Category Archives: Novaĵo / Haber

Lernu!

Lernu!” uzun yıllar Esperanto eğitimi veren bir kurs sayfası. Yeni şekli şimdi Türkçe dilinde de mevcut.

Kurs’ta toplam 26 tane ders ve bol sayıda alıştırmalar var. Ders Metinleri Anna Löwenstein tarafından yazılmış “Teorio Nakamura” adlı zamanda seyahat üzerine eğlenceli bir hikaye.

Kursun dilbilgisi metinleri şu anda Türkçe dilinde değil. Ayrıca eski sürümde küçük bir Türkçe sözlük varken şu anda bu sözlük mevcut değil. İngilizce bilenler İngilizce sözlüğü kullanabilirler.

https://lernu.net/tr/

 


 

 

Lernu!” estas retejo pri Esperanto kurso dum multaj jaroj. Nun ĝia nova versio ankaŭ troviĝas en la turka lingvo.

En la kurso estas 26 lecionoj kaj multaj ekzercoj. La tekston de la nova kurso, “Teorio Nakamura”,  verkis Anna Löwenstein kaj ĝi estas amuza rakonto pri tempo-vojaĝo.

La tekstoj pri gramatiko ankoraŭ ne estas tradukitaj en la turka lingvo. Kvankam iam estis turka vortareto, ĝi nun ne ekzistas. Tiuj, kiuj parolas la anglan povas uzi la vortaron el la angla lingvo.

https://lernu.net/tr/

Lernu net 2

Advertisements

Yahya Kemal Beyatlı kaj lia poemo “Kvieta Ŝipo”

YKB1Yahya Kemal Beyatlı1 (1884-1958) estas unu el la plej gravaj turkaj poetoj. Li estis poeto, verkisto, politikisto kaj diplomato. Lia poezio estis la ponto inter la malnova kaj nova stilo de la turka poezio. En juna aĝo li forfuĝis al Parizo por fariĝi de “Junaj Turkoj” aŭ “Novaj Turkoj” (Tiu estis grupo de intelektuloj, kiuj provis alporti demokratecon al la Osmana diktatoreco. Kvankam ili me sukcesis fari ti, ili kontribuis al la konstituciismo en la Osmana Imperio.  Li poste apogis la militon de libereco kaj li eĉ farigis delegito de la turka registaro en la packonferenco en Lozano. Lİ poste fariĝis politikisto kaj laboris en turkaj ambasadejoj en diversaj landoj. Li dum sia vivo publikigis neniun libron sed post lia morto oni publikigis du librojn pri liaj verkoj “Kendi Gök Kubbemiz” (nia propra ĉielkupolo) kaj “Eski Şiirin Rüzgarıyla” (kun la vento de la malnovstila poezio”.

Nun ni revenu al lia fama poemo “Kvieta Ŝipo” kiu ankaŭ estis komponita.

YKB2Celile Hikmet2 estis bela konata virino tra la tuta Istanbulo. Ŝi estis la patrino de la fama komunista poeto Nazım Hikmet Ran. Dum la jaro 1916 ŝi havis gravajn problemojn kun sia edzo Hikmet. En tiu tempo Nazım Hikmet estis mararmea lernanto, kaj la turka gazetaro estis interesiĝema pri liaj poemoj. Yahya Kemal estis dungita kiel la instruisto de Nazım pri poezio kaj ili kunvenis en la hejmo de Celile en Büyükada3 kiam Nazım alvenis hejmen en la semajnfinoj. Dum someroj ili loĝis en Büyükada kaj dum vintroj ili loĝis en Istanbulo.

YKB3Yahya Kemal kaj Celile dum tiuj renkontiĝoj enamiĝis unu al la alia, sed Nazım komprenis iliajn aferojn kaj iam metis noton en la poŝo de la mantelo de Yahya Kemal kun la averto “li venis kiel mia instruisto al tiu domo, sed vi ne povos veni kiel mia patro”. Celile poste eksedziĝis kun sia edzo Hikmet tamen pro la noto de Nazım, Yahya Kemal maltrankviliĝis kaj kvankam li ŝin tre multe amis, li ne povis decidi proponi geedziĝon al ŝi. Kaj tiu geedziĝo neniam okazis. Ili poste haltis vidi unu la alian kaj nek Celile, nek Yahya geedziĝis kun aliaj homoj.

Multaj jaroj pasis. Nazim Hikmet nun estis grava poeto kaj komunisto. La tiamaj registaroj malliberigis kaj suferigis lin dum longaj jaroj. Celile estis tre maljuna kaj ŝi eĉ perdis parton de sia vidkapablo. En sia maljuna aĝo ŝi estis zorganta kolekti subskribojn por la liberigo de Nazım. Iun tagon, ŝi estis sur Galata ponto, petante subskribojn el la preterpasantoj. Yahya Kemal estis unu el ili kaj li rekonis ŝin sed li nek alproksimiĝis al ŝi, nek donis subskribon por Nazim. Li rapide malproksimiĝis el tiu loko.

Kiam Yahya Kemal mortis, en liaj ŝrankoj aŭ labortabulo, inter la paperfolioj, oni trovis leterkovrilon en kiu estis du rozfolietoj. En la leterkovrilo estis ankaŭ mallonga noto :  “Ĉi tiu memoraĵo estas la du folietoj de la rozo el la brusto de sankta virino, kiujn ŝi disŝiris kaj donis al mi en la 19-a de Aŭgusto 1930 je la 10:00-a horo kiam mi adiaŭis ŝin en Sirkeĝi Staciodomo. Ĉi tiujn du folietojn mi ĝiseterne konservos…” En tiu tago Yahya Kemal komprenante ke ĉi tiu amo ne povus daŭri estis forlasanta Istanbulon por iri al Parizo por iom da tempo.

La poemo “Kvieta ŝipo”

YKB4Ĉiuj pensas, ke la temo de ĉi tiu poemo estas pri morto, sed la “deakriĝanta ŝipo el tiu ĉi ŝiphaveno por kiu neniu poŝtuko aŭ mano skuiĝas” estis verkita por ŝia granda amo kaj ĉagneriĝo  kiam Celile estis foriranta el la insulo Büyükada por reveni al Istanbulo per ŝipo. Fakte le temo estis pri lia morto dum ĉi tiu momento.

SESSİZ GEMİ

Artık demir almak günü gelmişse zamandan,
Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan.

Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;
Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol.

Rıhtımda kalanlar bu seyahatten elemli,
Günlerce siyah ufka bakar gözleri nemli.

Biçare gönüller! Ne giden son gemidir bu!
Hicranlı hayatın ne de son matemidir bu!

Dünyada sevilmiş ve seven nafile bekler;
Bilmez ki giden sevgililer dönmeyecekler.

Birçok gidenin her biri memnun ki yerinden,
Birçok seneler geçti; dönen yok seferinden.

KVIETA ŜIPO

Se venis la tago por deankriĝi el tempo,
Al nekonata loko ŝipo ekveturas el ĉi tiu haveno.

Ĝi kviete survojiĝas kvazaŭ sen pasaĝeroj;
Dum ĝia ekveturo skuiĝas neniu poŝtuko, nek manoj.

Malĝojas pro tiu vojaĝo restantoj en kajo,
Malsekaj okuloj rigardas dum tagoj al la horizonto.

Senhelpaj koroj! Nek tiu estas la ŝipo lasta!
Nek tiu estas de nia malĝoja vivo la funebro lasta!

En mondo amantoj kaj amatoj vane atendas;
Kvazaŭ ili neniel scias, ke amantoj neniam revenas.

Ŝajnas kontenta de sia loko la foririnto,
Multaj jaroj pasis; sed neniu revenis el sia vojaĝo.

Fontoj:
https://www.takvim.com.tr/yazarlar/savas_ay/2011/04/15/yahya-kemal-bu-siiri-kime-yazdi
https://www.turkedebiyati.org/yahya_kemal_beyatli.html
https://www.turkedebiyati.org/forum/konular/1993-Jon-Turkler
http://blog.milliyet.com.tr/celile-hikmet-in-kirik-bir-ask-oykusu/Blog/?BlogNo=306383

1 Jahja Kemal Bejatli
2 Ĝelile Hikmet
3 Bujukada (la plej granda insulo de Istanbulo)

Pri Nazım Hikmet vidu:
Poezio de Nazım Hikmet Ran

Esperanto Tanıtımı / Prezento de Esperanto

esperantoturkiye resim

27 Aralık 2017 günü, Avcılar Kozmos Yazılım Anadolu Lisesi öğrencilerine Esperanto tanıtımı yapıldı. Tanıtıma 150 civarında öğrenci katıldı. Tanıtım 1 saatten az fazla sürdü. Talebe göre Şubat ayı içerisinde 4 derslik hızlı Esperanto kursu verilecek.


En la 27-a de decembro 2017 ni prezentis Esperanton al la lerntoj de Avcılar Kozmos Yazılım Anadolu Lisesi lernejo. En la prezento ĉeestis ĉirkaŭ 150 lernantoj. La prezento daŭris iom plu ol unu horon. Laŭ peto de lernantoj eble okazos 4-leciona rapida Esperanto kurso en februaro.

 

Zamenhof Günü/ Esperanto Kitap Günü

20171216 kalendaro15 Aralık günü Zamenhof Günü veya Esperanto Kitap Günü idi. Hollanda’nın Den Haag veya Lahey de denilen kentinde Polonya büyük elçiliği bir kutlama toplantısı yapmış. Edukado.net organizasyonunun başındaki kişi Katalin Kovats da Polonya başkonsolusluğa davetliymiş. Eğlence kısımlarının dışında Katalin bir de kısa ve hızlı kurs vermiş katılanlara. Katılanların arasında Türk büyük elçisi Sadık Aslan da varmış. Resimlerde gözlükleri kafasında olan kişi. Esperanto dili ile çok ilgilenmiş, hatta Katalin dün sabah benden Türkiye’de yapılan şeyler hakkında bazı web bağlantıları istedi, büyük ihtimalle Katalin’i arayacakmış ona vermeyi planlıyormuş…

(fotoğrafı büyütmek için üzerine tıklayabilirsiniz)

Bildo 000

Zamenhof Tago / Esperanto Libro Tago

20171216 kalendaro16 Aralık Cumartesi günü Zamenhof Günü / Esperanto Kitap Gününü kutlamak için esperantist olmayanlara Esperanto’yu tanıtmaya karar verdik. Sunuma esperantist olmayan 17, esperantist olan 5 kişi yani toplamda 22 kişi katıldı.

Sunumu iki bolümde gerçekleştirdik:

1) Hızlı genel bir tanıtım ile Esperanto nedir, tarihçesi, kurumları, kültürü, Türk Esperanto hareketi, başarılar vs anlatıldı ve yaklaşık 45 dakika sürdü.

2) Esperanto diline hızlı bir giriş. Sunum Unua Libro’daki 16 kurala dayalı olarak hazırlandı ve bolca örneklerle desteklendi. Bu da yaklaşık 90 dakika sürdü.


 

En la 16-a de decembro por festi la Zamenhof-Tagon / Esperanto Libro-Tagon ni decidis prezenti Esperanton al neesperantistoj. En nia prezento estis 17 neesperantistoj kaj 5 esperantistoj do entute 22 homoj ĉeestis la prezenton.

La prezenton ni faris en du eroj:

1) Rapida ĝenerala prezento pri kio estas Esperanto, ĝia historio, ĝiaj institucioj, ĝia kulturo, la turka Esperanto movado, niaj atingoj ktp, kiu daŭris preskaŭ 45 minutoj

2) Rapida enkonduko al Esperanto lingvo. La enkonduko estis bazita sur la 16 reguloj de la Unua Libro, kun multaj ekzemploj kaj tiu daŭris preskaŭ 90 minutoj.

20171216 foto

Esperanto’nun yapısal unsurları

(Bonvolu surklaki sur la bildon por pligrandigi ĝin)Elementos estructurales del Esperanto - TR 2

Esperanto Kurso

ESP ÖğrenelimUtku Gürdal, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Matematik Bölümünde iyi esperantist’lerden birisi. Steemit.com sayfasında Türkler için Esperanto kursu şeklinde bir seri yazı yazmaya başladı. Yazılarınabu sayfada yer vermeği planlıyoruz. Her yazıya, sıra ile aşağıdaki bağlantı litesinden ulşabilirsiniz:

Araştırma Görevlisi ve doktora öğrencisi. Türkiye’deki en

 

a – Dil öğrenmeye nereden (hangi dilden) başlamalıyım?
b – Hangi dil bu?
0 – Esperanto Ders 0: Esperanto Alfabesi
1 – ….
2 – ….
3 – ….

 

Dilin 16 Kuralı Üzerinden Hızlı bir Esperanto Kursu

L.L. Zamenhof 26 Temmuz 1887 günü geliştirmiş olduğu dili, ki o zaman adı “Lingvo Internacia” idi, “D-ro Esperanto” takma adı ile o zamanın bilinen dünyasına bir kitapçık ile yayınladı. Bu kitabın adı “Unua Libro” yani birinci kitaptır. Bu kitap 5 dilde yayınladı, Rusça, Lehçe, Almanca, Fransızca ve kısa süre sonra da İngilizce dillerinde. Zamenhof bu kitabı o zamanlar tanıdığı kişilere posta yolu ile gönderdi ve bu şekilde de Esperanto dilini dünyaya tanıtımış oldu. Leo Tolstoy da bu kitabı alanlardan birisiydi ve bir iki hafta içerisinde kendisi “tam olarak konuşamasam da metinleri çok kolay anlamaya başladım” demişti.

Unua Libro‘nun içerisinde kısa bir tanıtım, dilin gramerini oluşturan 16 kural, Zamenhof’un yaptığı bazı çeviriler, ve en sonunda da bir sözlük vardı. Kısa süre sonra dil Zamenhof’un bu kitapçıktaki takma adı ile hatırlanmaya başlandı ve Esperanto kelimesi kalıcı oldu.

26 Temmuz günü her sene dünyanın başka bir şehrinde Temmuz sonunda yapılan Esperanto Uluslararası Kongre (UK) haftasının içine düşmekte ve bu şekilde de dilin doğum günü bu kongrelerde kutlanmaktadır.

Aşağıdaki kurs bu 16 kuralı temel alarak dile hızlı bir giriş yapmaktadır. Daha önce bir yabancı dil öğrenmiş birisi biraz dikkatlice çalışırsa, kelime haznesindeki eksikliğe rağmen Esperanto dilinin yapısını çok kolay şekilde öğrenebilir.

Aşağıdaki resmin üzerine tıklayarak bu kursu başta zor gelse de hemen çalışmaya başlayabilirsiniz. Kolay gelsin.

Kurs 16 kural

 

Bâleybelen’den Esperanto’ya *

Sun’î lisân (artificial/constructed language) denildiğinde aklımıza ilk olarak Esperanto gelmektedir. Lâkin Esperanto’dan yaklaşık üç yüzyıl önce, Bâleybelen dil bilgisi kitapları, sözlüğü ve kendisiyle yazılmış onlarca kitapla mevcuttu. Peki insanlar doğal yollarla elde ettikleri diller dururken neden yeni bir dilin inşasına girişmişler? Yapma dillerin oluşturulma sebeplerinin başlıcaları şunlardır: Belli bir grup arasında bilgileri aktarmak ve farklı milletten insanların kolay öğrenebilecekleri bir dil vasıtasıyla iletişimi kolaylaştırmak.

Bâleybelen…

BaleybelenMustafa Koç Bâleybelen’in esaslı bir incelenmesini yaptı ve 2005 senesinde Bâleybelen – İlk yapma dil [1] başlıklı eseri neşretti. Eserde dilin grameri ve sözlüğü bulunmaktadır. Eserden özetlediğim bilgileri aktarıyorum.

Edirne’de doğan Muhyî-i Gülşenî (935-1013 / M. 1528-1604) burada Üçşerefeli ve Bayezid medreselerini tamamladı. Ardından öğreniminin son aşamasını Sahn-ı Seman’da tamamlamak için İstanbul’a geldi. Ebussuud Efendi ve Gelibolulu Sürurî gibi devrin meşhur ilim adamlarının derslerini takip etti. Gülşenî, Nakşî ve Ahrarî sufîleriyle irtibat kurdu [2]. Muhyî ile Ebussuud Efendi yakın ilişki içindeydi. Derslerine devam ettiği Ebussuud Efendi’yi övgüyle bahseden Muhyî onun hakkında şöyle demektedir: “İster tefsir, ister tevil ister ilm-i sûfiyeden o kadar nevâdir beyan ederlerdi ki eğer onları ömrümde tafsil edip tahrir edeydim, kifayet ederdi”. Ebussuud Efendi tarih düşürmedeki maharetinden dolayı Muhyî’ye “sâhib-i târîh” diye hitap etmekteydi [3].

Eserleri arasında Reşehât Tercümesi, Ahlâk-ı Kirâm, Şerh-i Hadîs-i Cibrîl, Şerh-i Hadîs-i Erbaîn, çeşitli Divan’lar ve Bâleybelen üzerine yazdığı eserler vardır [4].

Muhyî, kendisini “zebân-zede-i ebkemân” (dilsizlere dil veren) olarak tanımlamaktadır. Söz dizimi, Arapça esas alındığında “Lisânü’l-Muhyî” tamlamasına karşılık “Bâleybelen” karşılık gelir. Muhyî, Arapça tamlamanın karşılığı olan “Bâleybelen” ismini kullanmakta ısrarcıdır [5].

1805 senesinde Rousseau, Halep’te özel bir kütüphanede gördüğü ve mahiyetini anlayamadığı bir yazmanın giriş sayfasının kopyasını Hammer’e gönderdi. Hammer da fikrini almak için Silvestre de Sacy’e (1758-1838) gönderdi. Sekiz yıl sonra, Sacy Bâleybelen’i bir makalesiyle ilmi camiaya tanıttı. Ancak bu dilin kaybolmuş bir millete veya Doğu kabalistlerinin gizli bir dili olduğunu düşünmüştü. Büyük bir sabırla dili çözümlemeye uğraştı. Başka bir Doğu araştırmacısı Alessandro Bausani, Sacy’e atıflarla dile dikkat çekti. Bausani, bu dilin oluşumunu Fazlullah Esterabadî’nin kurucusu olduğu Hurufîlik ekseninde değerlendirdi. 1974 senesindeki eserinde, Bausani Bâleybelen’i ilk yapma dil olarak nitelemektedir. Bâleybelen’in Türkiye’de tanınması ilk olarak, 1966 senesinde Midhat Sertoğlu’nun Hayat Tarih Mecmuası’nda neşrettiği bir makaleyle oldu [6].

Osmanlı müelliflerinden, Hüseyin Kefevî Râznâme’sinde, Gelibolulu Âlî (1541-1600) Künhü’l-Ahbâr’da, Nev’îzâde Atâî (1583-1635) Şakaik zeyli Hadâku’l-hakaik’te ve Kâtip Çelebi (1609-1657) Fezleke’de Bâleybelen’e temas eder [7].

Muhyî oluşturduğu dil hakkında şunları dile getirmektedir: “Öyle müstakil bir dil oluşturdum ki böylesini ademoğlu yapmadı. Türkçe ve Farsça’yı bu dile aktardım, Arapça’nın dizilişini kullanarak bu binayı sağlamlaştırdım”.[8]

En az emek ilkesinin işletilmeye çalışıldığı Bâleybelen’de, Arapça’da bulunan tensiye (ikil), müennes (dişil), kural dışı çokluk şekilleri gibi yapılara yer verilmez. Kelime köklerinin belirlenmesinde ilham ve diğer dillerden yapılan alıntılar esas alınır. Bâleybelen’in söz dizimi Arapça’dan, kelime gruplarında Farsça’dan, genel yapı bilgisinde Türkçe ve Farsça’dan yararlanılmıştır. Ural-Altay, Hint-Avrupa ve Sami dilleri ayıklanarak Bâleybelen oluşturulmuştur. Bâleybelen’de kullanılan alıntı kelimeler düşük bir yüzdeyi teşkil etmektedir [9].

Muhyî bu dili oluştururken yazı ve konuşma dili olarak kullanılmasını göz önünde tutmuştur. Bundan dolayıdır ki, dili anlattığı eserde ses hadiselerine yer verir. Gramer kaidelerini anlattığı eserleri Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınmıştır. Kurallara verilen bol örnekler, Türkçe, Farsça ve Arapça karşılıkları ile birlikte verilir. Bütün gayretlerine karşı dilin yayılmasında yeterli imkana sahip olmadığının farkındadır [10]:

Gerçi kılmadı bu dâ’iye zemân
Ki irem ol deme ki cümle cihân
Bu dil ile diyeler işideler
Hukemâ-veş bu tarîka gideler

Bâleybelen’den birkaç örnek cümle:

 

Esperanto…

Esp at a glanceEsperanto ile ilgili bilgiler Edmond Privat’ın Esperanto at a Glance [11] isimli eserinden alınmıştır. Eserin kapağında “Her millete kendi milli dili, insanlığa beynelmilel bir dil” sloganı bulunmaktadır. Aşağıdaki bilgiler eserin 9-10 sayfaları arasından derlenmiştir [12].

Leibniz’den (1646-1716) sonra birçok Avrupalı bilgin yapay dünya-dilleri sistemi oluşturmaya çalışmışlardır. Ancak bunların hepsi teorik ve pratik olmayan projelerdi. 1880 senesinde Johann Martin Schleyer’in “Volapük” dili tüm dünyada başarı elde etti ve böyle bir dilin oluşturulabileceğini ispatlandı. Lâkin bu sistem oldukça zordu, yapaydı ve mevcut dillere ve onların modern tekâmülüne yeterince önem vermemişti. Volapük iç hayata sahip değildi. Uzmanlar dilin değişimi üzerinde tartışmaları sürdürürken veya bu uzmanların büyük bir kısmı Esperanto olarak bilinen yeni sistemi ele alırken, birkaç yıl sonra Volapük’ün yerini Esperanto aldı.

Esperanto, Polonyalı göz doktoru L.L. Zamenhof (1859-1917) tarafından oluşturuldu. Bulunduğu şehirde, Leh dili, Rusça, Almanca ve Eskenazi dilleri konuşuluyordu. Bu farklı dilleri konuşanlar arasındaki, sıklıkla zulme varan, mücadele Zamenhof’u boş zamanlarını nötr bir dil oluşturmaya adamasına sevk etti. Bu sayede farklı milletler arasında barışıl ilişkileri teşvik edecekti. Öğrenciyken çalışmaya başladı ve 1887 senesinde 28 yaşındayken “Doktoro Esperanto” ismiyle ilk gramer kitabını neşretti. O zamandan beri ciddi bir ilerleme kaydeden dil yüz binin üzerinde bir topluluğa sahip oldu ve yaklaşık bin kişi anadil olarak bu dili kullanmaktadır . Özgür ansiklopedi sloganıyla ortaya çıkan Wikipedia‘da, Esperanto yaklaşık 112 bin (31 Mart 2009 tarihinde) madde ve 16400 kullanıcıya sahiptir. Türkçe Vikipedi’nin yaklaşık 126 bin madde ve 213 bin kullanıcı içerdiğini düşünürsek, Esperanto’nun dili yayma misyonuna sahip bir kitlesinin olduğunu söyleyebiliriz.

Dr. Zamenhof aslında yapay bir dil değil, modern dillerin başlıcalarının bir çeşit sentezini yaptı. Dilin kelime hazinesi için pek çok beynelmilel kökler seçti. Esperanto’da çoğunluğu teşkil eden telefono, telegrafo, teatro, arto, muziko, onklo, sukcesi, miraklo gibi kelimeler modern Avrupa dillerine aittir. Diğer kelimeler – mesela trinki, varma, blua, tempo, glaso, granda, tablo, inko, tago, lerni – Avrupa dillerinin en büyüklerinin üçüne aittir. Böyle bir esas Esperanto’yu Latince, Almanca ve İngilizce karışımı bir dil yapmaktadır.

Esperanto’dan birkaç örnek cümle:

Li estas bona (He is good / O (erkek) iyidir)
Kio estas sur la tablo? (What is on the table? / Masanın üzerinde ne vardır?)
Kiu parolas? (Who speaks? / Kim konuşuyor?)

Referanslar:

[1] Mustafa Koç, Bâleybelen- ilk yapma dil, İstanbul, 2005.
[2] Mustafa Koç, a.g.e., s. 12.
[3] Mustafa Koç, a.g.e., s. 26.
[4] Mustafa Koç, a.g.e., s. 44-52.
[5] Mustafa Koç, a.g.e., s. 54.
[6] Mustafa Koç, a.g.e., s. 55-57.
[7] Mustafa Koç, a.g.e., s. 62.
[8] Mustafa Koç, a.g.e., s. 59.
[9] Mustafa Koç, a.g.e., s. 67-68.
[10] Mustafa Koç, a.g.e., s. 79.
[11] Edmond Privat, Esperanto at a glance, New Jersey, 1908.
[12] Edmond Privat, a.g.e., s. 9-10.

————-

[*] 31/3/2019 da Mâverd adlı blog’da yayınlanan bu makale aşağıdaki bağlantıdan değişiklik yapılmadan aktarılmıştır: http://maverd.blogspot.gr/2009/03/baleybelenden-esperantoya.html

Türkiye Esperanto Hareketinin kısa hikayesi – Mallonga rakonto de la Turka Esperanto Movado *

Türkiye’nin (o zamanlar Osmanlı devleti) ilk bilinen Esperantistleri Selanik’te Michel A. Arama, İstanbul’da S. Kedami (1901), Aydın’da Mehmed Cevdet Bey, Giresun’da A. Khatenessian olarak nakledilir. Solon Orfanidis ve Kakobo Gueron 1909 Aralık ayında Esperanto grupları oluşturdu ve 1910’da T. E-Asocio isimli Esperanto grubu 10 üye ile birlikte kuruldu. Ayrıca İzmir’de de başka bir grup kuruldu. Aynı zamanlarda Johano Sapuncoğlu ve Sıdkı Efendi’nin yürüttüğü küçük bir hareket de mevcuttu.

Esperanto hareketinde Türkiye’de oluşan ilk kaydadeğer canlanma 1913-1925 yılları arasında İstanbul’da yaşayan Anakreon Stamatiadis önderliğinde yürütülmüştür. Stamatiadis 1920’de İstanbul’da bir Esperanto cemiyeti kurmuş ve burada 1921’den 1924’e kadar Esperanto dilinde gazete yayımlamıştır. Bu cemiyet Pera’da Sakız Ağaç Sok. Ağa Cami No:8 adresinde bulunmaktaydı. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, bu cemiyetin logosundaki harflerin Türk harflerine çevrilmesi koşuluyla faaliyetlerinin devamına izin vermekle birlikte, İstanbul Belediye Meclisi’nin derneğin faaliyetlerine izin vermemesi sonucunda 25 Nisan 1927’de resmi izinle Türk Esperanto Derneği (TEA) kuruldu ancak bu dernek uzun süre faaliyette kalamadı.

Türkiye’de ikinci bir Esperanto hareketi 1970’li yıllarda Emekli Albay Hayrettin Dural öncülüğünde ortaya çıktı. İstanbul’da Türkiye Esperanto Derneği adında bir dernek kurup bu derneğe başkanlık yapan Hayrettin Dural, ücretsiz Esperanto kursları verdi, Kadıköy’de Esperanto sergisi düzenledi, dernekte Esperanto ile ilgili 10 derslik bir kitap yayınladı, Esperanto-Türkçe Büyük Sözlük adındaki sözlüğünü hazırlamaya çalıştı ancak bitiremedi, “Dünya Dili Esperanto” adında bir kitap yazıp yayımladı. Ancak Hayrettin Dural’ın ölümünün ardından dernek işlevini yitirdi.

2000 yılında Hayrettin Dural kurduğu derneği Enver Yalçın’a devretti ancak dernek 2003’te kapandı. Artık sadece bir grup bağımsız esperantist var Türkiye. Bir çok eski esperantist Esperanto’ya olan ilgilerini kaybetmiş olmalarına rağmen 2014 yılından sonra yeni esperantist’lerin sayısında bir artış ve bazı yeni çabalar izlenmektedir. Örneğin Stano Marĉek’in 40’tan fazla dile çevrilen eğitim kitabı “Esperanto per Rekta Metodo” Türkçe’ye çevrildi. İlk defa olarak Türkiye’den Esperanto dünyasına bir kitap hazırlanıp yayınlandı : iki dilli (Türkçe ve Esperanto) “Nazım Hikmet Esperanto Antolojisi”. 2016’nın başından itibaren “Turka Stelo” adında elektronik formatta bir dergi her ay tüm dünyadaki aboneleri ile buluşuyor. MONA yani Ortadoğu ve Kuzey Afrika grubunda olan Türkiye dört kere Esperanto buluşmaları organize etmiştir, sonuncusu da 2016 Nisan başında Ürgüp’te gerçekleştirilmiştir. Lernu ve Zagreba Metodo web sayfaları ile bazı broşürler ve Amikumu uygulaması Türkçe’ye çevrilmiş ve Türkçe dilinde kullanılabiliyor. Bu web sayfası ayağa kaldırılmış, sürekli olarak bazı Esperanto tanıtımları yapılmakta, ve her sene bazı Esperanto kursları verilmektedir.

Bugün bir değil hatta iki dernek (UEA’ya bağlı Esperanto Derneği ile TEJO’ya bağlı Esperanto Gençlik Derneği) kurma talebi ve niyeti olsa da, bu derneği kuracak ve zaman ayırabilecek kişilerin azlığı, derneğe üye olmak ve aidat ödemek isteyecek yeterli esperantist sayısından emin olunmaması, ayrıca Türkiyedeki dernekler yasasının katı kurallarından ve de maddi olanaksızlıklardan dolayı bu konuda karar verme sğreci sürekli olarak daha ileri bir tarihe itilmektedir.


 

Estas rakontata, ke la unuaj Esperantistoj en Turkujo (tiam la Osmana ŝtato) estis Michel A.Arama en Tesaloniko, S.Kedami (1901) en Istanbulo, Mehmed Cevdet Bey en Aydin urbo, A.Khatenessian en Giresun urbo. Solon Orfanidis kaj Kakobo Gueron en decembro 1909 formis Esperanto-grupojn kaj en la jaro 1910 ili kreis la T.E-Ascocion kun grupo de 10 esperantistoj. Estis ankaŭ alia malgranda Esperanto movado, kiun gvidis Johano Sapuncuoğlu kaj Sidki Efendi.

La unua menciinda vigligo en la Esperanto movado okazis inter la jaroj 1913 kaj 1925 sub la gvidado de Anakreon Stamatiadis en Istanbulo. Stamatiadis en 1920 formis Esperanto societon en Istanbulo kaj eldonis gazeton en Esperanto lingvo inter la jaroj 1921 kaj 1924. Tiu societo  troviĝis ĉe adreso Sakız Agac strato, Aga Cami 9, Pera. La registaro de la nova Turka Respubliko unue provis fermi la asocion pro la strangaj literoj en la logo de la asocio, sed poste permesis la daŭrigon de ĝi per la ŝanĝo de tiuj literoj. Tamen la istanbula municipalo malpermesis la funkciadon de tiu asocio, do poste en la 25-a de aprilo 1927 kun oficiala permeso, TEA aŭ Turka Esperanto Asocio estis fondita sed ĉi tiu asocio ne sukcesis funkcii dum longa tempo.

En Turkujo la dua Esperanto movado ekaperis en la  1970-aj jaroj kun la iniciato de pensiulo kolonelo Hayrettin Dural. Li formis asocion nomita “Turkiye Esperanto Dernegi” (Turka Esperanto Asocio) kaj gvidis lin, organizis senpagajn Esperanto-kursojn, en Kadikoy distrikto li organizis Esperanto ekspozicion, li verkis kurso libron pri Esperanto kun 10 lecionoj, kaj provis prepari  sian vortaron “Esperanto-Turka Granda Vortaro” sed ne sukcesis fini ĝin. Li verkis kaj eldonis libron nomita “Dunya Dili Esperanto” (Monda Lingvo Esperanto). Sed post la morto de Hayrettin Dural la asocio perdis sian funkcion.

La asocio kiun Hayrettin Dural kreis sed liveris al Enver Yalcın en la jaro 2000, fermiĝis en la jaro 2003. Nuntempe ekzistas nur grupo de individuaj esperantistoj en Turkujo. Kelkaj malnovaj esperantistoj jam perdis siajn interesojn al Esperanto tamen ekde la jaro 2014 la nombro de novaj esperantistoj iomete kreskis kaj oni observas kelkajn novajn klopodojn. Ekzemple, la lernolibro de Stano Marĉek “Esperanto per Rekta Metodo” tradukita al pli ol 40 lingvoj estis tradukita al la turka lingvo. Por la unua fojo libro estis eldonita por Esperantujo el Turkujo, la du lingva (turka kaj Esperanto) libro  : “Nazım Hikmet Poezia Antologio”. Ekde la komenco de 2016, monata revueto en elektronika formo nomita “Turka Stelo” estas liverata al ĝiaj abonantoj tra la tuta mondo. Turkujo apartenas al MONA (Mezorienta kaj Nordafrika) grupo, kaj ĝis nun kvar kunvenoj estis organizitaj en Turkujo kaj la lasta en Urgup urbeto en Kapadokio en la komence de aprilo 2016. Lernu kaj Zagreba Metodo retejoj, kelkaj broŝuroj kaj la Amikumu aplikaĵo estis tradukitaj kaj nun estas uzeblaj en turka lingvo. Ĉi tiu retejo estis kreita, kelkaj prezentadoj pri Esperanto estas daŭre organizataj kaj kelkaj Esperanto kursoj okazas ĉiu jare.

Nuntempe kvankam estas la instigo kaj intenco krei ne nur unu sed du asocioj (Esperanto Asocio ligita al UEA kaj Junulara Esperanto Asocio ligita al TEJO), la malgranda nombropro de tiuj, kiuj kreos kaj estros la asociojn pro manko de tempo, la necerta nombro de esperantistioj, kiuj membriĝos kaj pagos la jaran kotizon por financi la asociojn, plue la striktaj kondicoj kaj reguloj fondi asociojn en Turkujo kaj pro la financa neebleco, la decido estas daŭre forpuŝata al pli postaj tagoj.


* Kaynak/Fonto: Enciklopedio de Esperanto (1933) L.Kökény V.Bleier

TurkaEsperantoMovado 2

TurkaEsperantoMovado 3

TurkaEsperantoMovado 1

%d bloggers like this: