Dünyanın en güzel sesinden
En güzel şarkıyı dinlemek gibi birşey…
Fakat artık ümit yetmiyor bana,
Ben artık şarkı dinlemek değil,
Şarkı söylemek istiyorum.
Pensi pri vi estas bela afero, esperiga afero,
Ĝi estas aŭskultado de la plej bona kanto
Per la plej bona voĉo en la mondo…
Sed espero ne plu sufiĉas al mi,
Mi ne plu volas aŭskulti kantojn,
Mi volas kanti mem.
SENSİZ PARİS PARIZO SEN VI
Sensiz paris gülüm bir havai fişeği
Bir kuru gürültü kederli bir ırmak
Yıktı mahfetti beni
Pariste durup dinlenmeden gülüm seni çağırmak.
Mia rozo, Parizo sen vi estas artfajraĵo
Seka bruo, malĝoja rivero
Mia senlaca alvokado pri vi en Parizo
Kolapsigis, ruinigis min.
SENİ DÜŞÜNÜRÜM MI PENSAS PRI VI
Seni düşünürüm
Anamın kokusu gelir burnuma
Dünya güzeli anamın
Binmişsin atlıkarıncasına içimdeki bayramın
Fırdönersin eteklerinle saçların uçuşur
Bir yitirip bir bulurum al al olmuş yüzünü
Sebebi ne
Seni bir bıçak yarası gibi hatırlamamın
Sen böyle uzakken senin sesini duyup
Yerimden fırlamamın sebebi ne?Diz çöküp bakarım ellerine
Ellerine dokunmak isterim
Dokunamam
Arkasından camın
Ben bir şaşkın seyircisiyim gülüm
Alaca karanlığımda oynadığım dramın
Mi pensas pri vi
La odoro de mia patrino venas al mia nazo
Mia patrino, la monda beleco
Vi surrajdis la karuselon de la festo ene de mi
Vi turniĝadas kaj viaj jup-basko kaj hararo flugadas
Mi vian roziĝantan vizaĝon daŭre perdas kaj poste trovas.
Pro kio
Mi memoras vin kiel vundo de trancilo?
Kvankam vi estas tiel for de mi, pro kio
Mi aŭdas vian voĉon kaj ekĵetiĝas el mia loko?
Mi elgenuiĝas kaj rigardas viajn manojn
Mi volas tuŝi ilin
Sed mi ne povas.
Mia rozo, mi estas la konfuzita spektanto
Malantaŭ vitro
De mia dramo kiun mi rolas en mia krepusko.

Tradukis Vasil Kadifeli

________
Nazim Hikmet naskigis en la 15a de januaro, jen fragmento el lia vivpriskribo:

Laŭ iuj li estas mondfama poeto, sed laŭ aliaj li estas nur “poŝtkartpoeto”, kaj laŭ aliaj li estas la fama poeto Nazim Hikmet kun siaj amoj kaj amoroj. Tamen tio, kio faris lin “Nazim Hikmet”, estas lia eco de genia talento kiel komunisma poeto.

Nazim Hikmet naskiĝis en Tesaloniko (nuntempa Grekujo) la 15-an de januaro 1902, kaj kiel li skribis en sia propra viv-rakonto, li neniam povis reveni al la urbo, kie li estis naskita. Sian tutan vivon li pasigis en kvereloj kaj baraktoj, kiuj ne donis al li tiun ŝancon. Poem-arton kaj literaturon li neniam vidis pure kiel artan klopodon, kaj li ĉiam estis ĉe la flanko de homoj subpremataj, ekspluatataj, kaj batalantaj kontraŭ maljusteco.

kovrilo-2Tiuj, kiuj ne scias kiel rifuzi, ne povas percepti nian grandan poeton Nazim Hikmet. La komunisto Nazim Hikmet vidis militon, vivis amorojn, restis en malliberejoj, travojaĝis landojn kaj, alvokante aliajn poetojn por detrui idolojn, provis kaj zorgis, ke li mem ne fariĝu idolo. Liaj verkoj samtempe estis junaj kaj novaj.
—- Citaĵo el la antaŭparolo de Halil İbrahim Özcan
Vicprezidanto de la “Internacia PEN Turkujo” kaj estro de la “Komitato de Verkistoj en Malliberejo”

Nazim Hikmet per siaj verkoj estas la atestanto de luktoj kaj homoj de la 20-a jarcento… Kaj per ĉi tiu libro lia vojaĝo portos lin al Esperantujo, kie liaj poemoj renkontiĝos kun novaj voĉoj kaj pensoj.
—- Citaĵo el la antaŭparolo de Prof. Gündüz Vassaf

Aĉetebla
– elektronike ĉe: http://www.librejo.com/
– papere ĉe: http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9402
– aŭ ĉe:
https://www.amazon.com/Poezia-Antologio-Poemtraduko-Al-Esperanto/dp/1595693297/ref=sr_1_8?ie=UTF8&qid=1479633135&sr=8-8&keywords=nazim+hikmet

Poezio kaj popolkantoj de Aşık Veysel

KARA TOPRAK NIGRA GRUNDO
Dost dost diye nicesine sarıldım
Benim sadık yarim kara topraktır.
beyhude dolandım, boşa yoruldum
Benim sadık yarim kara topraktır.
Nice güzellere bağlandım kaldım
Amiko amiko dirante mi multajn brakumis
Nigra grundo estas mia fidela amatino.
Mi vane vagadis, vane laciĝis.
Nigra grundo estas mia fidela amatino.
Mi al multajn belecojn alligiĝis kaj tiel restis.
GÜZELLİĞİN VIA BELECO
Güzelliğin on para etmez
Bu bendeki aşk olmasa
Eğlenecek yer bulaman
Gönlümdeki köşk olmasa.Kim okurdu kim yazardı
Bu düğümü kim çözerdi
Koyun kurt ile gezerdi
Fikir başka başka olmasa.

Güzel yüzün görülmezdi
Bu aşk bende dirilmezdi
Güle kıymet verilmezdi
Aşık ve maşuk olmasa.

Senden aldım bu feryadı
Bu imiş dünyanın tadı
Anılmazdı Veysel adı
O sana aşık olmasa.

Via beleco ne valorus moneron
Se ne estus ĉi tiu amo ene de mi
Vi ne trovus lokon por amuziĝo
Se ne estus ĉi tiu pavilono en mia koro.Kiu legus, kiu skribus
Kiu ĉi tiun nodon malligus
Ŝafo kune kun lupo promenus
Se la ideoj ne estus malsamaj.

Via bela vizaĝo ne videblus
Ĉi ti amo en mi ne ekvivus
Oni rozon ne valorigus
Se amanto kaj amatino ne ekzistus.

Mi prenis ĉi tiun vekrion de vi
Ĉi tiu estis la gusto de la mondo
La nomon Vejsel oni ne memorus
Se li ne enamiĝus al vi.

DOSTLAR BENİ HATIRLASIN AMIKOJ MEMORU MIN
Ben giderim adım kalır,
Dostlar beni hatırlasın.
Düğün olur, bayram gelir,
Dostlar beni hatırlasın.Can bedenden ayrılacak,
Tütmez baca, yanmaz ocak,
Selam olsun kucak kucak,
Dostlar beni hatırlasın.

Açar solar türlü çiçek
Kimler gülmüş, kim gülecek
Murat yalan, ölüm gerçek,
Dostlar beni hatırlasın.

Gün ikindi akşam olur,
Gör ki başa neler gelir,
Veysel gider, adı kalır
Dostlar beni hatırlasın

Mi iras kaj mia nomo restas,
Amikoj memoru min.
Edziĝfesto okazas, festo venas,
Amikoj memoru min.Animo disiĝos de korpo,
Ne fumas kamentubo, ne brulas fajrujo
Estu salutojn je plenbrako,
Amikoj memoru min.

Malfermas, velkas diversa floro
Kiuj ridis, kiuj ridos
Deziro estas mensogo, morto realo,
Amikoj memoru min.

Tago posttagmezas, vesperiĝas,
Vidu kion la homo konfrontas
Vejsel iras kaj sia nomo restas
Amikoj memoru min.

UZUN İNCE BİR YOLDAYIM MI ESTAS SUR LONGA MALLARĜA VOJO
Uzun ince bir yoldayım,
Gidiyorum gündüz gece,
Bilmiyorum ne haldayim,
Gidiyorum gündüz gece.Dünyaya geldiğim anda,
Yürüdüm aynı zamanda,
İki kapılı bir handa
Gidiyorum gündüz gece.

Uykuda dahi yürüyom,
Kalmaya sebep arıyom,
Gidenleri hep görüyom,
Gidiyorum gündüz gece

Kırk dokuz yıl bu yollarda
Ovada dağda çöllerde,
Düşmüşem gurbet ellerde
Gidiyorum gündüz gece.

Düşünülürse derince,
Irak görünür görünce,
Yol bir dakka miktarınca
Gidiyorum gündüz gece.

Şaşar Veysel işbu hale
Gah ağlayan gahi güle,
Yetişmek için menzile
Gidiyorum gündüz gece

Mi estas sur longa mallarĝa vojo,
Mi marŝas tage kaj nokte,
Mi ne scias, en kiu stato mi estas
Mi marŝas tage kaj nokte.Tuj kiam mi venis al la mondo,
Mi marŝis en la sama tempo
En du-porda gastejo
Mi marŝas tage kaj nokte.

Mi marŝas eĉ dum la dormo,
Mi serĉas kialon por resti
Mi ĉiam vidis tiujn, kiuj foriris
Mi marŝas tage kaj nokte.

Kvardek-naŭ jarojn sur tiuj vojoj
En la valoj, montoj kaj dezertoj
Mi falis sur fremdajn landojn
Mi marŝas tage kaj nokte.

Se profunde oni ĝin pensas
Ŝajnas tre malproksima kiam oni ĝin vidas
Dum la vojo nur unu-minuta longe estas
Mi marŝas tage kaj nokte.

Vejsel miras al tiu stato
Kelkfoje kun ploro, kelkfoje kun rido
Por atingi la malproksiman celon
Mi marŝas tage kaj nokte.


Asik Veysel 1Âşık Veysel Şatıroğlu
(esperante: Aŝik Vejsel Ŝatiroglu)  (25 oktobro 1894 – 21 marto 1973), ofte konata simple kiel Aŝik Vejsel, estis turka muzikisto kaj tre respektita poeto de la turka popola literaturo. Li naskiĝis en Sivrialan vilaĝo de Şarkışla distrikto, en la provinco de Sivas. Li estis “aŝik” 1, poeto, komponisto, kaj “baglama” 2 majstro,  la eminenta reprezentanto de la anatolia “aŝik” tradicio en la 20-a jarcento. Li estis blinda por la plimulto de sia vivo. Liaj kantoj estas kutime malĝojaj melodioj, kiuj ofte pritraktas la neeviteblecon de la morto. Tamen, Vejsel uzis vastan gamon de temoj por sia poezio; surbaze de  moralo, valoroj, kaj li konstante demandadis temojn kiel amo, zorgo, kredoj, kaj kiel li vidis la mondon kiel blindulo.Asik Veysel 2

————-
1aŝik” aŭ “aŝiko” (turke aşık) estas arabdevena vorto kiu laŭvorte signifas enamiĝinto en la turka. Ĝi estas mistika bardo aŭ trobadoro aŭ popola poeto (turke ozan), kantisto, komponisto kaj ludanto de sazo 2
2baglama” aŭ “sazo” estas popola muzika kord-instrumento de Turkujo kaj la najbaraj landoj

 

 

Tradukis Vasil Kadifeli

“İnce Memed” aŭ “Maldika Memed” (1)

Oni prenis mia foton en la fundo de la muro
Konatiĝu kun mi sur la blanka papero

1-a ĉapitro

InceMemed 2La baskoj de Taŭruso montaro komencas jam ekde la Mediteranea maro. Post la punkto, kie la blankaj ŝaumoj de la maro batadas la marbordon, ili malrapide altiĝadas. Sur la Mediteraneo ĉiam ŝvebas blankaj nuboj libere kaj pilkoforme. La ebenaj marbordoj estas kvazaŭ de polurita argila grundo. Argila grundo similas al viando. Tiuj marbordoj odoras maro kaj salo al la interno dum distanco de horoj. Salo estas akra. Post la ebenaj, argilaj, plugitaj teroj komenciĝas la tordoj de Çukurova 2. Ĉi tiu areo, kovrita per oftaj arbustoj, kanoj, beroj, kaj sovaĝaj vitoj, interplektitaj kun fagmitoj, formas senliman vastecon de malhela verda koloro en tiu terpeco. Ĝi estas pli sovaĝa, kaj pli malluma ol grandega arbaro!

Iom pli interne, se vi trapasas, en unu flanko Anavarza-n 3 kaj en la alia Osmaniye-n 4 kaj vi atingos İslahiye-n 5, oni troviĝas apud vastaj marĉoj. La marĉoj somere boladas per bobeloj. Ili estas malpuraj kaj abomenindaj. Oni ne povas alproksimiĝi ilin pro la malbonodoro. La malputrantaj kanoj, herboj, arboj, fagmitoj odoras kiel putrita grundo. Sed vintre ili estas plena je brilantaj, trankvilaj, vitrecaj akvoj. Somere pro la herboj kaj kanoj la surfaco de la akvo ne videblas sed vintre la loko malfermiĝas kiel littuko. Post la marĉoj denove oni atingas plugitajn kampojn. La grundo estas oleeca kaj brila. La grundo pretas produkti kvindekojn po unu semo. Ĝi estas varma kaj mola.

Jam kiam oni trapasas la postajn montetojn InceMemed 3kiuj estas kovritaj per peze odorantaj mirtoj, ekstaras rokoj. La homo subite ektimas. Kune kun la rokoj komencas ankaŭ la pinarboj. La kristale brilanta maĉgumo de la pinarboj gutas kaj enfiltriĝas en la grundo. Post la unuaj pinoarboj denove ekaperas vastaj plataj terpecoj. Tiuj plataĵoj estas grizaj terpecoj. Neproduktivaj kaj malfekundaj… De tie la neĝkovritaj pintoj de la Taŭrusoj aperas kvazaŭ tuŝeblaj etendante la manon.

Dikenlidüzü 6 estas unu el tiuj plataj lokoj kie staras kvin vilaĝoj. La homoj de ĉiuj, tiuj vilaĝoj ne posedas teron. La tuta tero apartenas al Abdi agao 7. Dikenlidüzü estas ekster ĉi tiu mondo, mondo kun tute malsimilaj propraj leĝoj kaj moroj. Preskaŭ neniu homo kiu vivas en Dikenlidüzü konas iun alian lokon krom sia vilaĝo. Ili apenaŭ eliras ĉi tiun plataĵon. Kaj neniu homo ekster Dikenlidüzü konas ĉi tiujn vilaĝojn, iliajn homojn, kaj iliajn kutimojn. Eĉ la impostkolektisto vizitas tiun lokon unu foje en du aŭ tri jaroj. Eĉ li ne vizitas la vilaĝanojn, nur Abdi agaon kaj poste foriras.

Değirmenoluk 8 vilaĝo estas la plej granda vilaĝo en Dikenlidüzü. Abdi agao loĝas en tiu vilaĝo. La vilaĝo sidiĝas en la orienta parto de la plataĵo, en la fundo de la klifoj. La rokoj havas purpuran koloron kaj sur ili estas laktoblankaj, verdecaj kaj arĝentaj buntaj makuloj. En ilia supraĵo majeste staras dum multaj jaroj granda platanarbo, kies branĉoj kliniĝas sur la tero pro maljuneco. Oni alproksimiĝas ĝis cent metrojn al la platanarbo, poste ĝis kvindek metrojn sed eĉ la eta krakado ne aŭdiĝas en la ĉirkaŭaĵo.

Ĉiun flankon regas profunda silento. La silento ektimas la homon. Oni alproksimiĝas ĝis dudek kvin metrojn sed denove la samo… eĉ en dek metra distanco la sama silento regas ĉie. Sed kiam vi atingas la arbon kaj vi turniĝas vin en la direkto de la roko, la afero ŝanĝiĝas. Subite eksplodas bruo. La homo miregas… Unue la bruo estas tiel alta, ke ĝi surdiĝas la homon, sed poste ĝi paŝo post paŝo malaltiĝas.

La bruo venas el la “okulo” de la Değirmenoluk akvo. Ĝi ja ne estas okulo, sed la homoj tiel nomas la akvofonton. Ili tiel konas ĝin. En la fundo de roko la akvo bolas ŝpruĉante ŝaŭmojn. Se vi ĵetus lignopecon sur ĝi, dum unu tago, dum du tagoj, eĉ dum unu semajno ĝi povas resti tie ludante sur la bolanta akvo. Ĝi turniĝadas sur la akvo. Kelkaj homoj asertas ke la bolanta akvo, sur ĝi eĉ ŝtonon povas ludi kaj ne lasus ĝin sinki. Sed la vera okulo de la akvo ne estas ĉi tiu. Ĝi estas fore, kaj la akvo trapasente inter pinarboj, kaj ŝarĝita per la odoro de mentoj kaj origanoj, elvenas el la fora Akçadağ monto. Ĉi tie la akvo iras suben de la roko, kaj ĝi ekaperas el ĝia alia flanko bolante, ŝaŭmante, kaj freneze muĝante.

De ĉi tie ĝis Akçadağ la Taŭrosoj estas tiel rokecaj, tiel krutaj, ke nenie vidiĝas terpeco taŭga por eĉ unu dometo. Nur la grandaj pinarboj kaj karpenarboj el inter la rokoj etendiĝas al la ĉielo. En ĉi tiuj krutaj rokoj preskaŭ neniu besto vivas. Sed kelkfoje, tamen tre malofte, kaj dum vesperiĝo, sur la akra pinto de iu kruta roko ekvidiĝas granda cervo, kun siaj hokformaj grandaj kornoj kuŝantaj sur sia dorso, kaj kiu streĉante siajn krurojn rigardadas la eternecon.


1 “İnce Memed” (inĝe memed) aŭ “Maldika Memed” estas la heroo de la samnoma unua libro el la posta trilogio kiun verkis Yaşar Kemal.
2 “Çukurova” (ĉukurova) signifas “Fosita ebenaĵo” ĝi estas parte marĉa ebenaĵo en Adana provinco.
3 “Anavarza” loko kaj urbetp kun romia kaj bizanca kastelo en Adana provinco. 
4 “Osmaniye” (osmanije) urbeto en Adana provinco. 
5 “İslahiye” (islahije) urbeto en Adana provinco.
6 “Dikenlidüzü” (dikenliduzu) signifas “Dorna-plataĵo”.
7 “agao” estas Osmana oficiro aŭ ŝtatoficisto kaj ankaŭ feŭda patrono kiu posedas la landon en multaj partoj de la sudorienta Turkujo.
8 “Değirmenoluk” (dejirmenoluk)

 

InceMemed 1Yaşar Kemal estas la plumnomo de Kemal Sadık Gökçeli. Li naskiĝis la 6-an de oktobro 1923 en vilaĝo Gökçedam, dum en Otomana Imperio, kaj mortis la 28-an de februaro 2015 en Istambulo). Lİ estis turka-kurda prozisto, poeto kaj defendanto de homrajtoj. Plurfoje li estis nomumita al literatura Nobel-premio. Li estis aktivulo favore al la kreo de sendependa Kurdistano. Oni konsideras lin unu el la plej gravaj nuntempaj turkaj verkistoj. Lia romano “İnce Memed” estis tradukita en pli ol 40 lingvojn.

Tradukis: Vasil Kadifeli

Poemoj de Can Yücel

BU DA ÖYLE BİR AŞK JEN IA AMO
Sırtımda çıplak
Islak nefesin
Bi gidip bi geliyor

Biz senlen yatmıyoruz ki
Yaşamıyoruz da
Hep yarışıyoruz
Sen mi ben mi
Önce kim
Ölümü öldürecek diye

Sur mia dorso nude
Via malseka spiro
Venadas kaj iradas

Sed mi kune kun vi ne dormas
Ni eĉ ne kune vivas
Ni ĉiam konkuras
Ĉu vi aŭ mi,
Unue kiu
Mortigos la morton

BİLİNMEDİK BİR HÜZÜN NEKONATA MALĜOJO
Bilinmedik bir hüzün var içimde,
bir gariplik.
Anladım ki,
ya ben fazlayım bu şehirde
ya da biri eksik.
Nekonata malĝojo estas interne de mi
ia strangaĵo.
Mi komprenis, ke
aŭ mi estas superflua en ĉi tiu urbo
aŭ iu alia mankas.
GİDİYORUM BEN MI FORIRAS
Gidiyorum ben boşçakallar,
sıçmışım ortalık yerinize.
Kıçımın fosforuyla
aydınlanın siz artık.
Mi foriras vi fi-ŝakaloj,
mi fekas en la mezo inter vi.
Per la fosforo de mia pugo
ekde nun lumiĝu vi.

Can YücelCan Yücel (Istanbulo 21/8/1926 – Datça 12/8/1999) estis turka poeto konata pro lia uzo de neformala lingvo. Li estis la filo de iama konata ministro de Edukado, Hasan Ali Yücel, kaj la nepo de Otomana ŝipkapitano kiu pereis kun la fregato Ertuğrul proksime al Japanio. Li studis la latinan kaj la antikvan grekan en Ankara Uiversitato kaj Cambridge Universitato. Li poste laboris kiel tradukisto ĉe pluraj ambasadejoj kaj en la turka lingvo sekcio de BBC en Londono. Post lia reveno al Turkujo en 1958, li mallonge laboris kiel turisma gvidisto en Bodrum kaj Marmaris urbetoj, kaj poste ekloĝis en Istanbulo, kie li laboris kiel sendependa tradukisto kaj komencis skribi poezion. En liaj lastaj jaroj, li ekloĝis en la fora duoninsula urbeto Datça en la sudokcidenta parto de Turkujo kie li mortis pro kancero de gorĝo. Lia tombo estas en Datça kaj multe vizitata. Li estis konata por la uzado de slanga kaj vulgara lingvo en siaj poemoj. Tamen, liaj kritikistoj konsentis ke lia lerteco uzante vortojn en simpla kaj komprenebla formo meritas laŭdon kaj aprezon. La ĉefaj temoj kaj inspir-fontoj en liaj poemoj estas naturo, popolo, eventoj, konceptoj, ekstazoj, perceptoj kaj emocioj. Yücel ankaŭ tradukis la verkojn de Ŝekspiro, Lorca kaj Brecht en turka lingvo kaj lia kreiva bildigo de ĉi tiuj tradukaĵoj estas klasika.

Tradukis: Vasil Kadifeli

%d bloggers like this: