Dil köprüsü Esperanto !

Advertisements

LA AVIADILO * – rakonto de Neĝati Ĝumali

Mia patro tute ne ŝatis, ke aliuloj enmiksiĝu en siaj aferoj, do, li neniam parolis pri kio li intencis fari. Kaj al neniu li parolis pri lia intenco sendi min al liceo en Istanbulo. Sed pro mia ekscitiĝo viziti Istanbulon mi iomete babiladis al kelkaj de miaj amikoj. La novaĵo rapide disvastiĝis en la urbeto.

La islamanoj de Florina (1) tute ne aprobis la decidon de mia patro. Laŭ ili, la knabinoj devus lerni ĉe la hoĝao (2) parkerigi la Koranon, kaj la knaboj devus lerni en la gimnazio, kaj ĉio ĉi sufiĉus. Pli ol tio estus domaĝo. Edukado disigas la knaboj de sia patra hejmo kaj deŝiras ilin de sia urbeto. Ĝi estis pordo de disigo. La edukita knabo poste ne plu estus utila por la patra hejmo. Ili komencus salajriĝi kaj vagadi de loko al loko kaj ne ekloĝus ie ajn. La islamanoj favoris la loĝantan vivmanieron. Ili estis feliĉaj kun siaj domoj, vinberejoj, kampoj, fruktoĝardenoj, magazenoj. Ili fakte estis sataj homoj. Ne estis grava por ili, ĉu ili posedis multajn aŭ malmultajn varojn, ĉu iliaj magazenoj faris multajn aŭ malmultajn negocojn. Neniu plendis pri la malgrandeco de iliaj domoj por siaj familioj, pri la nesufiĉaj vinberejoj aŭ kampoj. Ili bredis unu bovinon aŭ unu kaprinon kaj kvin ĝis dek kokinojn, kaj plue kreskigis kelkajn prunarbojn en siaj ĝardenoj. Sufiĉis por ili la tritiko de ilia kampo, la lakto kaj ovoj de iliaj bestoj, la fruktoj de iliaj arboj. «Danke al dio, ke Li montris al ni tiujn tagojn» estis la plej aŭdata eldiro el liaj buŝoj. La metiistoj kiu laboris inter la stratoj en la najbarejo en siaj malgrandaj magazenoj estis kontentaj pro sia vivo. La tuttaga vendado de la nutraĵvendejoj konsistis el keroseno por la petrollampoj, kandeloj, alumetoj, sapo kaj dolĉaj ostitaj kikeroj. Kaj tamen ilia vizaĝo ridis. «Eĉ se ĝi ne fluas, ĝi gutas» ili diris. Ili ŝajne ne malfermis siajn magazenojn por enspezi monon sed por pasigi tempon. Ĉar, ĉu ili tion elparolis ĉu ne, ilia sinteno estis resti tie, ankriĝi en siaj lokoj kaj gvati la urbeton.

La edukitaj homoj en la urbeto estis ĉefe la grekoj kaj la guberniestro kaj la oficiroj nomumitaj el Istanbulo. La doktoroj en la urbeto estis grekoj. La apotekisto greko. La unusola advokato estis greko. La bezono pri edukiteco inter la islamanoj estis nove aperanta. La barbisto s-ro Ŝerif sendis sian filon al la liceo en Monastir (3) kaj poste al Istanbulo por fariĝi kuracisto. La gvardisto s-ro Zuhtu, sen konsiderante sian povrecon, sendis sian filon al la ŝtatlernejo pri politikaj aferoj en Istanbulo. La islamanoj de la urbeto taksis tiujn kondutojn kiel blasfemon. Laŭ ili, tiuj du viroj tute ne sciis siajn limojn. Ĉu ne sufiĉus al la filo de barbisto Ŝerif fariĝi cirkumcidisto ĝuste tiel, kiel li? Pro kio li fariĝos kuracisto? Ĉu li malsatos? La loĝantaro posedos sufiĉajn knabojn por ke ili espezu monon. Ankaŭ la konduto de gvardisto Zuhtu estis ridinda, laŭ ili. Ĉu la filo de gvardisto povus esti guberniestro, provincestro? Eĉ se li fariĝus guberniestro en Florina, ĉu la loĝantaro obeus al liaj ordonoj? «Ĉu vi ne estas la filo de gvardisto Zuhtu?» oni demandus. «Ĉu vi estas tiu, kiu montros al ni la bonon kaj malbonon?»

Kiam oni aŭdis, ke mi vojaĝus al Istanbulo, tiuj, kiuj ne kuraĝis diri ion al mia patro, komencis haltigi min surstrate. La lama s-ro Reŝit riproĉis min. «Ho ve, Mustafa, li diris, kion plu vi deziras? Vi posedas vinberejon kaj kampon ĉe Sarimeŝe. Via patro posedas magazenon pri teksaĵoj. Por kio estu via edukiteco? Via patro elspezos monon por la veturado al Istanbulo, por la lernejo. Anstataŭe, li povus aĉeti por vi vinberejon aŭ ĝardenon, aŭ malfermi por vi magazenon. Tiu decido estus pli saĝa!»

Mi al tio provis nur murmuri ion kiel: «Mia patro scias…» sed li parolante pli kaj pli koleriĝis:

«Ĉu vi estas tiu, kiu volas iri al Istanbulo kaj lerni pli? Aŭ ĉu estas via patro, kiu volas tion?»

Mi ne scias pro kio, sed ĉu eble pro ke mia patro ne aŭdu riproĉojn? Aŭ ĉu pro ke mi volis iomete fanfaroni? Mi murmuretis dirante: «Mi…»

«Ni ankaŭ havas knabojn. Vi fariĝos malbonaj ekzemploj al ili pere de tiu emo. Eble post iom da tempo, ili ankaŭ ekvolos iri al Istanbulo. Ne restos komforto kaj paco en niaj hejmoj!»

«Se vi foriros, se la alia foriros al kiu restos tiu urbeto de Florina? Al kiu ni liveros tiun landon? Kion vi volas atingi per tiu forlasado? Ĉu vi volas, ke niaj vinberejoj, niaj ĝardenoj restu al grekoj aŭ al bulgaroj? Ĉu vi volas, ke ili venu kaj ekloĝu kun siaj malpuraj pugoj en niaj hejmoj? Ĉu via koro ne doloras pri tio? Ĉu via cerbo ne funkcias? »

Same al lama s-ro Reŝit, kelkaj aliaj ankaŭ haltigis kaj riproĉis min dum tiuj tagoj. Sed miaj amikoj enviis pri mia iro al Istanbulo, kaj elparolis siajn pensojn, siajn revojn, siajn sopirojn pere de diroj: «vi vidos la sultanon», «vi vagados en Bejoglu» (4). Sed en la fino la decido de mia patro ne ŝanĝiĝis. Li sendis min al Istanbulo.

Estis du jaroj poste. En 1912 dum la someraj ferioj kiam post la vendreda tagmeza preĝo, la lama s-ro Reŝid kaj liaj amikoj, ĉirkaŭis min kaj komencis pridemandi pri kio okazas en Istanbulo, kion mi vidis tie, kion mi lernis ktp. Mi volis rakonti al ili ĉiun aspekton de Istanbulo, kiun ili ŝatus. Mi parolis pri moskeoj, pri la vendreda preĝo de la sultano, pri la ponto de Galata (5). Sed al ĉiu de tiuj temoj ili tuj demandis «Kio alia?» «Kion alian vi volas? mi diris. Mi estas lernanto…». La lama s-ro Reŝid komencis denove koleri: «Vi ja vidis ion, vi vidis ion alian…»

Mi ruĝiĝis:

«Kion mi vidis?»

«Rakontu pri tio! Kial vi ne rakontas pri ĝi? En la stratoj vi rakontas al ĉiuj viaj amikoj. Kial vi ne diras ion al ni?»

Mi komprenis pri kio ĝi temis. Sed, ĉar mi ne sciis kio povus okazi post tiu konduto, mi pretendis, ke mi ne komprenis.

«Ĉu ĝi flugas en la aero? Ĉu ĝi estas bruega? Rakontu al ni, kiu estas tiu mensogo?»

Pri la aviadilo li temis. Mi vidis aviadilon. La plej grava afero de tiu jaro estis la aviadilo por mi. Proksime al la ferioj, iun tagon, kun nia lernejo ni vizitis Yesilkoj urbeton (6), kaj la spektaklon de aviadilisto s-ro Fethi. Ni vidis s-ron Fethi apud sia aviadilo. Ni vidis kiel li flugis kun sia du-flugila unu maŝina aviadilo. Kiel li kuŝigis la aviadilon flanken, kiel vi enplonĝis vertikale al la tero, kaj poste kiel li surgrimpis supren al la aero kaj en tiu momento ni restis senspiraj. Pli poste ni ĉirkaŭis s-ron Fethi. Ni rigardis al li kiel fabela heroo kiu alvenis el la ĉielo. Dum tri monatoj mi pensis daŭre pri tiu neforgesebla spektaklo. La aviadilo kaj la kuraĝo de s-ro Fethi estis la fonto de mia admiro. Mi tiun daŭre rakontis al miaj amikoj ekde mia reveno al Florina. Kaj mia entuziasmo reviviĝis eĉ per tia malplaĉa malfermo de la temo.

«Aviadilo!» mi diris.

«Kio estas tio?»

Mi ne sciis de kie mi komencu rakonti al ili tiun gravan okazaĵon.

«Kiel birdo. Ĝi flugas.. Du flugila…»

S-ro Reŝit kaj liaj amikoj rigardis al mia vizaĝo kun pli kaj pli malplaĉa sinteno.

«Diru ke… ĝi estas ia… fluganta aŭtomobilo…»

Komencis la murmurado:

«Ĉu fluganta aŭtomobilo?»

«Kiel ĝi povas flugi?»

«Kiel povas okazi tia afero?»

«En la fronto estas heliko. En ĝia malantaŭo estas ĝia vosto. Ĝia korpo estas kiel birdo. En la brusto ĝi estas larĝa, kaj ĝi malplilarĝiĝas malantaŭen… Anstataŭ la piedoj de la birdo ĝi havas radojn…»

Por montri al ili la flugilojn de la aviadilo mi etendis la manojn kaj mi daŭris la rakontadon. Sed mi aŭdis pli da murmuroj:

«Ĉu li parolas al ni ĝuste? Ĉu li inventas mensogojn? Ĉu li trompas nin?»

«Ĉu vi kredas je tio? Ĉu povas okazi tia afero?»

Estis evidente ke ili malŝatis tion, kion mi rakontis al ili. Preskaŭ je la fino de mia rakonto, ili ne plu povis elteni sin:

«Eble la lernejo alportis vin al ĵonglisto, ĉu ne?»

«Ĉu via patro sendis vin al Istanbulo por tiaj aferoj? Ĉu por ke vi revenu kaj rakontu al ni viajn revojn?»

Komencis diskutado inter ili:

«Ĉu homo povas flugi?»

«En la Korano ne estas mencio pri tio?»

«Se homo povus flugi, tion certe la Korano mencius?»

«Li plej eble konfuziĝis la ĉefanĝelon Gabrielo, Dia saluto estu sur li, kun tiu s-ro Fethi… »

«Ĉio, kio troviĝas en la estonteco de la homo estas menciita en la Korano. Nia s-ro Profeto jam malkovris ĉion, kio okazis kaj okazos, ekde la fondo de la mondo ĝis la apokalipso, al siaj servantoj. Nia Hafiz (7) Ibrahim jam dirus tion al ni, li ne atendus, ke tiu knabo iri al Istanbulo kaj reveni por malkovri tion al ni.

S-ro Reŝit denove malsuprenigis forte sian bastonon kvazaŭ trapikante la grundon.

«Pento, pento! Ĉu vi ne estas filo de islamano, ĉu mi ne scius kiu vi estas, mi pensus ke vi estas nekredanto. Via avo, antaŭ tridek jaroj, pilgrimis. Nur post tri monatoj li sukcesis reveni hejmen. Neniu havis la ŝancon atingi tian rekompencon. Same al nia Hafiz Ibrahim, vi estas filo de islamano kiu permane skribis kaj reproduktis tiom da Koranoj. Ĉu taŭgas al via buŝo tiuj mensogoj? Mi ne aŭdu, ke vi tiom grande pekos denove…»

Ili, unu post la alia, riproĉante min foriris el mia ĉirkaŭo. Sen rigardante al mia vizaĝo ili disiĝis.

Sed en tiuj tago, en la gazetoj estis tiom da artikoloj pri aviadiloj. Tamen ili neniun gazeton prenis enmane. Italoj jam uzis aviadilojn en la milito de Tripolo (8) ĵus dek monatoj antaŭe.

Pasis tri monatoj kaj komencis la milito en Balkanoj. Novembre du grekaj aviadiloj aperis supren de Florina. Ili bombis la fervojon kaj forflugis. La eksplodoj aŭdiĝis en la urbeto.

Komencis kurado tien kaj reen en la islama najbarejo. Homoj alfrontis la aferon per diroj kiel: «Venis la fino de la mondo. Signo de apokalipso. Tiuj nekredemuloj enmiksiĝas en diaj aferoj…». Neniu inter ili diris ke tio, kion mi rakontis al ili estis vero. Ĉiuj, tiuj maljunaj islamanoj, finis siajn vivojn kredante, ke Dio kreis homon por iradi sur la grundo, kaj tiuj, kiuj interesiĝis al flugado tiel, kiel la anĝeloj en la ĉielo, tiuj, kiuj malhelpis la pacon de la ĉielo, iam estos punataj.

________
(1) Florina – urbo en norda Grekujo apud la bordo de Norda Macedonujo. (2) hoĝao – aŭ imamo, teologo kaj kultoficanto de moskeo.
(3) Monastir – urbo nuntempe en Norda Macedonujo, kies nuntempa nomo estas Bitola.
(4) Bejoglu – Dstrikto kaj la ĉefa strato de tiu distrikto en Istanbulo, pli okcidenteca, kie troviĝis kinejoj, teatrejoj, restoracioj, kaj amuzejoj.
(5) ponto de Galata – Galata estas distrikto apud la Ora Korno en Istanbulo sur kiu troviĝas ponto kun la sama nomo.
(6) Yesilkoj – distrikto de Istanbulo kie oni konstruis la unuan flughavenon.
(7) Hafiz – estas tiu, kiu parkerigis la Koranon, ĝi ankaŭ estas homo kiu kantas preĝojn
(8) Tripolo – urbo en Libio en norda Afriko kie okazis bataloj dum la Unua Mond Milito.

Tradukis Vasil Kadifeli

* Elĉerpita el la rakontaro “Makedonio 1900” de Neĝati Ĝumali.

Necati Cumalı

Necati Cumalı (1921-2001) estis turka verkisto de noveloj, mallongaj rakontoj, eseoj, kaj poemoj. Li naskiĝis ĉe albana familio en Florina, nuntempa Grekujo. Lia familio poste ekloĝis en Urla, İzmir laŭ la popolŝanĝo interkonsento inter Turkujo kaj Grekujo (1923)

Unue aperis en “Buletini” BULTENO DE LA ALBANA ESPERANTO – INSTITUTO – #143 – majo junio

Poste aperis en Turka Stelo revuo, #43 julio 2019

Yapay Diller / Esperanto Ve Diğerleri

Fanzin dünyasının içinde olanlar mutlaka Mehmet Fatih Balkı ismini duymuştur. Parantez İçi Fanzini çıkarıyor, birçok fankitte fankit başılığı yapıyor, Efe Elmastaş’la Hızlı Hızlı Muhabbeti programını hazırlıyor, Fanzin Apartmanı’nda yeni çıkan ürünler hakkında yazılar yazıyor. Ayrıca yerli bilimkurgu yazarlarının ve okurlarının da iyi tanıdığı bir isim kendisi. Lagari Bilimkurgu Fanzini ve Lagari Bilimkurgu fankitlerini basıyor. Kısacası Balkı, bitmeyen enerjisiyle hem fanzin dünyası hem de yerli bilimkurgu edebiyatı için sürekli çabalıyor ve bu alanlara katkı sunuyor.

Balkı, “Yapay Diller” fankitiyle tekrar aramızda. Aslında, birçoğumuzun merak ettiği bir konu üzerine çalışmış ve doyurucu bir fankit ortaya koymuş. Fankit, dillerin ortaya çıkışıyla başlıyor. Babil Kulesi efsanesinden bahsediliyor ve tek tanrılı dinlere göre dillerin doğuşunu açıklıyor. Burada, Babil Kulesi’nin yıkılışının anlatıldığı Eski Ahit’ten (Tevrat) alıntı yapması okurlar açısından çok faydalı ve etkileyici olmuş diyebilirim.

Sonra, bilinen ilk yapay dil olan ve 1574 yılında Muhyi-i Gülşeni tarafından yaratılan “Baleybelen” yani “dilsizlere dil veren” dili hakkında bilgiler veriliyor. Özellikle ilk yapay dilin bu topraklarda doğmuş olması hepimiz için hem şaşırtıcı hem de gurur verici.

Bir sonraki dil ise 1879’da Johann Martin Schleyer tarafından kurgulanan “Volapük” dili. Bu dil kendi döneminde epey ses getirmiş ve yüz binlerce insan bu dili öğrenmiş. Ancak süreç içerisinde gücünü kaybetmiş.

Ve daha sonra, şu ana dek dünyanın en başarılı ve en yaygın yapay dili “Esperanto”ya sıra geliyor. 1887’de göz doktoru Zamenhof’un dünyaya armağan ettiği bu dil üzerine okura ayrıntılı bilgiler sunuluyor.

“Esperanto Türkiye” sayfasını yöneten, Esperanto dilindeki aylık e-dergi “Turka Stelo”yu çıkaran, değerli Esperantist, Vasil Kadifeli ile uzunca bir söyleşi yer alıyor. Kadifeli; Esperanto dilini, dilin doğuşunu, dünyadaki ve Türkiye’deki konumunu, önemini ve diğer yapay dillerden farkını anlatıyor. Ayrıca, söyleşinin ardından Vasil Kadifeli’nin bu fankit için çevirdiği, iki Nazım Hikmet şiiri yer alıyor. Şiirlerin hem Türkçesi hem de Esperantocası okunabiliyor.

Son olarak, bilimkurgu edebiyatı ve fantastik edebiyat alanlarındaki yapay dillerden konu açılıyor: Star Trek’teki Klingon ve Yüzüklerin Efendisi’ndeki Elf dili için kısa bilgiler veriliyor.

“Yapay Diller” fankiti, okura yeni bilgiler veren ve okuru geliştiren bir eser. Öğretici bir yanı olduğu, okura bir şeyler kattığı kesin. Fankit hakkındaki tek eleştirim ise bir Esperantist olsam da, Esperanto’ya fazlaca yer verilmesi. Esperanto dilinin en başarılı yapay dil olması sebebiyle fankitte yer kaplaması normal; ancak fankitin çoğunun Esperanto hakkında olması, “Keşke, fankit sadece Esperanto hakkında olsaymış,” diye düşündürttü beni.

Bu arada; kapağı hazırlayan Efe Elmastaş’a, fankit başı Yasin Gül’e ve düzeltmen Serkan Üstündağ’a da teşekkür etmeyi unutmayalım.

Ve yazımızı çok sevdiğim bir sloganla sonlandıralım: Fanzin Yürüyor!

FANKİT: Yapay Diller -Mehmet Fatih Balkı (PDF İNDİR)

ruhşen doğan nar

Kaynak: https://fanzinapartmani.com/fankit-yapay-diller-esperanto-ve-digerleri/

Bir umudun dili, Esperanto

Esperanto öğrendiğimi söyleyince, insanlar çoğunlukla şu soruyu soruyor: “Esperanto hangi millete ait?” Cevabım üç aşağı beş yukarı şöyle oluyor: “Esperanto herhangi bir millete ait değil, tüm insanlığa ait.” Bu cevabın kendisi bile beni fazlasıyla mutlu ve memnun ediyor.

Bir İngilizce öğretmeni olarak, Esperanto’yu benim için cazip kılan şey tarafsızlığı. Esperanto hiçbir millete ait olmadığı için, herkesin yabancı dili ve herkese eşit mesafede. Böylece, İngilizce gibi dillerde yaşadığımız kültür emperyalizmi sorunu Esperanto’da yok. Bu arada, anadili Esperanto olan insanlar da var.

L.L. Zamenhof’un 1887 senesinde insanlığa armağan ettiği Esperanto, büyük insanlık ailesini binlerce parçaya bölen dil duvarını yok etmeyi amaçlıyor. Esperanto’nun amacının, tüm insanların anadillerini bırakıp sadece Esperanto konuşması olduğunu düşünüyorsanız yanılıyorsunuz. Esperanto, tüm insanların rahatça öğreneceği ve kullanacağı bir ikinci dil olmayı hedefliyor.

Yıllar yıllar önce Zamenhof’un ortaya koyduğu bu hayali şu anda milyonlarca insan paylaşıyor. Dil doğal olarak, bir canlı varlık gibi yıllar geçtikçe değişiyor ve zenginleşiyor. Tabii, Esperanto’nun diğer dillere göre en büyük üstünlüğü olan, dilbilgisi kurallarının sabit ve istisnasız olması özelliği asla değişmiyor.

Özellikle son yıllarda internetin yaygınlaşması ile tüm dünyada Esperanto öğrenenler çoğalıyor. Bu arada, Esperanto’nun bir başka güzel yönü ise kısa sürede, tek başına, para harcamadan öğrenebileceğiniz bir dil olması.

Esperanto öğrenmek isteyenlere Facebook’taki “Esperanto Türkiye” grubuna üye olmalarını öneriyorum. Türkiyeli Esperantistler size ihtiyacınız olan tüm yardımı ve kaynakları seve seve sağlayacaktır.

Tüm dünyadaki okullarda, öğrencilere sadece bir yıl boyunca Esperanto öğretilmesinin bile dünyadaki yabancı dil sorununun büyük oranda çözülmesini sağlayacağını düşünüyorum. Çünkü bir yıllık bir Esperanto eğitimi sonunda, öğrencilerin kolayca orta seviyeye ulaşacağını ve kendini ifade etmeyi başlayabileceğine inanıyorum. Bu şekilde, yabancı dil öğrenimi için harcanan hem vakitten hem de paradan tasarruf edebileceğimiz fikrine sahibim.

Son olarak, 15 Aralık 2018’de İstanbul’da gerçekleştirdiğimiz “1. Türkiye Esperanto Toplantısı” hakkında bilgi vermek istiyorum. 15 Aralık, tüm dünyadaki Esperantistler için önemli bir gün, çünkü L.L. Zamenhof’un doğum günü. Toplantı da hem Türkçe hem de Esperanto dilinde sunumlar yapıldı. Vasil Kadifeli, Ege Madra, Fatma Erdoğan, Can Zamur ve Murat Özdizdar sunum yapan isimlerdi. Ben de toplantıda, nasıl Esperanto öğrendiğime dair, Esperanto dilinde kısa bir sunum yaptım. Emeği geçen herkese bir kez daha teşekkür ederim. Eğlenceli ve faydalı bir toplantıydı. Bir sonraki toplantıyı şimdiden heyecanla bekliyorum.

Ruhşen Doğan NAR

Yazının içinde yer aldığı “Parentez İçi Fanzin” dergisini indirmek için:
http://fanzinapartmani.com/buradayim-ve-sizi-duyuyorum-pazantez-ici-fanzin-7-sayi-pdfli/






İnsanlığın Ortak Dil Denemesi: Esperanto

Esperanto

Saluton!

Hikâye, 19. yüzyılın sonlarında başlıyor: 1859 doğumlu Ludwik Lejzer Zamenhof, Çarlık Rusya’sındaki Bialystok şehrinde yaşamaktadır. Bu şehirde birçok farklı millet bulunmaktadır ve halklar arasında ciddi bir dil engeli vardır. Bu durumdan çok rahatsız olan genç Zamenhof, insanları birbirinden ayıran dil duvarını yıkmayı kafaya koymuştur. İnsanların kolayca öğreneceği ve hızlıca kullanmaya başlayabileceği bir dil yaratmak en büyük hayalidir. Dünyayı kasıp kavuran savaşların ve anlaşmazlıkların böylece sona ereceğini düşünmektedir. Babasının, bir yabancı dil öğretmeni olduğunu ve okullarda Almanca ve Fransızca öğrettiğini de unutmamak gerek. Zamenhof’un kendisi de birçok dil bilmektedir ve ömrü boyunca yeni diller öğrenmiştir.

Türkiye’deki Esperantistlerin neler yaptığını takip etmek isterseniz, şu adresten bilgiler edinebilirsiniz.

Zamenhof’un, lise dönemlerinden itibaren, yapay bir dil üzerinde çalışmaya başladığı söylenmektedir. Hatta o zamanlar yarattığı dili, sınıf arkadaşlarına da öğretmiştir. Babası bu durumdan hoşnut değildir. Oğlunun, dillerle uğraşmak yerine tıp okumasını ve doktor olmasını istemektedir. Zamenhof, babasının isteğini yerine getirmiştir. Tıp eğitimi alarak göz doktoru olmuştur. Ancak dünyayı değiştirecek bir yapay dil oluşturma niyetinden de vazgeçmemiştir. Lisede yarattığı dilin eksiklerini fark etmiş ve yeni bir yapay dil geliştirmiştir. 1884 yılında tüm dünyanın, Esperanto olarak tanıyacağı dil hemen hemen son halini almıştır.

Esperanto’yu insanlığa tanıtmanın vakti gelmiştir; ancak Zamenhof’un, “İlk Kitap” anlamına gelen “Unua Libro“yu basacak maddi gücü yoktur. 1887 senesi Zamenhof için çok önemli bir yıl olmuştur: Bir yıl önce tanıştığı ve aşık olduğu Klara Zilbernik’in maddi desteğiyle 26 Temmuz’da “Unua Libro” basılmış ve 9 Ağustos’ta Klara ile evlenmiştir. Bu arada, “Unua Libro”da temelleri atılan dile Zamenhof, “Uluslararası Dil” anlamına gelen “Lingvo İnternacia” adını koymuştur. Rus dilinde basılan kitapta Zamenhof, Doktor Esperanto mahlasını kullanmıştır. Esperanto, umut eden anlamına gelmektedir. Süreç içerisinde bu yapay dil, yazarının adıyla anılır olmuş ve böylece “Esperanto” adını almıştır. Lehçe, Almanca ve Fransızcaya çevrilen “Unua Libro”, Esperanto’yu yeni insanlara ulaştırmıştır. Daha sonra, 1888’de “İkinci Kitap” anlamına gelen “Dua Libro” yayımlanmıştır. Bu kitap, tamamen Esperanto dilinde yazılan ilk kitap özelliğini taşımaktadır.

Avrupa başta olmak üzere dünyanın dört bir köşesinde insanlar Esperanto öğrenmeye başlamıştır. 1905’de Fransa’nın Boulogne-sur-Mer şehrinde ilk Dünya Kongresi gerçekleştirilmiştir. Kongreye 20 ülkeden, 688 kişi katılmıştır. Zamenhof, Esperanto dilinde uzun bir açılış konuşması yapmıştır. Şaşırtıcı olan şey, dünyanın dört bir köşesinden gelen insanlar rahat ve akıcı bir şekilde Esperanto dilinde konuşarak birbirleriyle anlaşmışlardır. Kongrede, Zamenhof’un yazdığı, “Esperanto’nun Temeli” anlamına gelen “Fundamento de Esperanto” kitabı incelenmiş ve “Boulogne Deklarasyonu” olarak kabul edilmiştir. Bu kitap, Esperanto’nun temelini oluşturmaktadır ve Deklarasyon ise bu temelin hiçbir şekilde değiştirilmeyeceğini garanti altına almaktadır. 1906’da İkinci Dünya Kongresi, İsviçre’de gerçekleştirilmiş ve kongreye 1200 kişi katılmıştır. 1908’de “Uluslararası Esperanto Derneği” anlamına gelen “Universala Esperanto Asocio” kurulmuş, böylece dünyanın en popüler yapay dili olma özelliğini kazanan Esperanto, hayata gözlerini açmış ve sağlam adımlar atmıştır.

Dilin Yapısı

Esperanto, istisnasız 16 dil bilgisi kuralına sahiptir ve yaratıldığı ilk günden bugüne bu kuralların hiçbiri değişmemiştir. Dil öğrenenler için baş belası olabilen zor dil bilgisi kuralları, Esperanto’da yoktur. Böylece, Esperanto öğrenenler dil bilgisi kurallarıyla zaman kaybetmezler.

Kelime haznesi ise Latince başta olmak üzere Avrupa dillerinden alınan köklerden oluşmaktadır. Bu yüzden, Avrupalıların veya Avrupa dillerini bilenler, Esperanto dilini çok daha hızlı öğrenebilir. Bir dil, doğal olarak sadece köklerden oluşamaz. Esperanto dilinin en yaratıcı özelliklerinden biri, ön ekler ve son eklerdir. Köklere ön ve son ekler ekleyerek birçok kelime oluşturulabilir. Bu sayede, kelime öğrenmek çok daha rahat bir hal alıyor. Örneğin, “Unua Libro“da Zamenhof, 900 kök yayımlamış ve bundan on binlerce kelime türetilmiştir.

Ayrıca, Esperanto yazıldığı gibi okunan bir dil olduğu için telaffuz sorunu yoktur. Şu kelime nasıl okunur, şu ses nasıl çıkarılır derdi hemen hemen hiç bulunmamaktadır.

Yaşayan Bir Dil

Esperanto dilini, 2 milyona yakın kişinin bildiği ve 250 bin kadar insanın kullandığı tahmin edilmektedir. Dünyanın dört bir tarafında Esperantistler ve Esperanto dernekleri, kulüpleri bulunmaktadır.

Merkezi Hollanda, Rotterdam’da bulunan“Universala Esperanto Asocio” her yıl farklı bir ülkede Dünya Kongresi düzenlemekte ve kongreye birçok ülkeden bini aşkın Esperantist katılmaktadır. UEA‘nın gençlik kolu olan TEJO da her yaz Avrupa’da kongre gerçekleştirmektedir. Ayrıca, yıl boyunca eğitimler, konferanslar, etkinlikler düzenlenmektedir.

Couchsurfing’in fikir babası sayılabilecek “Pasporta Servo” sayesinde dünyadaki Esperantistler diğer Esperantistleri evlerinde misafir etmekte ve onlara şehri gezdirmektedir. Bunun sonucunda, Esperantistler birbirini tanır; dostluklar kurulur.

Esperanto dili bir ırka, millete veya ülkeye sahip olmasa da, kendine ait bir bayrağı ve marşı vardır.

Son yıllarda internet ve sosyal medya sayesinde Esperanto öğrenenlerin sayısı dünya çapında artmaktadır. Özellikle, dil öğrenme programı Duolingo aracılığıyla birçok genç, Esperanto öğrenmiş veya öğrenmektedir.

Kişisel Deneyimim

Esperantoyu ilk kez lise yıllarında duymuş ve öğrenmeye heveslenmiştim. Ancak o zamanlar yardım alabileceğim kimse olmadığı için vazgeçmiştim. Geçen yıl, Facebook’taki “Esperanto Türkiye” grubu sayesinde dili öğrenmeye başladım. Gruptaki yardımsever Türk Esperantistler, dili öğrenmek isteyenlere gerekli tüm kaynakları sağlıyorlar. Her zaman yardım etmeye hazırlar. Eğer Esperantoyu merak ediyorsanız veya öğrenmek istiyorsanız, Esperanto Türkiye Facebook grubuna üye olmanızı öneririm.

Bir ay içinde Esperanto’nun temelini öğrendim diyebilirim. Üç ay içerisinde Esperanto dilinde orta seviyeye ulaştım. Hatta 15 Aralık 2018’de İstanbul’da gerçekleştirilen “Zamenhof Günü“nde Esperanto dilinde kısa bir sunum bile yapabildim.

Şu anda Esperanto dilinde kitaplar, dergiler, haberler okuyabiliyor; radyo yayınları dinleyebiliyor; videolar izleyebiliyor ve dünyadaki diğer Esperantistlerle iletişim kurabiliyorum. Esperanto seviyemi geliştirip yurt dışındaki buluşmalara katılmayı hedefliyor ve bir gün Esperanto dilinde bir şeyler yazmak istiyorum.

Ğis la revido!

Yazar: Ruhşen Doğan Nar

Kaynak:
https://www.bilimkurgukulubu.com/genel/inceleme/insanligin-ortak-dil-denemesi-esperanto/

TRT Radyo 1 kanalında Esperanto / Esperanto en la 1-a kanalo de la turka ŝtata radio

Bugün, 26 Şubat 2019’da TRT Radyo 1 kanalında dinleyicilere Esperanto ile ilgili tanıtım yapıldı. Tanıtım yaklaşık 20 dakika sürdü. Fotoğrafta (soldan) Ebru Erkekli (spiker), Vasil Kadifeli (bilgi veren), ve Esin Yolçınar (program yapımcısı) görülüyor. Daha aşağıdaki bağlantıdan Türkçe dilindeki Esperanto hakkında tanıtım ile program parçasını dinleyebilirsiniz.
———————————————————————————
Hodiaŭ, en la 26-a de februaro 2019, okazis informado pri Esperanto al la aŭskultantoj en la 1-a kanalo de la turka ŝtata radio TRT. La informado daŭris preskaŭ 20 minutoj. En la foto vidiĝas (el la maldekstra) Ebru Erkekli (la programparolanto), Vasil Kadifeli (la informanto), kaj Esin Yolĉinar (la program faristo). Pere de la ligilo pli suben vi povas aŭskulti la programparton pri Esperanto en la turka.

21 Şubat 2019 Uluslararası Ana Dil Günü

21 Şubat 2019 
Uluslararası Yerli Diller Yılında 
Uluslararası Ana Dil Günü

21 Şubat 1952 günü polis Dakka üniversitesinde (Doğu Bangladeş), bugünkü Bangladeş’in başkentinde, gösteri yapan bir çok öğrenciye ateş açarak öldürdü. Öğrencilerin gösteri sebebi ana dilleri olan Bengal dilinin (bangla / bn / বাংলা ভাষা) varlığının tanınması idi çünkü universitelerinde bu dil ülkedeki güçlü kesimin konuştuğu başka bir dil ile yer değiştirilmek isteniyordu. 

Dünyanın bir çok yerinde ve tarih boyunca farklı şekillerde yinelenen bir mesele idi bu. Sadece Asya’da değil, başka kıtalarda ve bir çok Avrupa ülkesinde, ve ayrıca Avrupa dışında yüzyıllardır yaşayan insanların dillerine, yani yerli dillere karşı olan tüm tutumlar gibi. Bu, pratik olarak ekonomik, politik, askeri ve ülke gücü gibi yöntemlerle diğer ülkelerin ana dillerini olumsuz etkileyecek şekilde, bugün İngilizce dili lehine olduğu gibi gelişmektedir. “Ben güçlüyüm, sen sus veya konuşacaksan benim dilimi konuş”

Birçok dilbilimcinin de belirttiği gibi, dillerin yavaş yavaş yok olması, ölmesi ve toplumların büyük entellektüel zenginliklerini kaybetmesi bu şekilde oluşmaktadır. Aynı şekilde 2019 yılında BM ve UNESCO tarafından yapılan uyarılar da bu yöndedir. UNESCO genel direktörü Audrey Azoulay 2018 yılında Uluslararası Esperanto Bilriğine (UEA) gönderdiği mesajda şunları demektedir: “Dilleri savunmamız lazım, özellikle seyrek kullanılan dilleri, yerli dilleri, ki bunlar hakkında her iki haftada bir tanesinin kaybolduğunu biliyoruz, ve bu insanlık mirasında geri dönüşü olmayan kayıplar yaratıyor. Ayrıca eğitimde çok dilliliği, yeterli kamu politikaları ile savunmamız gerekmektedir. Internet sanal alanında da bunu gerçekleştirmemiz lazım ki tüm insan gruplarının dilsel ve kültürel çeşitliliği yaşamaya devam edebilsin ve herkes tarihini ve kimliğini kendi etnik sembolik kaynaklarından öğrenebilsin.” [1] 

Ana dillerin yok olması ve yerine gelen dile yeterince hakim olunmaması sonucunda sosyal adaletsizlik ve psikolojik problemler ortaya çıkmaktadır. Başka gerçeklerin de farkında olunması gereklidir: biyolojik ve dil çeşitliliği birbirinden ayrıştırılamaz, birbirlerine bağlı ve dayanan şeylerdir. Dilsel çeşitliliğin kaybolması, yaşam için sürdürülebilir biyolojik çeşitlilik için gerekli olan geleneksel bilginin de kaybedilmesidir. (64. BM-STK-konferansı, Bonn, 2011, son beyannamesi [2]; Terralingua [3]) 

17 Kasım 1999’da UNESCO 21 Şubat gününü Uluslararası Ana Dili Günü olarak ilan etmiştir. 2007’de Birleşmiş Milletler genel kurulu [4] üye ülkelere “Dünyada konuşulan tüm dillerin korunması ve gözetilmesi çabalarının daha ileri götürülmesini” tavsiye etmiş, aynı zamanda 2008 Uluslararası Diller Yılı olarak belirtmiştir. [5] 

2014 yılında Unesco, web sayfasında Genel Direktör Irina Bokova’nın mesajını Esperanto dilinde de yayınlamıştır. [6] 

2016 yılında BM genel kurulu Yerli Konular Daimi Forumu’nun (UNPFII/Foro Permanente/Постоянный форум/Instance Permanente) tavsiyeleri üzerine 2019 yılının Uluslararsı Yerli Diller Yılı olmasına dair sonuç bildirgesini kabul etmiştir. O tarihte Forum dünyada konuşulan yaklaşık 6.700 dilin %40’ına yakını tehlike ve kaybolma tehdidi ile karşı karşıya olduğunu bildirmiştir. Bu dillerin tümünün yerli diller olması gerçeği, konuşuldukları kültür ve bilgi sistemlerini tehdit etmektedir. [7] 

Tüm bunların Esperanto dili ile ne ilgisi vardır? Bu günün temel değerleri, her insanın kendi dilini konuşma hakkı ve çeşitililik, aynı zamanda dünya Esperanto hareketinin de savunduğu değerlerdir. Biz esperantistler hiç bir dilin yok olmasını istemiyoruz, konuşanlarının dil haklarına saygı kapsamında, tüm dillerin varolmasını ve dünyada iletişimde dilsel adaletin gerçekleşmesini istiyoruz. Herşeyin ötesinde, güçlü ekonomisi ve askeri açıdan gücü olanların yaptığı gibi, Esperanto’nun diğer dilleri yok etmeye çalışmadığının altını çizebilmek için Uluslararası Esperanto Birliği (Universala Esperanto-Asocio, UEA) bu amaçla bu günü uzun yıllardan beri ciddiyetle kutlamaktadır. 

Bayan Vigdís FINNBOGADÓTTIR’ın (İslanda Cumhuriyeti başkanı 1980-1996) dediği gibi, Esperanto aslında diğer dillerin yok olmasına karşı bir koruyucu araçtır: “Değişik ulusların, tarafsız bir dilin kendi kültürlerinin monopolcü bir veya birkaç dilin etkisine karşı koruyucu bir kale duvarı olduğunu, anlamaları vakti gelmiştir. Bu konu bugün gittikçe daha fazla belli olmaktadır. Esperanto’nun hızlı gelişip dünyadaki tüm uluslara yardımcı olacağını samimiyetle umuyorum.” [8] 

Belki biri hala soruyordur: “Neden Esperanto?”. Nedeni basittir. Esperanto’nun arkasında ne devletler, ne ekonomik çıkarlar, ne emperyal çabalar, ne de diğer halkları, onların dillerini yok etmeye veya pazarlarını ele geçirmeye amaçlayan halklar yoktur. Esperanto’nun arkasında sadece her dil ve kültür için adaleti ve bunların arasında barışı amaçlayan çeşitli halklardan ve uluslardan iyi niyetli insanlar vardır. 

“Uluslararası işbirliği için, yerli halklar için, çok dilli ülkeler için Esperanto çok iyi bir çözüm olurdu.” (Dr. Tove Skutnabb-Kangas [9]) 

“Her hangi bir dilin konuşmacılarının haklarını güçlendirmek Esperanto’nun da katkıda bulunduğu bir amaçtır.” (Prof. Robert Phillipson [10]). 

Esperanto adil iletişime ve dolayısı ile uluslar, kültürler ve halklar arasındaki adil ilişkilere ivme kazandıran bir araçtır. 

“… Umuyorum ki Esperanto çeşitliliği destekleyen ve birlik yaratan bu iki yölü rolü yerine getirmeye devam edecektir.”(Rita Izsák-Ndiaye, BM Özel Raportörü [11]) 

Devamında, uluslararası iletişimde köprü dil Esperanto’yu kullanarak dilsel hak eşitliliğini gerçekleştirip herkesin kendi dilini yaşatmasına yardımcı oluyoruz. Tüm dünyadaki Esperanto konuşanların 21 Şubat günü dünyaya iletmek istedikleri net mesaj budur. 

— Uluslararası dil Esperanto’yu tanıyın: www.lernu.net! [12]


Uluslalarası Esperanto Birliği, UEA’nın (Universala Esperanto-Asocio, UEA) bilgilendirme bölümü [13] 
Renato Corsetti, Stefano Keller, Peter Oliver, Emilio Cid, Vasil Kadifeli, ekip üyeleri ile. 
Afişler: © Peter Oliver/UEA ve farklı ülkelerden tercümanlar. 
www.linguistic-rights.org/21-02-2019   *   Uluslararası Yerli Diller Yılı 2019 (en, fr, es)
 

Esperanto’dan Türkçe’ye çeviren: Vasil Kadifeli, Türkiye 
El esperanto en la turkan tradukis: Vasil Kadifeli, Turkio
 
ESPERANTO TÜRKIYE – Türk esperantistleri web sayfasi 
( https://esperantoturkiye.wordpress.com/ )
Facebook: ESPERANTO TÜRKIYE
( https://www.facebook.com/groups/esperanto.turkiye/ )


[1] http://www.linguistic-rights.org/unesco/#UNESCO_103aUK 
[2] www.linguistic-rights.org/dokumento/Final_declaration_64th_UN_DPI_NGO_Conference_Bonn_2011_amendments_Universala_Esperanto_Asocio_UEA.pdf(BM dokümanının arşiv kopyası/arĥiva kopio de la UN-dokumento: PDF
[3] www.terralingua.org/our-work/linguistic-diversity 
[4] www.un.org/en/events/motherlanguageday 
[5] 2008 – International Year of Languages | http://www.un.org/en/events/iyl/ 
[6] www.unesco.org/new/en/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/international-days/international-mother-language-day-2014 (UNESCO sayfasının arşiv kopyası/arĥiva kopio de la Unesko-retpaĝo: PDF
[7] https://en.iyil2019.org/about/ | Birleşmiş Milletler Yerli Halklar Hakları Bildirisi – United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples (A/RES/61/295) – Turkish – provided by UNIC, Turkey – arşiv kopyası/arĥiva kopio:PDF 
[8] http://www.linguistic-rights.org/uea/Justa_Komunikado_Lingva_Justeco_Vigdis_FINNBOGADOTTIR_prezidento_de_la_Respubliko_Islando_1980_1996.pdf 
[9] http://www.linguistic-rights.org/esperanto-125/Dr-Tove-Skutnabb-Kangas-125-years-of-Esperanto.html 
[10] www.linguistic-rights.org/esperanto-125/Dr-Robert-Phillipson-Professor-emeritus-125-years-of-Esperanto.html 
[11] www.linguistic-rights.org/esperanto-125/Rita-Izsak-UN-independent-expert-on-minority-issues.html 
[12] www.lernu.net 
[13] Universala Esperanto-Asocio (UEA) – www.uea.org

Kâmran Yüce kaj liaj poemoj

Kâmran Yüce (Kamran Yuce) naskiĝis en urbo Elazıg en la jaro 1926.
En la komenco li estis poeto.
En la jaro 1951 li komencis aktori en la teatro “Küçük Sahne” (Malgranda Scenejo) ĝis ĝia fermiĝo.
En la jaro 1959 li komencis aktori en la teatro “Karaca Tiyatrosu” (Teatro Gazelo) kiun estris la granda majstro de teatro Muhsin Ertugrul.  
En la jaro 1961 li kuniĝis la grupon, kiu fondis la faman teatron “Kent Oyuncuları” (Urbaj Aktoroj) kaj aktoris en multaj teatraĵoj.
Li ankaŭ aktoris en multaj filmoj kaj li verkis tri poemlibrojn: “Gölge” (Ombro) , “Soyunuk Şiirler” (Nudaj Poemoj), “Güneş Yorgunu Allar” (Sunlacaj Ruĝoj).
Li plue laboris kiel reklamisto kaj ankaŭ aktoris en reklamoj.
Li forpasis en Corum urbo en la jaro 1986.

Jen du el liaj poemoj. La unuan li dediĉis al la teatra majstro Muhsin Ertuğrul.


GÖLGEOMBRO
– Hocam’a –
 
Ben oyuncuyum
Eski “Yunan”dan beri
Şimdi adım değişti biraz
Serseri
Sizi güldürmek ödevim
Zaman zaman ağlatmak
Eğer isterseniz
Takla atmak
Acılarım yok
Size sattım
Perde kapanmasa görecektiniz
Az daha ağlayacaktım
Rüyam alkışlarınızla dolu
Küçük görmenizle günüm
Söylesem anlar mısınız
Çok üzgünüm
Beğendiğiniz zaman
Sevincim sonsuz
Evinize dönünce
Beni unutursunuz
Ben palyaçoyum Kıralım
Hamlet’im
Ben sizinle başladım
Sizinle varım
Ben söyleyemediklerinizim
Düşündükleriniz
Desem inanmayacaksınız
Ben gölgenizim.
– Al mia majstro –
 
Mi estas aktoro
Ekde la antikva “Grekujo”
Nuntempe mia titolo iomete ŝanĝiĝis
Vagabondo
Ridigi vin estas mia devo
Kelkfoje plorigi
Se vi tion deziras
Transkapiĝi
Dolorojn mi ne havas
Mi ilin vendis al vi
Ĉu la kurteno ne fermiĝus, vi atestus,
Ke mi estis ploronta
Miaj sonĝoj plenaj je viaj aplaŭdoj
Mia tago plena je via malestimo
Ĉu vi komprenus se mi dirus tion?
Mi tre malgajas
Sed je via aprezo
Mia ĝojo senlimas
Revenante hejmen
Vi min forgesas
Mi estas klaŭno, reĝo
Hamleto
Mi komenciĝis kun vi
Ekzistas danke al vi
Mi estas tio, kion vi ne povas eldiri
Viaj pensoj
Se mi dirus tion al vi, vi ne kredus
Mi estas via ombro.
HALBUKİ SED TAMEN
Nasıl oldu bilmiyorum
Beyaz bir mendil mi hatırlattı
Yoksa kırlangıçlar haber mi getirdi
Yine seni düşündüm
Köprü* üstünde bu akşam vakti
Ağlayan bir kadın sesi miydi acaba
Sesine benzettim öyle içlendim ki
Sorma.
 
Küçük evler geldi gözümün önüne
Kırmızı kiremitli küçük evler
Akşamları beni bekleyecektin onların en küçüğünde
Talihimiz olsaydı eğer
Sevinçle yanan sobaya karşı
Öteden beriden bahsedecektin
Arada başını kaldırıp, yavrumuzu
Uyuyor mu diye dinleyecektin.
 
Şarkılara, insanlara dair bir gün
Bıkkınlık sarmıştı içimi
Belki bir vagon penceresinde
Belki vapurda
Sen gittin ve hikaye bitti.
 
Köprü üstünde bu akşam vakti
Nasıl oldu bilmiyorum
Eski şeyler geldi aklıma, seni düşündüm
Halbuki!
Mi ne scias kiel ĝi okazis
Ĉu ĝin rememorigis blanka naztuko
Aŭ hirundoj alportis novaĵon
Mi denove pensis pri vi
Sur la ponto*, ĉi tiu vespera horo
Ĉu ĝi estis la voĉo de ploranta virino
Ŝajnis al via voĉo kaj mi tiel malgajiĝis
Nenion demandu.
 
Mi imagis malgrandajn domojn,
Domoj malgrandaj kun ruĝaj tegoloj
Vi min atendus ene de la plej malgranda
Se troviĝis tia ŝanĉo por ni
Kontraŭ la fajrujo brulanta kun ĝojo
Vi parolus pri tio kaj ĉi tio
Kelkfoje levante la kapon, nian infanon
Vi aŭskultus, ĉu ĝi dormas aŭ ne.
 
En tago pri poemoj kaj homoj
Enuo envolviĝis en mia koro
Eble en vagonara fenestro
Eble en ŝipo
Vi foriris kaj la rakonto finiĝis.
 
Sur la ponto, ĉi tiu vespera horo
Mi ne scias kiel ĝi okazis
Malnovajn aferojn mi rememoris,mi pensis pri vi
Sed tamen!

* “ponto” estas la unua ponto sur la Ora Korno en Istanbulo, sub kiu ekzistas multaj tavernoj.

Tradukis: Vasil Kadifeli

BUKLA kaj FLAVA – sciencfikcia rakonto de Abdulkadir Doganaj

Morto estis antaŭ la pordo. La mallumo estis alvokanta la malvarmon, kiu estis venanta el ĉiuj kvar flankoj. Dum alarmsonoj enmiksiĝis al la krioj de homoj, la malnovaj jam forgesitaj preĝoj estis reaperantaj.  Oni ekbruligis la forajn arbarojn; oni dispremis unu la alian; oni forrabadis; oni petegadis. Virino pafmortis sin sur la frunto. Iu estaĵo ekfalis pro nervoza kolapso. Frenezaj okuloj fiksiĝis sur tiu malluma punkto. Iom poste la popolo retiriĝis en siaj domoj. Ĉar la malvarmego de la nokto atingus ilin pli rapide ol la flamoj de la arbaro. Antaŭ ol la glacio forglutis ĉion en la urbo, enprofundiĝis la silento. Iu patrino decidis fortanĉi sian hararon…

* * *

Mi malfermis la ŝirmilon de mia kasko kaj rigardis ĉirkaŭen. La tuta planedo ŝajnis al grandega neĝbulo. La konstruaĵoj estis kovritaj per blokoj de glacio. La estaĵoj en la stratoj estis frostiĝintaj kun hororo en siaj okuloj. Vivo jam estis estingiĝinta, ankaŭ tiel estis la koloroj kaj la rememoroj. La uragano nur la timon ne sukcesis narkozigi. La lago en la malproksimo kaj la bruligitaj arboj, eĉ la akvo elfluanta el la fontanoj estis frostiĝintaj. Mi provis piedpaŝi sen gliti sur la maldika galcio.

Kiam oni inventis teleportadon okazis granda bezono al energio. Scientistoj antaŭ la blanka tabulo kalkuladis kaj malkovris, ke la homaro pro tio bezonus la energion de unu tuta stelo. Tiel ni provizus la energion bezonatan por tio kaj plue ni kreus nian propran stelsistemon. Teleporti la stelon en pli konvena loko en la galaksio malaltigus la kostojn en la longa tempo. Finfine ni elektis taŭgan stelon por ni kaj teleportis ĝin alie, lumjarojn fore. Sed poste ni malkovris eraron en niaj kalkuloj; la neĝglobon.

Ni ne sciis, ke ekzistis vivo en tiu ĉi stel-sistemo. Ni tion malkovris unu monato post la teleportado. En ĉi tiu stelsistemo estis iu vivanta planedo, sur tiu planedo estis vera vivo. Alivorte tiu ekzistis almenaŭ unu monato antaŭe. Dum dudek jaroj tiuj vivuloj estis sekvantaj niajn signalojn kaj por kaŝi sin de ni, ili uzis holografiajn projekciilojn. Tamen ili ne komprenis kio estus okazonta al ili.

Ĉi tie ni venis por esplori kaj mortigi tiujn, kiuj ankoraŭ estis vivantaj. Neniu devus scii pri tio. La malkovro de Ameriko ekstermis Aztekojn kaj Inkaojn, la malkovro de la nuklea energio detruis Hiroŝimon, kaj la teleportado de tiu stel-sistemo ekstermis unu tutan vivantan planedon. Ordinaraj homoj ne povos elteni tiom da turmento de pento.

Ni piediris al la direkto de la universitato. Mia restrukturita cerbo rapide tradukis ĉiujn eksterterajn skribaĵojn. Ili nin spuris; niajn militojn, nian poezion, malkovris nian identecon. Mi estis piediranta ŝajne en pentraĵo de teruro. La frositiĝintaj estaĵoj, aŭ ĉu mi diru eksterteraj homoj, estis malmolaj kiel ŝtono. Ĉu mi tuŝu ilin, parto de ili estis dispeciganta kaj falanta sur la grundo. Pro stranga sento mi kun timo regresis kaj foriris de tiu loko.

En ilia plej antikva kredo la suno estis priskribita kiel kompatema patrino. Patrino, kiu ĉiu tage, dum ŝia naskiĝo, varmigas la planedon pere de unu haro, kiun ŝi elŝiras el sia bukla kaj flava hararo. Pro tio en la unua tago de ĉiu jaro la virinoj kutimis fortranĉi parteton de siaj hararoj kaj enterigi ĝin pro respekto al ilia suno. Ĉiujn ĉi mi lernis el la datenbanko.

Mi ordonis al la ekzekutteamo iri esplori la vastaĵojn en la nordo. Kiam ili foriris mi daŭris sole. Ĉar mi tiun parton de la planedo mi antaŭe inspektadis mi ne estis timanta. Mi eniris la universitaton. Legoĉambroj kaj kelkaj aliaj ejoj, ke mi ne sciis pri kio ili estis, estis daŭrantaj subteren ĝis la fundo de la maro. La tuta urbego estis konstruita sur la akvo ĝuste tiel, kiel ŝipo.

Mi vagadis en la koridoroj sekvante mian pafilon kiun mi tenadis en mia mano preta je pafo, mi eniris koridorojn kiu ŝajnis al labirintoj, kaj trairis multajn ĉambrojn.  Ni estis atendanda etan reziston el tiuj, kiuj eble postvivis la okazintaĵon. Eble ili el la mallumoj aŭ el iu fendaĵo sursaltus sur ni. Sed grupeto de lokanoj ne sukcesus kontraŭstari la kvin mil batalantoj sub mia komando.

Mi eniris vastan halon. Mi vidis frostiĝintajn kadavrojn de etaj gupetoj, tie kaj tie ĉi, ĉe la randoj kaj anguloj de la halo. Turnante mian kapon mi vidis ian vizaĝon brilantan kiel fajro. Kiam mi alproksimiĝis mi komprenis, ke tiu ĉi estis nur pentraĵo. La vizaĝo ŝajnis al ies virino de du metrojn alta. Por bli bone ekzameni ĝin mi pliigis la lumon elirantan el mia kasko. Ŝia hararo el flavaj kaj buklaj haroj estis etendiĝanta suben el la du flankoj kvazaŭ kiel hedero. La haroj kies koloro estis fakte bunta en gamo de ruĝo ĝis flavo ŝajnis tiel veraj ke ili degelus la maldikan glacion, kiu kovris la pentraĵon. Je tio mi komprenis, ke tiu estis la sun-reĝino Kandela.

Ŝia travidebla vizaĝo subite turniĝis al vi. Mi kun krio retroiris kelkajn paŝojn reen. El la pentraĵo ŝi etendis la krurojn kaj eliris el la muro. Ŝi nun estis tri-dimensia. Mi pafis kelkfoje sur ŝin sed tio estis tute ne utila. La radioj elirante el mia pafilo trapenetris ŝin kaj pikiĝis en la muron.

“Restu for de mi!” mi kriis de tie, kie mi prenis defendan pozicion.

Kandela levis ŝiajn manojn kvazaŭ montrante, ke ŝi ne havis armilon: “Ne timu. Mi estas nur hologramo” ŝi diris.

Mi provis enspiri normale. Mi iom poste kapablis kompreni kion ŝi diris. Trankviliĝante mi stariĝis.

Kandela daŭrigis ŝian paroladon: “Mi posedas la tutan datenon de la planedo. Vi povas demandi al mi ion ajn.”

Mi demandis: “Kiom da homoj postivis sur la planedo? Ĉu ili havas armilojn?”

Ridetante ŝi direktis sin al la ŝtuparo kondukanta al la supra etaĝo. Ŝi mansignis al mi por ke mi sekvu ŝin. Ni supreniris al iu pli vasta halo. Ĉi tie estis grandega modelo de nia sun-sistemo.

“Ĉion rilate al vi ni ĉi tie deponas,” diris la hologramo. Poste kvazaŭ ŝi estis distrita ŝi prenis libron kaj komencis foliumi ĝin.

“Vi ne respondis al mia demando” mi diris iom akre.

Ŝi demandis al mi “Kial vi mortigis miajn regatojn?” Ŝajne ŝi nun estis tute alia virino.

Min interesis ŝia vorto “regato”, kiun ŝi uzis anstataŭ la vorto “popolo” :  “Kio signifas regatoj?” mi demandis.

Ŝi denove ridetis: “Ĉi tiun planedon mi estis reganta.”

“Vi estas nur iluzio” mi diris “vi ne povas trompi min”.

“Mi estas iluzio por vi,” diris Kandela “sed por ĉi ĉiuj mi estis ilia hologramo-diino. Pro respondi al via demando : en ĉi tiu planedo restis neniu”.

Ŝi denove ridetis. Mi estis iranta al la pordo por forlasi la halon kiam mi aŭdis malfortan voĉon citante tre konatan poemon. La versoj de Ŝekspiro (1) kvazaŭ estis reviviĝantaj. Mi  alpingliĝis en mia loko, kaj sentis, ke la sango en miaj vejnoj komencis frostiĝi.

Se vi pikos nin per pinglo, ĉu ni ne sangos?
Se vi tiklos nin, ĉu ni ne ridos?
Se vi venenos nin, ĉu ni ne mortos?
Kaj se vi traktos nin malbone, ĉu ni ne povos venĝi?

Ĉi tiu estis kvazaŭ proklamo de batalo. Mi trunigis miajn tremantajn okulojn al ŝi kaj demandis: “Kion vi volas diri?”

“Kiam vi forprenis nian stelon” diris Kandela: “vi ankaŭ forprenis nian energion por teleportado. Kaj vi ĉiujn en ĉi tiu planedo kondamnis al morto.”

“Diru al mi klare tion, kion vi volas diri!” mi diris ĉar mi komencis koleriĝi.

Ŝi prenis la ter-globon el la modelo de nia sun-sistemo en siaj manoj: “Sed estis io, kion vi ne scias; ĉi tiu planedo estas nur kolonia planedo. Krom ĉi tiu planedo ni vivas ankaŭ sur dek du aliaj polveroj,” ŝi diris.

Mi kvazaŭ sentis min falanta en mia loko mi estis staranta “Do, kio…”

Ŝi diris nenion sed ĉifoje estis amara rideto en ŝia vizaĝo. Ĉifoje ŝi citis versojn de Nazim Hikmet (2)  :

Aŭ ni al mortaj steloj alportos vivon,
aŭ la morto venos suben al nia mondo.

Ŝi forĵetis la terglobon sur la planko. Mi vidis la malamon en ŝiaj okuloj. Mi tremante kiel strangulo en unu angulo de la halo, ŝi forŝiris unu haron el ŝia hararo kej tenis ĝin inter siaj du fingroj. Sen turniĝante ŝiajn okulojn, kiuj estis fiksitaj sur mia vizaĝo, ŝi forlasis la haron el siaj fingroj, sur la terglobeton, kiu kuŝis sur la planko. Mi sekvis ĝian falon, tiun ĉi kvazaŭ senfinan falon. Poste, mi aŭdis anoncon el mia radioaparato:

“Ĉi tie estas la Kolonio de Marso, mi alparolas el la Ruĝa Valo. Mi sciigas al ĉiujn, kiuj aŭdas mian voĉon. Al nia Tero oni teleportis nukleajn armilojn, kies origino ne estas konata. Nia perdo estas tre granda. La Tero falis. Mi ripetas. Nia Tero falis!”

Mi provis digesti la novaĵon. Ĉu ni eble komencis mortigan nuklean militon senscie? Ĉu ni eble komencis kosman venĝadon?

La virino, lasis alian haron sur la terglobon. Poste unu alian, ankaŭ unu alian… Mi estis senespera kaj senpova por reagi al io ajn. Mi sidiĝis tie silente kaj rigardis al la formata pilko el ruĝaj kaj flavaj haroj sur nia Terglobo…

Abdulkadir Doganaj
Unua premio de mallongaj rakontoj en la
“1-a Konkurso de Loka Sciencfikcio Leviĝas”

_________
(1) Ŝekspiro : Angla poeto kaj dramisto (W. Shakespeare, 1564-1616).
(2) Nazim Hikmet : Fama turka poeto (Nazım Hikmet Ran, 1902-1963).

Bildo desegnita de Sezai Ozden

Fonto: Bilimkurgu Öykü Seçkisi 2018 – Yerli Bilimkurgu Yükseliyor , p.235-237
Fonto: 
Yerli Bilim Kurgu Yükseliyor, #1, majo 2017, p.18-20
http://yerlibilimkurguyukseliyor.com/wp-content/uploads/2017/06/YBKY_MAYIS.pdf

Turka Stelo – jarkolekto 2019

Dergimizin eski sayılarını indirmek için lütfen aşağıdaki linklere tıkladıktan sonra açılacak sayfanın orta kısmındaki “download through your browser” butonuna tıklayınız.

Dergimiz ücretsiz ve herkese açık, ancak bize e-posta adresinizi yollarsanız her ay başında dergi mesaj kutunuza otomatik gelecektir. Bu şekilde biz de okuyucu sayımızı bilmiş olacağız gerektiğinde sizlere toplu mesaĵ ile anons yapabileceğiz.


Por elŝuti la malnovajn numerojn de nia revueto bonvolu alklaki sur la ligilojn suben kaj poste en la malfermita retpaĝo alklaki sur “download through your browser” butonon en la mezo de la ekrano.

Nia revueto estas senpaga kaj malfermita al ĉiuj, sed se vi sendos al ni vian retpoŝt-adreson ni sendos la revueton en la komenco de ĉiu monato al via leterkesto aŭtomate. Tiel ni scios la nombron de niaj legantoj kaj ni ankaŭ povos sendi anonc-mesaĝojn al la tuta grupo.


Clip art - pdf
Clip art - epub
_Logo mobi
2019.01#37 pdf#37 ePub#37 mobi
2019.02#38 pdf#38 ePub#38 mobi
2019.03#39 pdf #39 ePub #39 mobi
2019.04#40 pdf #40 ePub #40 mobi
2019.05#41 pdf #41 ePub #41 mobi
2019.06#42 pdf#42 ePub#42 mobi
2019.07#43 pdf#43 ePub#43 mobi
2019.08#44 pdf#44 ePub#44 mobi
2019.09#45 pdf #45 ePub #45 mobi
2019.10#46 pdf#46 ePub#46 mobi
2019.11
2019.12
Indekso

SON DERGİYİ ONLINE OKUYUN
(Lütfen resim üzerine tıklayınız)
https://issuu.com/vasilkadifeli/docs/turka-stelo-046_-_2019.10

LEGU LA LASTAN NUMERON RETE
(Bonvolu klaki sur la bildo)
https://issuu.com/vasilkadifeli/docs/turka-stelo-046_-_2019.10


TS jarkolekto 2018

2018 yılı koleksyonu / Kolekto de la jaro 2018

%d bloggers like this: